Mirasta Pay Oranları: Kur’an’a Göre Ashab-ı Feraiz ve Hisseleri

Ashab-ı ferâiz, Kur’an’da payları belirlenmiş mirasçılardır. Kur’an altı pay oranı bildirir: yarım, dörtte bir, sekizde bir, üçte iki, üçte bir ve altıda bir. Bu paylar eş, anne, baba, kız çocukları, kız kardeşler gibi kişilere şartlara göre verilir; artan mal ise asabeye gider.

Ferâiz nedir, dayanakları nelerdir?

Ferâiz, “farz kılınmış, takdir edilmiş paylar” anlamına gelir. İslam miras hukukunun temel dayanakları Nisâ Suresi’nin 11., 12. ve 176. ayetleridir. 11. ayet çocuklar ve anne babanın paylarını, 12. ayet eşlerin ve ana bir kardeşlerin paylarını, 176. ayet ise kelâle denilen, çocuğu ve babası olmayan kişinin kardeşlerinin paylarını açıklar. Ayetler, “Allah’tan bir farz olarak” ifadesiyle bitirilir; bu da payların keyfî değil ilahi bir düzenleme olduğunu vurgular. Hz. Peygamber de “Ferâizi sahiplerine veriniz, geriye kalan en yakın erkeğe aittir” buyurmuştur (Buhârî, Ferâiz; Müslim, Ferâiz).

Altı temel pay oranı

• Yarım (1/2): Tek kız çocuğun (çocuğu yoksa), çocuğu olmayan kocanın ve tek kız kardeşin payıdır.
• Dörtte bir (1/4): Çocuğu olmayan kocanın ve çocuğu olmayan karının payıdır.
• Sekizde bir (1/8): Çocuğu olan karının payıdır.
• Üçte iki (2/3): İki veya daha fazla kız çocuğun, bazı durumlarda iki veya daha fazla kız kardeşin payıdır.
• Üçte bir (1/3): Çocuğu ve kardeşi olmayan ölünün annesinin ve ana bir kardeşlerin ortak payıdır.
• Altıda bir (1/6): Anne, baba, nine, ana bir kardeş gibi bazı mirasçıların belirli şartlardaki payıdır.

Bu oranların hangisinin kime verileceği, ölenin geride bıraktığı diğer akrabalara bağlıdır.

Ashab-ı ferâiz kimlerdir?

Hanefî fıkhında ashab-ı ferâiz on iki kişidir: Dört erkek (baba, dede, ana bir erkek kardeş, koca) ve sekiz kadın (karı, kız, oğulun kızı, ana baba bir kız kardeş, baba bir kız kardeş, ana bir kız kardeş, anne, nine). Bunların bir kısmı, belirli şartlarda asabe olarak da mirasa girebilir. Örneğin baba, çocuğu varken altıda bir alır, çocuk yoksa asabe olarak kalanı alır. Bu ayrıntılar mirasın hesaplanmasında kritik rol oynar.

Önce borçlar ve vasiyet

Mirasın paylaşılmasından önce cenaze masrafları, ölenin borçları ve geçerli vasiyet yerine getirilir. Kur’an’da paylar sayılırken “yapılacak vasiyetten ve borçtan sonra” kaydı tekrarlanır (Nisâ, 4/11-12). Vasiyet, malın üçte birini aşamaz ve mirasçıya vasiyet için diğer mirasçıların onayı gerekir. Bu sıralama bilinmeden yapılan paylaşımlar hatalı olur. Konu için ayrıca yaşarken evini çocuğuna devretmek ve vakfedilen malın yönetimi yazıları da faydalıdır.

Asabe ve artan mal

Paylar dağıtıldıktan sonra kalan mal asabeye gider. Asabe, erkek soyundan gelen yakınlardır: oğul, oğulun oğlu, baba, kardeşler ve amcalar gibi. Kız çocuk, oğlu olduğunda onunla birlikte asabe olur ve “erkeğe iki kadın payı” kuralı uygulanır. Ayrıntılar için kız çocuğun payı yazısına bakılabilir. Kalan mal bırakacak asabe yoksa, Hanefî mezhebine göre fazla mal, eş hariç ashab-ı ferâize payları oranında geri verilir (redd).

Eşin ve anne babanın payı

Eşlerin payı çocuk varlığına göre değişir. Koca, çocuk varsa dörtte bir; yoksa yarım alır. Karı ise çocuk varsa sekizde bir, yoksa dörtte bir alır. Anne, çocuk veya birden fazla kardeş varsa altıda bir; yoksa üçte bir alır. Baba, çocuk varsa altıda bir alır. Bu ayrıntılar için eşin mirastaki payı ve anne babanın çocuğundan miras payı yazılarına bakılabilir.

Örnek hesaplama

Bir kişi, karısı, bir oğlu ve bir kızı bırakarak vefat etmiş olsun. Çocukları bulunduğundan karıya sekizde bir (1/8) düşer. Kalan yedi pay, oğula iki, kıza bir oranında bölüştürülür. Mal 240.000 birim ise karıya 30.000, kalan 210.000’in üçte ikisi (140.000) oğula, üçte biri (70.000) kıza verilir. Bu basit örnek, payların nasıl uygulandığını gösterir. Karmaşık durumlarda bir fıkıh bilgini veya mahkeme uzmanından destek alınmalıdır.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

Miras paylaşımında adalet ve hakkaniyet, kardeş ilişkilerini koruyan en önemli unsurlardır. Payların bilmeden eksik verilmesi kul hakkı doğurur. Aile içi uzlaşmayla payların gönül rızasıyla değiştirilmesi, yani tehâruc anlaşması mümkündür; ama baskı altında yapılan feragat geçersizdir. Türk Medeni Kanunu da bazı farklılıklarla mirası düzenler; bu nedenle hukuki işlemler için resmi yollar da izlenmelidir.

Tarihsel önem ve ferâiz ilmi

Hz. Peygamber, ferâiz ilminin öğrenilmesini ve öğretilmesini tavsiye etmiş; bu ilmin unutulabileceği endişesini dile getirmiştir (İbn Mâce, Ferâiz). Sahâbeden Zeyd b. Sâbit ferâiz konusunda en bilgili isim olarak anılır. Sonraki dönemlerde ferâiz, ayrı bir ilim dalı hâlinde gelişmiş; hesap yöntemleri, tablolar ve müstakil eserler yazılmıştır. Bugün de miras taksimi, çoğu zaman uzman desteği gerektiren teknik bir alandır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mirasta Kur’an’da kaç farklı pay oranı vardır?

Altı oran vardır: 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3 ve 1/6. Bunların kime verileceği ölenin geride bıraktığı mirasçılara göre belirlenir.

Ashab-ı ferâiz kimlerdir?

Kur’an’da payları belirlenmiş mirasçılardır; eşler, anne, baba, nine, dede, kız çocuklar ve kardeşlerin bir kısmı bu gruba girer.

Miras paylaşılmadan önce neler yapılır?

Önce cenaze giderleri, sonra borçlar, sonra geçerli vasiyet yerine getirilir; kalan mal paylaştırılır.

Asabe ne demektir?

Paylar dağıtıldıktan sonra kalan malı alan erkek soyundan akrabalardır. Oğul, baba, kardeş ve amca gibi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Ekim 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/11, 4/12, 4/176); Buhârî, Ferâiz; Müslim, Ferâiz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ferâiz" maddesi; el-Mevsılî, el-İhtiyâr; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →