Kaza Namazı Nasıl Kılınır?
Kaza namazı nedir, nasıl kılınır ve nasıl niyet edilir? Hangi namazların kazası gerekir, tertip sırası, çok sayıda kaza borcu olanlar için pratik yol.
Kaza Namazı Nedir?
Vaktinde kılınan namaza edâ, vakti geçtikten sonra kılınan namaza kazâ denir. Bir namazı mazeretsiz olarak vaktinde kılmamak büyük günahtır. Ancak uyku, unutma veya bir zaruret sebebiyle kaçırılan namazlar için Hz. Peygamber, “Kim bir namazı unutur veya uyuyakalırsa, hatırladığında onu kılsın; bunun başka kefareti yoktur” buyurmuştur.
Namazı hangi sebeple kaçırmış olursa olsun, kılınmayan farz namazların kaza edilmesi dört mezhebe göre de gereklidir. Mazeretsiz terk edilen namazlar için ayrıca tövbe etmek gerekir.
Hangi Namazlar Kaza Edilir?
- Farz namazlar: Beş vakit namazın farzları ve cuma namazı (cuma namazının kazası öğle namazı olarak kılınır) kaza edilir. Farzların kazası farzdır.
- Vitir namazı: Hanefîlere göre vacip olduğundan kazası da vaciptir.
- Sünnet namazlar: Sünnetler kaza edilmez. Yalnız sabah namazının sünneti, farzıyla birlikte kaçırılmışsa aynı günün zeval vaktine kadar farzla birlikte kaza edilir.
Kaza Namazı Nasıl Kılınır?
Kaza namazı, edâ namazı gibi kılınır. Tek farkı niyettedir. Sabah namazının kazası iki rekât, öğle ve ikindi dört rekât, akşam üç rekât, yatsı dört rekât ve vitir üç rekât olarak kılınır.
- Niyet: Kaçırılan namaz belliyse “Niyet ettim Allah rızası için dünkü öğle namazının farzını kaza etmeye” gibi belirtilir.
- Kılınış: Namaz, edâsında olduğu gibi kılınır. Sesli okunan namazların (sabah, akşam, yatsı) kazası tek başına kılınıyorsa sesli veya gizli okunabilir; cemaatle kılınıyorsa imam sesli okur.
Çok Sayıda Kaza Borcu Olanlar Nasıl Niyet Eder?
Uzun yıllar namaz kılmamış ve kaç namazı kaçırdığını tam olarak bilmeyen kişi, önce ihtiyatlı bir tahminle borcunu belirler. Ardından her kaza namazında, hangi vaktin namazı olduğunu belirterek şöyle niyet eder:
Niyet ettim Allah rızası için kılamadığım ilk (veya son) sabah namazının farzını kaza etmeye.
Bu şekilde her kılışta borçtan bir namaz düşülür ve karışıklık önlenir.
Kaza Borcunu Hesaplamak
Namaz, ergenlik çağına girmekle farz olur. Bu yaş kişiden kişiye farklılık gösterir; belirlenemiyorsa Hanefî âlimlerinin çoğuna göre on beş yaş esas alınır. Hesaplama için:
- Namazın farz olduğu yaştan itibaren kılınmayan yılları tahmin edin.
- Her gün için 5 farz ve 1 vitir olmak üzere 6 namaz hesaplayın.
- Kadınlar hayız ve nifas günlerini (bu günlerde namaz farz değildir ve kaza edilmez) düşerler.
- Tereddüt edilen durumlarda ihtiyatlı davranın.
Tertip Meselesi (Sâhib-i Tertip)
Hanefî mezhebine göre, ergenlik çağından itibaren kazaya kalmış namaz sayısı altıdan az olan kişiye sâhib-i tertip denir. Bu kişi, kaza namazları ile vakit namazı arasında ve kaza namazlarının kendi arasında sıraya uymak zorundadır. Örneğin sabah namazını kaçıran kişi, öğle namazını kılmadan önce sabahın kazasını kılar.
Tertip üç durumda düşer:
- Kaza namazlarının sayısı altı veya daha fazla olduğunda.
- Vaktin, hem kazayı hem de vakit namazını kılmaya yetmeyecek kadar dar olması durumunda.
- Kaza borcunun unutulması durumunda.
Şâfiî mezhebinde tertip farz değil, sünnettir.
Kaza Namazının Vakti
Kaza namazları, güneşin doğması, tam tepede olması ve batması sırasındaki üç kerahat vakti dışında her zaman kılınabilir. Sabah ve ikindi namazlarından sonra nafile kılmak mekruh olsa da kaza namazı kılmak caizdir.
Sünnetler Yerine Kaza Kılmak
Bazı âlimler, çok kaza borcu olan kişinin gayr-i müekked sünnetler yerine kaza namazı kılmasının daha uygun olduğunu söylemiştir. Müekked sünnetlerin ise kılınmaya devam edilmesi tavsiye edilir. Bu konuda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın da benzer bir yaklaşımı bulunmaktadır: Kaza borcu olan kişi sünnetleri terk etmeden, uygun vakitlerde kaza namazlarını kılmaya gayret etmelidir.
Pratik Öneriler
- Her vakit namazıyla birlikte bir kaza namazı kılmayı alışkanlık hâline getirmek, günde beş kaza demektir. Böylece bir yıllık kaza borcu yaklaşık bir yılda ödenir.
- Kaza borcunun sayısını bir deftere veya takvime kaydetmek takibi kolaylaştırır.
- Kaza namazlarını kimsenin göremeyeceği şekilde kılmak daha uygundur; çünkü namazı terk etmek bir günahtır ve günahı açığa vurmak doğru değildir.
- Ölüm yaklaştığında hâlâ kaza borcu olan kişinin, geride bıraktığı malın üçte birinden fidye verilmesini vasiyet etmesi tavsiye edilir.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Nisâ Suresi (4/103); Tâhâ Suresi (20/14); Buhârî, Mevâkît 37; Müslim, Mesâcid 314; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Bâbü Kazâi'l-fevâit"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi'; Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslâm İlmihali; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kazâ" md.
Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Nisâ Suresi (4/103)
- Tâhâ Suresi (20/14)
- Buhârî, Mevâkît 37; Müslim, Mesâcid 314
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara
- Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Bâbü Kazâi'l-fevâit"
- Kâsânî, Bedâiu's-sanâi'
- Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslâm İlmihali
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kazâ" md.
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.