Sigorta Türlerine Fıkhî Bakış: Görüş Farkları ve Tekâfül

Sigorta konusunda İslam âlimleri üç kampa ayrılır: ticari sigortayı gharar ve faiz nedeniyle haram görenler, ihtiyaç ve genel örf gerekçesiyle caiz görenler, ve karşılıklı yardımlaşmaya dayalı tekâfülü tercih edenler. Aşağıda bu üç yaklaşım, gerekçeleriyle birlikte ve birbirine üstünlük kurmadan ele alınır.

Sigortanın yapısı

Sigortalı belirli bir prim öder; sigorta şirketi risk gerçekleşirse tazminat öder. İlk bakışta bu, gharar (belirsizlik) taşır, çünkü sigortalı ne kadar ödeyeceğini veya ne kadar alacağını baştan bilemez. Ayrıca peşin primle ileride belirsiz bir meblağ alınması, faiz benzeri bir ilişki doğurabilir. Bu itirazlar bu görüşün temelini oluşturur.

Haram görenlerin gerekçeleri

İslam Fıkıh Akademisi, 1980’lerin ortasında verdiği kararda ticari sigortanın, garar ve faiz unsurları nedeniyle caiz olmadığını, bunun yerine karşılıklı yardımlaşmaya dayalı sigortanın benimsenmesi gerektiğini belirtmiştir. Birçok çağdaş fıkıhçı bu görüşü paylaşır. Önemli itirazlar, primlerin faizli yatırımlarda değerlendirilmesi ve sözleşmenin kumara benzemesidir.

Caiz görenlerin gerekçeleri

Mustafa ez-Zerkā ve bazı Türk fakihler, sigortayı kumardan ayıran farkın, sigortalının amaç olarak kazanç değil, riskten korunmayı hedeflemesi olduğunu söyler. Ayrıca toplumun geniş ölçüde ihtiyaç duyması, örf ve maslahat kavramlarıyla desteklenir. Çağdaş sözleşmenin klasik adlandırmalara tam oturmasa da yeni bir akit olarak meşru sayılabileceği ileri sürülür. Ayrıntılı örnekler kasko, trafik ve hayat sigortası yazısındadır.

Tekâfül modeli

Tekâfülde katılımcılar bir fona bağış yapar, zarar gören üye bu fondan faydalanır. Şirket yalnızca yönetici veya vekil olarak ücret alır. Bu yapı tekâfül ve katılım sigortacılığı yazısında anlatılır.

Zorunlu sigortalar

Yasal olarak yaptırılması zorunlu olan ürünler için ayrı bir değerlendirme vardır; konu zorunlu sigorta ve SGK primleri yazısında ele alınır. Hayat ve birikim ürünleri için ayrı yazıya bakınız.

Mezhepsel arka plan

Klasik kaynaklarda ticari sigortanın karşılığı yoktur, ancak “âkile” (kan bedelini ortak üstlenen akraba topluluğu) ve “tekâfül” kavramları ortak sorumluluk fikrini içerir. Hz. Ömer’in divan sisteminde, mensupların ortak yük taşıması bu geleneğe örnek gösterilir. Ayrıca İbn Âbidîn gibi Hanefî fakihlerin deniz ticaretindeki “sûkara” (gemi ve yük güvencesi) konusundaki değerlendirmeleri, sigorta tartışmasının klasik literatürdeki başlangıç noktalarından biri olarak anılır. Bu geçmiş, günümüz kararlarının bir tür devamlılığını gösterir.

Karar verirken

Kişi, ürünün riskini, primi ve şirketin yatırım politikasını araştırabilir. Ticari sigorta konusunda çekincesi varsa, zorunlu olmayan poliçelerden kaçınabilir ya da katılım esaslı seçenekleri tercih edebilir. Görüş farkının varlığı, kişiye yetkili bir kurumdan görüş almak için yeterli sebep sunar.

Uygulamada sigorta türleri arasında da ayrım yapılır. Mal ve araç sigortalarında zararın giderilmesi esastır; hayat sigortasında ise ölüm gibi geri döndürülemez bir olay söz konusudur. Sağlık ve sorumluluk sigortaları ise başkasına verilen zararı karşılama yönüyle ayrı bir değer taşır. Bu sebeple bazı müftüler, sigorta türlerini ayrı ayrı değerlendirmeyi uygun bulur.

Okuyucu için pratik sonuç, ‘bu konuda tek görüş yoktur’ bilgisidir. Kişi, kendi vicdanı ve güvendiği bir bilginin rehberliğiyle karar vermeli, görüş farkını bahane ederek keyfî davranmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta caiz midir?

Bu konuda görüşler ayrışır. Ticari sigortayı gharar ve faiz unsuru nedeniyle sakıncalı bulanlar ile ihtiyaç ve yaygın örf gerekçesiyle caiz görenler vardır.

Zorunlu trafik sigortası yaptırmak günah mı?

Yasal zorunluluk, zarûret ve ihtiyaç ölçüsünde değerlendirilir. Birçok âlim, yasal olarak zorunlu olan sigortanın yaptırılmasında kişiyi sorumlu tutmaz.

Tekâfül nedir?

Katılımcıların karşılıklı yardımlaşma ve bağış esasıyla bir fon oluşturduğu, zararı bu fondan karşıladığı sigorta şeklidir. Gharar ve faiz unsurlarını azaltması amaçlanır.

Sigorta tazminatı helal mi?

Tazminat, ödenen bedeli aşmıyorsa ve sözleşme caiz görülen bir yapıdaysa sorun görülmez. Aşırı kazanç niyeti ise tartışmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sigorta" md.; İslam Fıkıh Akademisi (OIC), sigorta ve karşılıklı sigorta kararları; Mustafa Ahmed ez-Zerkā, Nizâmü't-Te'mîn; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu görüşleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →