Oruçluyken Ağlamak ve Gözyaşı Yutmak Orucu Bozar mı?
Oruçluyken ağlamak orucu bozar mı? Gözyaşının ağza girip yutulması durumunda hüküm, Hanefî mezhebinin ölçüsü, ağlamanın fazileti ve duygu yoğun anlarda dikkat edilecekler.
- Ağlamak ibadete engel değildir
- Gözyaşının ağza girmesi
- Ter ve diğer vücut sıvıları
Oruçluyken ağlamak orucu bozmaz. Gözyaşından bir iki damlanın ağza girip yutulması da bozmaz. Ancak gözyaşı o kadar çok olur ki ağzı doldurur ve tuzlu tadı belirgin biçimde hissedilir şekilde yutulursa, Hanefî kaynaklarında orucun bozulacağı belirtilir.
Ağlamak ibadete engel değildir
Ağlamak, insanın doğal bir duygu ifadesidir ve İslam’da kınanmamıştır. Peygamber Efendimiz, oğlu İbrahim’in vefatında ağlamış, “Göz yaşarır, kalp hüzünlenir; ancak biz Rabbimizi razı edecek şeyden başkasını söylemeyiz” buyurmuştur (Buhârî, Cenâiz; Müslim, Fezâil). Bu rivayet, hüzünle ağlamanın yadırganacak bir durum olmadığını gösterir. Ağlamak orucu bozan fiiller arasında sayılmaz. Çünkü gözyaşı vücuttan çıkan bir sıvıdır, vücuda giren yiyecek veya içecek değildir.
Ayrıca Kur’an’da peygamberlerin ve salih kulların Allah’ın âyetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapandıkları anlatılır (Meryem 19/58). Allah korkusuyla ağlamak, büyük bir fazilet kabul edilir. Tirmizî’de geçen bir hadiste, Allah korkusuyla ağlayan gözün cehennem ateşine dokunmayacağı bildirilir. Bu nedenle Ramazan‘da dua, Kur’an dinleme veya teravih sırasında ağlamak, orucun ruhuna uygun bir davranıştır.
Gözyaşının ağza girmesi
Gözyaşı gözden akıp yanaktan ağıza ulaşabilir. Hanefî fıkhında bu durumun hükmü şöyle ayrılır:
- Bir iki damla gözyaşının ağza girip yutulması: Orucu bozmaz. Çünkü bu miktar tükürük içinde erir ve kaçınılması zordur.
- Ağzı dolduracak ve tadı belirgin biçimde hissedilecek kadar çok yutulması: Bozar. Bazı kaynaklar bunu, gözyaşının tuzlu tadını ağızda hissetmek ölçüsüne bağlar.
- Burun akıntısı ve gözyaşı karışımı: Burun yoluyla ağıza gelen sıvı yutulursa miktarına göre aynı ölçü uygulanır.
Bu ayrımın amacı, kişiyi gereksiz vesveseden korumak ve kaçınılması zor olan durumlarda kolaylık sağlamaktır. Gözyaşı akarken ağzın kapalı tutulması veya yutkunmamaya çalışılması, tedbir olarak yapılabilir. Fakat istemeden bir iki damla ağıza girmişse, bu orucu bozmaz.
Ter ve diğer vücut sıvıları
Gözyaşı ile aynı ilke, ter için de geçerlidir. Terin ağza girip yutulması, az olduğu sürece orucu bozmaz. Çok olup tuzlu tadı hissedilecek şekilde yutulursa bozar. Yaz günlerinde ve sıcakta çalışanlar için bu önemlidir. Ter sıkça yüzden ağıza ulaşabileceğinden, terini silmek ve ağzı kapalı tutmak yararlıdır. Kan ve irin gibi sıvılar için ayrı hükümler vardır; bunlar için oruçta ağızdan kan gelmesi ve diş çekimi yazısına bakılabilir. Tükürük ve balgam hükümleri için oruçluyken tükürük yutmak yazısı kaynaktır.
Duygusal anlar ve ibadet
Ramazan’ın manevi atmosferinde teravih namazı, Kur’an hatmi, Kadir Gecesi duası gibi durumlarda ağlamak çok doğaldır. Kişi böyle anlarda gözyaşlarını tutmak zorunda değildir; Allah korkusu ve sevgisi ile akan gözyaşı kıymetlidir. Fakat bu sırada ağıza gelen yaşı bilerek, bol miktarda yutmamaya dikkat etmek yeterlidir. Dolayısıyla ağlama endişesi, ibadetten alıkoymamalıdır.
Kadir Gecesi gibi geceler için Kadir Gecesi hangi gecedir yazısı, son on gün için Ramazan’ın son on günü ibadet programı yazısı bilgi sunar. Yüksek duygu hâllerinde dil ve davranışları koruma konusunda ise oruçluyken gıybet ve kötü söz yazısı faydalıdır.
Peygamberimiz’in Kur’an dinlerken ağlaması
Abdullah b. Mes’ûd’dan nakledilen meşhur rivayette Peygamberimiz ona “Bana Kur’an oku” der. İbn Mes’ûd şaşırarak “Kur’an size indirilmişken ben mi okuyayım?” diye sorar. Peygamberimiz, “Başkasından dinlemeyi severim” buyurur. İbn Mes’ûd Nisâ Suresi’ni okuyarak “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz zaman…” ayetine (4/41) gelince, Peygamberimiz “Şimdilik yeter” der. İbn Mes’ûd dönüp bakar, Peygamberimiz’in gözlerinden yaşlar aktığını görür (Buhârî, Tefsîr; Müslim, Müsâfirîn). Bu rivayet, Kur’an dinlerken ağlamanın sünnette olduğunu ve ibadet duygusunun bir göstergesi olduğunu ortaya koyar.
Ramazan’da mukabele dinlerken veya teravihte okunan ayetler karşısında gözlerin dolması, kalbin yumuşamasına işaret eder. Bu hâl, orucun hikmeti olan takvanın bir meyvesi sayılır. Ağlayamayanların da kendilerini kınaması gerekmez; çünkü ağlamak zorunlu bir ibadet değil, kalbin doğal bir tepkisidir. Ağlayan kişi bu hâli gösteriş için sergilememeli, samimi ve gizli tutmaya özen göstermelidir.
Vesveseden uzak durmak
Bazı kişiler ağlarken gözyaşının ağza girip girmediğini sürekli kontrol eder ve orucunun bozulduğundan şüphe eder. Bu tür bir endişe ibadeti güçleştirir. Fıkıh ilkesine göre şüpheyle yakîn (kesin bilgi) ortadan kalkmaz; oruçlu olduğu kesin olan kişi, orucun bozulduğuna dair kesin bilgi bulunmadıkça orucuna devam eder. Gözyaşının ağza girip girmediği şüpheli ise oruç bozulmuş sayılmaz.
Kaygıyı artırmak yerine, sakin davranmak, gerekirse ağzı kapalı tutmak ve hislerin yatışmasını beklemek yeterlidir. Ağlama sırasında yutkunmamaya özen göstermek tedbirdir; fakat bu özen, vesveseye dönüşmemelidir. Dil ve tavır konusunda ise ağız çalkalarken boğaza su kaçması yazısındaki unutma, hatırlama ve kasıt ayrımı da yol gösterici olabilir.
Yas ve acı anlarında oruç
Yakınını kaybeden bir kişi, yas döneminde oruç tutabilir ve ağlayabilir. Bu iki durum birbirini engellemez. Hatta oruç, sabır ve teslimiyet duygusunu güçlendirerek kederin taşınmasına yardımcı olabilir. Peygamberimiz, sabreden müminlere büyük müjdeler vermiştir. Yaslı kişi, oruç sırasında sağlığının zorlanmadığından emin olmalı, bunalıma girerse hekim ve din görevlisinden destek almalıdır. Mazeret hâlinde ruhsat da mevcuttur.
Sıkça Sorulan Sorular
Ağlamak orucu bozar mı?
Hayır. Ağlamak orucu bozmaz.
Gözyaşı ağza girerse oruç bozulur mu?
Bir iki damla girip yutulursa bozulmaz. Ağzı dolduracak ve tadı hissedilecek kadar çok yutulursa bozulur.
Ter yutmak orucu bozar mı?
Az ise bozmaz; çok olup tadı belirgin biçimde hissedilirse bozar.
Ağlamak sevap kazandırır mı?
Allah korkusuyla ağlamanın büyük fazileti vardır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Buhârî, Cenâiz; Müslim, Fezâil (Hz. Peygamber'in oğlu İbrahim için ağlaması); Tirmizî, Fedâilü'l-cihâd (Allah korkusuyla ağlayan göz rivayeti); Kur'an-ı Kerîm, Meryem Suresi (19/58); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Oruç" maddesi
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Buhârî, Cenâiz; Müslim, Fezâil (Hz. Peygamber'in oğlu İbrahim için ağlaması)
- Tirmizî, Fedâilü'l-cihâd (Allah korkusuyla ağlayan göz rivayeti)
- Kur'an-ı Kerîm, Meryem Suresi (19/58)
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Oruç" maddesi
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.