Tasarruf Finansman Şirketleri Faizsiz mi?

Tasarruf finansman sistemi, üyelerin düzenli ödemeleriyle oluşan havuzdan sırayla finansman sağlanan, faiz yerine hizmet bedeli alındığı belirtilen modeldir. Fıkhî olarak karz-ı hasen ve yardımlaşma mantığına benzetilir; ancak kura, hizmet bedeli ve gecikme hükümleri sebebiyle sistemin gerçekten faizsiz olup olmadığı tartışmalıdır.

Sistemin işleyişi

Tasarruf finansman şirketleri, belirli bir hedef (konut, araç, ev eşyası) için üyelerden düzenli ödeme toplayarak bir havuz oluşturur. Üyelere, kura veya teklif (açık artırma benzeri) yoluyla sırayla finansman veya ürün teslimi yapılır. Üyeler vade boyunca ödeme yapmaya devam eder; ödemeler, ürün bedelinin yanı sıra belirli bir hizmet ve işletme bedelini kapsar. Bu model, faizli kredi yerine karşılıklı birikim ve yardımlaşma temelli olduğunu iddia eder. Türkiye’de bu faaliyet, yasal düzenleme ve denetime tabi kılınmıştır; ayrıntılar zamanla değişebilir, güncel mevzuat resmî kaynaklardan takip edilmelidir.

Fıkhî benzetmeler

Bu modelin fıkıhtaki en yakın benzerleri şunlardır: Karz-ı hasen (karşılıksız borç) esasına dayalı karşılıklı borç verme; “cem’iyye” (ortak sandık veya “altın günü” tipi birikim grupları); ve üyelik temelli ortaklık. Altın günleri ve benzeri yardımlaşma uygulamaları, her katılımcının aynı miktarı ödeyip sırayla toplu tutarı aldığı, kimsenin faiz almadığı sistemlerdir; çağdaş fakihlerin çoğu bu uygulamayı, herkes eşit ödeme yapıp eşit miktar aldığı ve faiz bulunmadığı sürece caiz görür. Altın günleri ve döviz günlerinin hükmü altın günleri ve döviz günleri yazısında ayrıca ele alınmıştır. Tasarruf finansman şirketleri ise bu basit yardımlaşmanın kurumsal ve ücretli biçimi olduğundan, ek bedel ve ücret konuları öne çıkar.

Hizmet bedeli ve faiz sorunu

Faizin temel ölçüsü, borç miktarına ve süreye bağlı oransal artıştır. Şirketin aldığı “hizmet bedeli”, yalnızca işletme masraflarını (personel, sistem, yönetim) karşılıyorsa ve borç miktarı veya vadeye bağlı artmıyorsa, faizden farklı sayılabilir. İslam Fıkıh Akademisi, borç ilişkisinde ücret alınmasını, gerçek masrafla sınırlı kalmak şartıyla caiz görür. Fakat uygulamada bedelin, ürün bedeli üzerinden oran şeklinde ve vadeyle birlikte arttığı gözleniyorsa, bu bedelin fiilen faize benzediği eleştirisi yapılır. Bu nedenle sözleşmedeki ücret kalemlerinin ve hesaplama yönteminin dikkatle incelenmesi gerekir. Genel faiz ölçüsü için riba yasağı yazısı okunabilir.

Kura ve teklif mekanizması

• Kura: Tüm üyelerin bir gün sırasının geleceği garanti ise kura yalnızca sıra belirleme aracıdır ve kumar sayılmaz.
• Teklif (açık artırma): Üyelerin öne geçmek için ek ücret teklif etmesi, erken finansman karşılığında para ödemek anlamına gelir; bu durum borç karşılığı menfaat ve faiz benzerliği riskini doğurur.
• Teslimat sırası ve belirsizlik: Sırası geç gelen üye uzun süre ödeme yapıp hiçbir şey alamıyorsa, bu durum garar ve adaletsizlik sorunu yaratır. Sözleşmede teslim sürelerinin açık olması gerekir.

Bu unsurlar ilgili kumar ve belirsizlik konularıyla bağlantılıdır: kumar sayılan yarışmalar ve kooperatif ve ortak konut projeleri.

Gecikme, iptal ve iade koşulları

Sistemin en hassas noktalarından biri, üyenin ödemeleri aksattığında veya sistemden ayrıldığında uygulanan kurallardır. Gecikme sebebiyle ek ücret alınması, vadeli satışta gecikme cezası yazısında anlatıldığı gibi riba sayılabilir. Üye sistemden ayrıldığında yatırdığı tutarın iadesi, kesinti oranı ve iade süresi sözleşmede açık olmalıdır. Aşırı kesinti ve uzun bekletme, üyenin parasını haksız yere alıkoymak anlamına gelir. Teslim edilen ürünün ayıplı çıkması veya geç teslim edilmesi hâlinde de alıcı hakları devreye girer: ayıplı mal satmak.

Fetva kurumlarının yaklaşımı

Bu sistemlerin fıkhî değerlendirmesi hakkında tek bir görüş yoktur. Katılım finans alanında çalışan danışma kurulları, kendi sözleşme yapılarını fıkıh ilkelerine uygun gördüğünü bildirmiştir. Buna karşın bazı akademisyenler ve fetva kurumları, hizmet bedelinin hesaplanması, teklif mekanizması ve sıralama belirsizliği nedeniyle ihtiyatlı davranmayı önerir. Bu nedenle sisteme katılmak isteyen kişi, şirketin danışma kurulu bilgisine, sözleşme maddelerine ve yasal denetim durumuna bakabilir; belirsizlik varsa yetkili bir fetva makamına başvurabilir. Faizsiz bankacılık ürünleri ile karşılaştırma için katılım bankacılığı yazısı okunabilir.

Sık karşılaşılan durumlar

Bir kişi, faizli kredi kullanmak istemediği için sisteme katılıyor ve 5 yıl boyunca düzenli ödeme yapıyor. Sırası 4. yıl geldiğinde ürününü alıyor. Bu durumda toplam ödeme, ürünün peşin fiyatından hizmet bedeli ve olası fiyat farkı kadar yüksek olabilir. Bu fark vadeli satış farkı gibi değerlendirilirse sorun azalabilir; borç ve faiz gibi hesaplanıyorsa sakıncalıdır. Başka bir kişi ise sisteme erken çıkmak istiyor ve ödediği tutarın büyük kısmı kesinti olarak kalıyorsa, bu durum haksız kazanç sayılabilir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; kişinin kendi sözleşmesini fetva makamına danışarak incelemesi önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tasarruf finansman sistemi nedir?

Üyelerin düzenli ödeme yaparak ortak bir havuz oluşturduğu ve ürün veya finansman hakkının kura ya da teklif yoluyla sırayla verildiği faizsiz modeldir. Kuruluşlar, faiz yerine hizmet bedeli aldıklarını belirtir; fıkhî değerlendirmeler ise sistemin işleyişine göre değişir.

Kura ile teslimat kumar mıdır?

Herkesin sonunda hakkını alacağı bir sistemde kura, yalnızca sıralamayı belirler ve kumar sayılmaz. Fakat üyelerden bazılarının hiçbir şey alamama ihtimali veya ek ücretle öne geçme gibi unsurlar belirsizlik ve faiz benzeri sorunlar doğurabilir.

Hizmet bedeli faiz sayılır mı?

Alınan bedel gerçek hizmet ve işletme masraflarını karşılıyorsa ve borç miktarına ya da vadeye bağlı artış niteliği taşımıyorsa farklı değerlendirilir. Bedelin faiz gibi oransal ve süreye bağlı hesaplanması ise sakıncalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Ekim 2026 · Kaynaklar: İslam Fıkıh Akademisi, ticarî yardımlaşma ve borç ilişkileri kararları; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Karz" ve "Ta'âvün" maddeleri; Kur'an-ı Kerîm, Mâide Suresi (5/2), Bakara Suresi (2/280); Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, tasarruf finansman mevzuatı (bddk.org.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →