Nafile Namazlar: Teheccüd, Duhâ, Evvâbîn ve Tesbih Namazı
Teheccüd, kuşluk (duhâ), evvâbîn ve tesbih namazlarının fazileti, vakitleri, rekât sayıları ve kılınışları; tesbih namazı rivayetinin durumu.
- Nafile Namaz Nedir?
- Teheccüd Namazı
- Duhâ (Kuşluk) Namazı
Nafile Namaz Nedir?
Nafile, farz ve vacip olanların dışında, kişinin gönüllü olarak Allah’a yakınlaşmak için kıldığı namazlardır. Hz. Peygamber, bir kudsî hadiste Allah’ın şöyle buyurduğunu haber vermiştir: “Kulum bana nafile ibadetlerle yaklaşmaya devam eder, nihayet onu severim” (Buhârî, Rikâk). Kıyamet gününde farz namazlarda bir eksiklik bulunursa, kişinin nafile namazlarıyla bu eksikliğin tamamlanacağı da bildirilmiştir (Tirmizî, Salât; Ebû Dâvûd, Salât).
Nafile namazlar, kerahat vakitleri dışında her zaman ikişer veya dörder rekât olarak kılınabilir. Evde kılınması daha faziletlidir. Kaza namazı borcu bulunan kişinin, nafile yerine öncelikle kaza namazlarını kılması tavsiye edilir; ancak farzların sünnetlerini terk etmemesi gerekir.
Teheccüd Namazı
Teheccüd, gece yatsı namazından sonra bir miktar uyuyup kalkarak kılınan nafile namazdır. Kur’an-ı Kerim’de Hz. Peygamber’e hitaben, “Gecenin bir kısmında da sana mahsus bir nafile olarak teheccüd kıl; umulur ki Rabbin seni övülmüş bir makama ulaştırır” buyrulmuştur (İsrâ Suresi, 17/79). Hz. Peygamber, farzlardan sonra en faziletli namazın gece namazı olduğunu bildirmiştir (Müslim, Sıyâm).
- Vakti: Yatsı namazından sonra, imsak vaktine kadar kılınır. En faziletli vakti gecenin son üçte biridir. Allah’ın, gecenin son üçte birinde dünya semasına tecelli ederek dua edenin duasını kabul edeceğini bildiren hadis bu vaktin kıymetini gösterir (Buhârî, Teheccüd; Müslim, Müsâfirîn).
- Rekât sayısı: En az iki, en çok on iki rekât olarak kılınabilir. Hz. Peygamber’in genellikle sekiz rekât kıldığı, vitirle birlikte on bir rekâta tamamladığı rivayet edilmiştir (Buhârî, Teheccüd; Müslim, Müsâfirîn).
- Uyumak şartı: Teheccüd adı, uykudan sonra kalkılarak kılınan namaz için kullanılır. Uyumadan kılınan gece namazı da “kıyâmü’l-leyl” (gece ibadeti) olarak faziletlidir.
Duhâ (Kuşluk) Namazı
Duhâ namazı, güneşin doğup kerahat vaktinin çıkmasından (doğuştan yaklaşık 45-50 dakika sonra) öğle vaktine yakın zamana kadar kılınan nafile namazdır. En faziletli vakti, günün dörtte birinin geçtiği, güneşin iyice ısıttığı zamandır. Hz. Peygamber, her sabah insanın her bir eklemi için bir sadaka gerektiğini, kuşluk vakti kılınan iki rekât namazın bunların hepsine yeteceğini bildirmiştir (Müslim, Müsâfirîn). Ebû Hüreyre, Hz. Peygamber’in kendisine her ay üç gün oruç tutmayı, iki rekât kuşluk namazı kılmayı ve uyumadan önce vitir kılmayı tavsiye ettiğini anlatmıştır (Buhârî, Teheccüd; Müslim, Müsâfirîn).
Duhâ namazı en az iki, en çok on iki rekâttır; dört veya sekiz rekât olarak kılınması yaygındır.
Evvâbîn Namazı
Evvâbîn, “Allah’a çokça yönelenler” anlamına gelir. Hanefî âlimleri bu adı, akşam namazının farzından sonra kılınan altı rekâtlık nafile namaz için kullanmıştır. Akşamdan sonra altı rekât namazın fazileti hakkında Tirmizî’de bir rivayet bulunmakla birlikte, bu rivayet zayıftır (Tirmizî, Salât). Bu nedenle namaz, zayıf rivayetlerin fazilet konusunda kullanılabileceği görüşüne dayanılarak nafile olarak kılınmaktadır. Akşamın iki rekât sünneti bu altı rekâtın içinde sayılabilir. Sahih hadislerde ise “evvâbîn namazı” adı kuşluk namazı için de kullanılmıştır (Müslim, Müsâfirîn).
Tesbih Namazı
Tesbih namazı, her rekâtında “Sübhânallâhi ve’l-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber” tesbihinin 75 defa, dört rekâtta toplam 300 defa okunduğu bir nafile namazdır. Rivayete göre Hz. Peygamber bu namazı amcası Hz. Abbas’a öğretmiş, imkân varsa her gün, olmazsa haftada, ayda, yılda veya ömürde bir kez kılmasını tavsiye etmiştir (Ebû Dâvûd, Tatavvu’; Tirmizî, Vitr; İbn Mâce, İkâmetü’s-salât).
Hükmü Hakkındaki İhtilaf
Tesbih namazı rivayetinin sıhhati hadis âlimleri arasında tartışmalıdır. İbnü’l-Cevzî gibi bazı âlimler rivayeti uydurma sayarken, İbn Hacer, Süyûtî ve başka bazı âlimler farklı yollarla gelen rivayetleri birlikte değerlendirerek hasen derecesine yükseldiğini ileri sürmüştür. Nevevî’nin bu konudaki görüşleri farklı eserlerinde değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle tesbih namazı hakkında kesin bir hüküm vermek mümkün değildir. Hanefî ve Şâfiî âlimlerin birçoğu, fazilet konusunda amel edilebileceği gerekçesiyle bu namazın kılınmasını güzel görmüştür. Kişi kılmak isterse nafile namaz olarak kılabilir; ancak bunu sünnet veya zorunlu bir ibadet gibi görmemeli, kılmayanları da kınamamalıdır.
Kılınışı
- Niyet edilip tekbir alınır, Sübhâneke okunur, ardından tesbih 15 defa söylenir.
- Fâtiha ve bir sure okunduktan sonra tesbih 10 defa söylenir.
- Rükûda rükû tesbihinden sonra 10 defa,
- Rükûdan doğrulunca 10 defa,
- Birinci secdede 10 defa, iki secde arasında 10 defa, ikinci secdede 10 defa söylenir.
- Böylece bir rekâtta 75 tesbih tamamlanır; dört rekât aynı şekilde kılınır. İkinci rekâtın sonunda oturulur.
Bu tarif Hanefî uygulamasına göredir; bazı rivayetlerde tesbihin kıraatten önce değil, ikinci secdeden sonra oturularak okunduğu da bildirilmiştir.
Diğer Nafile Namazlar
- Tahiyyetü’l-mescid: Camiye girince oturmadan önce kılınan iki rekât namaz (Buhârî, Salât; Müslim, Müsâfirîn).
- Abdest namazı (şükrü’l-vudû): Abdest aldıktan sonra kılınan iki rekât namaz.
- İstihare, hacet ve tövbe namazları: Bu namazlar ayrı yazılarda anlatılmıştır.
Nafile namazlarla ilgili sorularınız için fetva.diyanet.gov.tr adresine veya Alo 190 hattına başvurabilirsiniz.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: İsrâ Suresi (17/79); Müzzemmil Suresi (73/1-6); Buhârî, Rikâk; Müslim, Sıyâm; Buhârî, Teheccüd; Müslim, Müsâfirîn; Müslim, Müsâfirîn; Tirmizî, Salât (evvâbîn rivayeti zayıftır); Ebû Dâvûd, Tatavvu'; Tirmizî, Vitr; İbn Mâce, İkâmetü's-salât (tesbih namazı rivayeti, sıhhati tartışmalı); Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tesbih Namazı" md.
Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- İsrâ Suresi (17/79)
- Müzzemmil Suresi (73/1-6)
- Buhârî, Rikâk
- Müslim, Sıyâm
- Buhârî, Teheccüd; Müslim, Müsâfirîn
- Müslim, Müsâfirîn
- Tirmizî, Salât (evvâbîn rivayeti zayıftır)
- Ebû Dâvûd, Tatavvu'; Tirmizî, Vitr; İbn Mâce, İkâmetü's-salât (tesbih namazı rivayeti, sıhhati tartışmalı)
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tesbih Namazı" md.
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.