Mirası Sağlıkta Dağıtmak: Hibe ile Paylaştırma ve Hükmü

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Miras ile hibe arasındaki fark
Hibenin şartları
Nu'mân b. Beşîr hadisi

Bir kimse sağlığında malını dilediği gibi hibe edebilir; ancak çocukları arasında adaleti gözetmesi gerekir. Bu mesele, miras payı olarak dağıtmakla hibe etmek arasındaki farkın bilinmesini gerektirir. Hayattayken yapılan hibe mirası dağıtmak değildir, sahibi sağ olduğu sürece miras doğmaz; ancak hibe yapılırken çocuklara eşit davranılması esastır.

Miras ile hibe arasındaki fark

Miras, kişinin ölümüyle başlar ve mirasçılara kendiliğinden geçer. Hibe ise kişinin hayattayken, karşılıksız olarak malını başkasına temlik etmesidir. Sağlıkta yapılan dağıtım, hukuken hibe sayılır ve ölümle yapılan miras paylaşımından ayrıdır. Bu nedenle sağlıkta dağıtım yapan kişi, istese kız ve erkek çocuklarına eşit pay verebilir; istese miras ölçüsüne uygun pay verebilir. Ancak bu serbestliğin sınırı, çocuklar arasında zulüm ve haksızlık yaratmamaktır. Ayrıca ölüm hastalığında yapılan hibelerin hükmü ayrıdır.

Hibenin şartları

Hibenin geçerli olması için hibe edenin akıl ve baliğ olması, mala malik bulunması ve borçları nedeniyle iflas hâlinde olmaması gerekir. Hanefî mezhebinde hibenin tamamlanması için teslim (kabz) şarttır. Yani bir ev veya arsanın hibe edildiğinin sadece söylenmesi yetmez; fiilî teslim ve tapu devri gibi işlemler gerekir. Hz. Ebû Bekir’in, kızı Hz. Âişe’ye hurma bahçesi vermek istediği, fakat teslim olmadan vefat ettiği, bu yüzden bahçenin miras olarak kaldığı rivayet edilir (Mâlik, Muvatta). Bu olay hibenin teslimle tamamlandığına delil gösterilir.

Nu’mân b. Beşîr hadisi

Nu’mân b. Beşîr, babasının kendisine bir köle bağışladığını ve Hz. Peygamber’e şahit olması için götürdüğünü anlatır. Hz. Peygamber, “Bütün çocuklarına böyle yaptın mı?” diye sormuş, baba “Hayır” deyince, “Allah’tan korkun ve çocuklarınız arasında adaleti gözetin” buyurmuş ve “Beni bir zulme şahit tutma” diyerek bağışı kabul etmemiştir (Buhârî, Hibe; Müslim, Hibât). Bu hadis, çocuklar arasında hibede eşit davranmanın temel delilidir. Bazı rivayetlerde Efendimiz’in bağışı geri aldırdığı da geçer. Ayrıca hadis, ebeveynin çocuklar arasında ayrım yapmasının onların kalpleri arasında düşmanlık ve kırgınlık doğurabileceğini hatırlatır.

Çocuklar arasında hibe: eşit mi, miras oranı mı?

Eşit verilmesi görüşü: Hanefî mezhebinde Ebû Yûsuf ve Şâfiî mezhebinin çoğunluğu, erkek ve kız çocuklara eşit hibe yapılmasını uygun görür.
Miras oranına göre verilmesi görüşü: Hanbelî mezhebi ve Muhammed eş-Şeybânî gibi bazı âlimler, erkeğe iki kız payı verilmesini savunur.
Mekruh olan durum: Haklı bir sebep olmadan bazı çocukları tercih etmek çoğu mezhepte mekruh veya haram kabul edilir.
Haklı sebep: Hasta, yetim, ihtiyaç içinde olan veya anne babaya özel bakım yapan çocuk lehine fark gözetmek konusunda hoşgörü gösterilmiştir.

Sağlıkta dağıtmanın faydaları ve riskleri

Bu yöntemin faydası, malın düzenli ve anlaşmazlık çıkmadan devredilmesidir. Sağlıkta konuşulan paylaşım, ölümden sonra çıkabilecek çatışmaları azaltabilir. Riski ise kişinin kendi geçimini ve bakımını tehlikeye atması, çocukların ileride ilgisiz davranması veya adaletsizlik doğmasıdır. Hz. Peygamber, malını sağlığında dağıtıp muhtaç kalmayı değil, mirasçılarını zengin bırakmayı tavsiye eder (Buhârî, Vasâyâ). Bu nedenle kişi önce kendi ihtiyaçlarını güvenceye almalı, malının tamamını devretmemelidir. Bu çerçevede yaşarken evini çocuğuna devretmek yazısı faydalıdır.

Hibeden dönme meselesi

Hibe edilen malı geri almak genel olarak mekruhtur. Hadiste hibesini geri alanın kusmuğunu yiyen köpeğe benzetildiği bildirilir (Buhârî, Hibe). Hanefî mezhebinde yakın akrabaya (zî-rahim mahrem) yapılan hibeden dönülemez; baba çocuğuna yaptığı hibeden Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre dönebilir. Ayrıntı için ayrıca hibe konulu yazılara bakılabilir.

Hukuki yönü

Türk hukukunda sağlıkta yapılan bağışlar (karşılıksız kazandırmalar) mirasçıların saklı payını ihlal ediyorsa tenkise tabidir. Ayrıca mirasbırakan ölümünden önceki belirli bir sürede yaptığı bağışlar denkleştirmeye konu olabilir. Bu nedenle dinî hassasiyetle yapılan paylaşımların hukuki sonuçları için bir avukattan bilgi alınmalıdır. Medeni Kanun ve İslami ölçü farkları için Medeni Kanun ile İslam miras hukuku farkları, çocuklar arasında eşitlik için ise bir çocuğa fazla mal vermek yazısına bakılabilir. Kız çocukları ile ilgili özel durum için kız çocuklarını mirastan mahrum etmek yazısı da okunmalıdır.

Ölüm hastalığında yapılan hibe

Ölümcül bir hastalık sırasında yapılan hibeler (maraz-ı mevt), hukuken vasiyet hükmünde sayılır. Bu durumda hibe, malın üçte biri ile sınırlıdır ve mirasçıya yapıldığında diğer mirasçıların onayı gerekir. Çünkü kişi ölüm döşeğinde iken yaptığı bağışla mirasçıların hakkını gözetmeyebilir. Bu ayrım, sağlıklı iken yapılan hibenin serbest, ölüm hastalığında yapılanın ise sınırlı olmasını sağlar. Ayrıntıları ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Sağlıkta dağıtım yapacak kişinin, yazılı bir belge hazırlaması, çocuklara durumu açıklaması ve gerekirse tanık bulundurması tavsiye edilir. Bu şeffaflık, hem aile içi barışı korur hem de kul hakkına girme endişesini azaltır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişi malını sağlığında çocuklarına dağıtabilir mi?

Evet, hibe yoluyla dağıtabilir. Ancak çocuklar arasında adaleti gözetmesi ve kendi ihtiyaçlarını güvenceye alması gerekir.

Hibede kız ve erkek çocuğa eşit mi verilmelidir?

Ebû Yûsuf ve Şâfiîlere göre eşit; Hanbelî ve Muhammed eş-Şeybânî’ye göre miras oranında verilir. Haklı sebep yoksa ayrım yapılmaması tavsiye edilir.

Hibe edilen mal geri alınabilir mi?

Mekruhtur. Hanefî mezhebinde yakın akrabaya yapılan hibeden dönülemez; diğer mezheplerde baba çocuğuna yaptığı hibeden dönebilir.

Hibe için teslim şart mıdır?

Hanefî ve diğer mezheplerde hibenin tamamlanması için fiilî teslim (kabz) şarttır. Gayrimenkul için tapu devri yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Hibe; Müslim, Hibât; Ebû Dâvûd, Büyû'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hibe" maddesi; İbn Kudâme, el-Muğnî; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →