Sa’y Nasıl Yapılır? Safa ile Merve Arasında Gidiş Geliş ve Hikmeti

Sa’y, hac ve umrede yapılan bir ibadet olup Safa ve Merve tepeleri arasında yedi kez gidip gelmektir. Safa’dan başlayıp Merve’de bitirilir; her gidiş veya geliş bir şavt sayılır. Hz. Hacer’in oğlu İsmail için su arayışını hatırlatır. Hanefîlerde vacip, diğer mezheplerde rükündür. Sa’y, tavaftan sonra yapılır.

Sa’yin Dayanağı ve Hikmeti

Bakara Suresi’nin 158. ayetinde “Safa ile Merve Allah’ın şiarlarındandır. Kim Beyt’i hac veya umre yaparsa, bu ikisini tavaf etmesinde (aralarında sa’y etmesinde) ona bir günah yoktur” buyrulur. Cahiliye döneminde bu tepelerde putlar bulunduğundan bazı sahabe arasında tereddüt olmuş, bu ayetle durum açıklığa kavuşmuştur. Hz. Peygamber de Veda Haccı’nda sa’y yapmış ve “Allah’ın başladığıyla başlıyorum” diyerek Safa’dan başlamıştır (Müslim, Hac 147).

Sa’yin kökeni Hz. Hacer kıssasına dayanır. Buhârî’deki rivayete göre Hz. İbrahim, Hacer’i ve oğlu İsmail’i Allah’ın emriyle Mekke’ye bırakmış, su tükenince Hacer, çocuğuna su bulmak için Safa ile Merve arasında yedi kez koşmuş, sonra Allah’ın izniyle Zemzem kaynağı fışkırmıştır (Buhârî, Enbiyâ 9). Sa’y bu tevekkül, teslimiyet ve çaba örneğinin canlandırılmasıdır. Her hacı ve umreci, bu hatıranın bir parçası olur.

Sa’yin Hükmü

Sa’yin hükmü mezhepler arasında farklılık gösterir. Hanefîlere göre sa’y vaciptir; terk edilirse dem gerekir ve hac veya umre sahih olur. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde sa’y rükündür; terk edilirse hac veya umre sahih olmaz ve sa’y yapılmadıkça ihramdan çıkılamaz. Hz. Peygamber’in “Sa’y yapınız; çünkü Allah size sa’yi yazmıştır” mealindeki rivayeti (Ahmed b. Hanbel, Müsned; senedi hakkında değerlendirmeler vardır) cumhurun delillerinden biridir. Bu fark hacı için önemlidir; çünkü rükün olarak kabul edenlere göre sa’y mutlaka yapılmalıdır.

Sa’y Nasıl Yapılır?

1. Tavaf ve namaz sonrası hazırlık: Umre veya ziyaret tavafı ve iki rekât tavaf namazı kılındıktan sonra Zemzem içilir. İsteyen Hacer-i Esved’i istilam eder.
2. Safa’ya gitmek: Safa tepesine yaklaşırken “İnnes-safâ vel-mervete min şeâirillâh” (Bakara 2/158) ayeti okunur. Sa’ye Safa’dan başlanır.
3. Safa’da dua: Safa’da Kâbe’ye yönelip eller kaldırılarak üç defa tekbir ve tehlil getirilir. “Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü’l-mülkü ve lehü’l-hamdü ve hüve alâ külli şey’in kadîr” duası okunur (Müslim, Hac 147).
4. Merve’ye yürümek: Safa’dan inip Merve’ye doğru yürünür. Yeşil ışıklarla işaretlenmiş bölgede erkekler hızlıca koşarak geçer (hervele). Kadınlar bu bölgede de normal yürür.
5. Merve’de dua: Merve’de Safa’daki gibi dua edilir. Bu bir şavt (yol) sayılır.
6. Yedi şavtı tamamlamak: Merve’den Safa’ya dönüş ikinci şavtır. Yedinci şavt Merve’de biter. Böylece Safa’da başlayan sa’y Merve’de tamamlanır.

Sa’y esnasında konuşmak, dua etmek, Kur’an okumak serbesttir. Belirli duaların okunması şart değildir. Kişi kendi duasını yapabilir, zikirle meşgul olabilir.

Sa’yin Şartları

Sa’yin geçerli olması için tavaftan sonra yapılması gerekir. Hanefî mezhebine göre sa’y, tavafın bir kısmından sonra da yapılabilir (en az dört şavt tavaf yapılmış olmalı); ancak tavaftan önce yapılması caiz değildir. Ayrıca sa’y Safa’dan başlamalı, Merve’de bitmeli, yedi şavt olmalıdır. Abdest, gusül veya avret örtüsü sa’yin şartı değildir; fakat abdestli olmak müstehaptır. Adetli kadın, tavaf yapamaz ama tavafı yaptıktan sonra adet gören kadın sa’y yapabilir. Sa’y esnasında yorulan kişi dinlenebilir, namaz vakti girerse namaz kılabilir ve sonra kaldığı yerden devam edebilir. Tavaf hakkında ayrıntılı bilgi için tavaf nasıl yapılır? yazısı faydalıdır.

Sa’y Sırasında Karşılaşılan Durumlar

Şavt sayısında şüphe durumunda Hanefîler az olanı esas alır. Kalabalık sebebiyle yaşlı, hasta veya engelli kişiler tekerlekli sandalyede sa’y yapabilir. Hz. Peygamber’in hasta olan Ümmü Seleme’ye binekli tavaf yapmasını söylemesi (Buhârî, Hac 64) bu uygulamanın delillerindendir. Mescid-i Haram’ın genişletilmesiyle sa’y alanı da modern ve klimalı bir mekâna dönüşmüştür. Sa’y alanı birden fazla katta bulunmaktadır ve tüm katlarda sa’y yapılması mümkündür.

Sa’yin Manevî Boyutu

Sa’y, insanın çaba göstermesi ve sonucu Allah’a bırakması ilkesini simgeler. Hz. Hacer’in yedi kez koşması, sebeplere sarılmanın tevekkül ile çelişmediğini gösterir. Kur’an’da “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır” (Necm 53/39) buyrulur. Sa’y aynı zamanda annelik şefkatinin ve ailenin kutsallığının hatırlatıcısıdır. Hacıların bu mekânda dua etmesi ve gözyaşı dökmesi, bu anlamın hissedildiğini gösterir. Haccın manevî boyutu ve sembollerinin anlamı için haccın manevî boyutu yazısı okunabilir. Sa’yin ardından Zemzem içmenin fazileti için Zemzem suyunun fazileti yazısına bakabilirsiniz.

Sa’y İle İlgili Sık Yapılan Hatalar

• Şavt sayısını yanlış saymak; gidiş ve dönüşü ayrı şavt saymak gerekirken bir şavtı iki şavt saymak.
• Sa’ye Merve’den başlamak; doğru olan Safa’dan başlamaktır.
• Tavaf bitmeden sa’ye başlamak.
• Kalabalıkta yeşil ışık bölgesinde koşarken başkalarına zarar vermek; hervele kimseyi rahatsız etmeden yapılmalıdır.
• Namaz vakti girdiğinde sa’yi kesip cemaate katılmamak; namaz vakti girince sa’y bırakılır, namaz kılınır ve kalan şavtlar tamamlanır.

Bu hatalar çoğunlukla bilgisizlikten kaynaklanır. Hacı adayının hac eğitimine katılması ve uygulamalı anlatım dinlemesi hatayı büyük ölçüde azaltır. Sa’yde yanılgı fark edilirse hemen düzeltmek gerekir; Hanefî mezhebine göre şavtları eksik bırakmak dem gerektirebilir. Bu konuda tereddüt yaşayan hacı, görevli din görevlilerine başvurmalıdır. Sa’yin eksik veya fazla yapılmasının cezaları için ihram yasağını ihlal edenin cezası yazısındaki dem ve sadaka açıklamaları da faydalıdır.

Sa’y ve Umre İlişkisi

Umre ibadeti ihram, tavaf, sa’y ve saç kesmeden oluşur. Sa’y umre içinde de farz veya vacip bir unsurdur. Umre yapan kişi tavafı bitirdikten sonra sa’ye geçer, ardından saçını kısaltarak ihramdan çıkar. Umrenin tüm adımları için umre nasıl yapılır? yazısına bakılabilir. Hacda ise sa’y, ifrad ve kıran yapanlar için kudüm tavafından sonra veya ziyaret tavafından sonra yapılabilir. Temettu yapanlar hem umre sa’yini hem de hac sa’yini ayrı ayrı yaparlar.

Sa’yin sonunda Merve’de iken hacı veya umreci, ibadetin tamamlandığını düşünerek Allah’a şükreder. Umrede bu aşamanın ardından saç kısaltılır; hacda ise ibadetler sıradaki aşamalara geçer. Sa’y, her iki ibadette de bir teslimiyet ve sebat çağrısıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sa’y kaç şavttır?

Yedi şavttır. Safa’dan Merve’ye gidiş bir, Merve’den Safa’ya dönüş ikinci şavttır; yedinci şavt Merve’de biter.

Sa’yde abdest şart mı?

Hayır, şart değildir ancak abdestli olmak müstehaptır.

Kadınlar yeşil ışık bölgesinde koşar mı?

Hayır. Hervele yalnız erkekler içindir.

Sa’y tavaftan önce yapılabilir mi?

Hayır. Sa’y tavaftan sonra yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Nisan 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerim: Bakara Suresi (2/158); Buhârî, Enbiyâ 9 (Hz. Hacer ve Zemzem); Müslim, Hac 147; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sa'y" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (Hac ve Umre)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →