Suriye Türkmenleri Tarihi: Müslüman Kimliğinin…

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Osmanlı dönemi
Birinci Dünya Savaşı ve Fransız mandası
Bağımsız Suriye ve Baas

Suriye Türkmenleri tarihi, Osmanlı dönemi iskânından Fransız mandasına, bağımsız Suriye’ye, Baas rejimine ve 2011 sonrası savaşa uzanır. Bu tarih, bir azınlık topluluğunun kimliğini, dilini ve toprağını koruma çabalarının tarihidir. Burada tarafsız bir kronoloji sunulmuştur.

Osmanlı dönemi

Osmanlı yönetimi 1516’dan 1918’e kadar Suriye’ye hâkim oldu. Türkmen aşiretleri Halep Eyaleti’nde hayvancılık, tarım ve sınır koruma görevi yaptı. Halep’te Türkmen aşiretleri (Bozulus, Yeni İl, Kilis, Antep çevresinde) iskân politikalarıyla yerleşik hâle getirildi. Türkmen köyleri Halep’in kuzeyinde ve Hama, Humus çevresinde yoğunlaştı. Türkçe idarede ve ordunun dilidir. 19. yüzyılda Tanzimat’la birlikte Halep ve Şam vilayetleri modernleşti.

Birinci Dünya Savaşı ve Fransız mandası

1918’de Osmanlı Suriye’den çekildi. 1920’de Suriye Fransız mandası altına girdi. Halep Türkmenleri bu dönemde Fransız yönetimine karşı Kuvâ-yı Milliye’yi destekleyen çeteler kurdu. Antep, Maraş ve Halep çevresindeki Türkmen aşiretleri Anadolu direnişi ile bağlantı kurdu. 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa ve Türkiye arasındaki sınır belirlendi; sınır çizgisi bazı Türkmen köylerini ikiye böldü. 1939’da Hatay Türkiye’ye katıldığında Hatay’daki Türkmen nüfus Türkiye’ye geçti; Bayırbucak Suriye’de kaldı.

Bağımsız Suriye ve Baas

1946’da Suriye bağımsızlığını kazandı. 1963’te Baas Partisi iktidara geldi ve Arap milliyetçisi politika izledi. Bu dönemde Türkmen kimliğine yönelik kısıtlamalar uygulandı: Türkçe eğitim yasaklandı, Türkmen köylerinin adları Arapçalaştırıldı, Türkmen kültürel faaliyetleri kısıtlandı. Türkmenler genellikle “Arap” kimliği altında kaydedildi. Halep ve Humus’taki Türkmen mahalleleri yerlerinde kaldı, ancak Türkmence kamusal kullanımdan düştü. Bu uygulamalar Türkmen toplumunun dil kaybı yaşamasına yol açtı.

2011 sonrası

2011’de başlayan Suriye iç savaşı Türkmen toplumunu da derinden etkiledi. Türkmenlerin çoğu muhalefet yanında yer alırken, bir kısım topluluk rejim tarafında kaldı. Halep, Humus, Hama ve Bayırbucak çevresindeki Türkmen köyleri bombardımanlardan zarar gördü. Yüz binlerce Türkmen Türkiye’ye mülteci olarak geçti. Türkiye sınırında Cerablus, Azez, El Bab gibi Türkmen nüfusun bulunduğu bölgelerde, 2016’dan sonra yönetim yapıları kuruldu. Bu dönemin siyasi gelişmeleri farklı taraflarca farklı yorumlanır; burada ayrıntıya girilmemiştir.

Dil ve kimlik

Suriye Türkmenleri, evde Türkçeyi (Halep Türkmen ağzı) konuşur, ancak okul ve resmî yazışmada Arapça kullanılır. Kuşaklar arasında dil geçişi yaşanmıştır; gençler Arapçayı daha rahat konuşur. 2011 sonrası Türkmen okulları açılmış, Türkçe eğitim yeniden başlamıştır. Bu çaba dilin korunmasına hizmet etmektedir.

Müslüman kimlik ve tarih

Suriye Türkmenleri için İslam, kimliğin bir parçası ve Arap toplumuyla ortak bağdır. İhtida süreci için Suriye Türkmenleri İslam’la Nasıl Tanıştı?, gelenekler için Suriye Türkmenlerinde Dinî Kültür ve şahsiyetler için Suriye Türkmenleri Âlimleri yazılarına bakabilirsiniz.

Ekonomi ve toplumsal yapı

Suriye Türkmenleri tarihsel olarak tarım, hayvancılık ve ticaretle geçinmiştir. Halep kırsalında buğday, arpa, pamuk ve zeytin yetiştirilirdi. Bayırbucak Türkmenleri ise dağlık bölgede meyve bahçeciliği, tütün ve hayvancılık yapardı. Şehirlerde Türkmen aileler zanaatkârlık, tüccarlık ve memurlukla uğraştı. Toplumsal yapı aşiret, köy ve aile temelliydi; köy muhtarları ve ileri gelenler yerel işleri yürütürdü. Savaş öncesinde Suriye Türkmenlerinin bir kısmı Arapça konuşan komşuları ile evlilik bağları kurmuştur. Bu kaynaşma kimlik bilincini zayıflatan bir etken sayılsa da, ortak yaşamın güçlü olduğunu da gösterir.

Hatay sorunu ve Bayırbucak

1939’da Hatay’ın Türkiye’ye katılmasıyla Bayırbucak Türkmenleri sınırın Suriye tarafında kaldı. Bölgeden Türkiye’ye göç eden aileler oldu; kalanlar Baas döneminde baskı yaşadı. Bayırbucak, bugün Türkiye sınırında olup Yayladağı’na komşudur. 2011 sonrasında bölge Türkiye’nin insani yardım koridoru hâline geldi ve çok sayıda aile Hatay’a geçti. Bu bölgenin hem coğrafi hem tarihî önemi, Türkiye-Suriye ilişkilerinde sık gündeme gelir; siyasi boyutları bu yazının kapsamı dışındadır.

Kısa kronoloji ve okuma önerisi

1071-1079: Atsız ve Tutuş ile Selçuklu hâkimiyeti.
1516: Mercidabık, Osmanlı hâkimiyeti.
1920: Fransız mandası.
1921: Ankara Antlaşması.
1939: Hatay’ın Türkiye’ye katılması.
1946: Suriye bağımsızlığı.
1963: Baas Partisi iktidarı.
2011: İç savaş başlangıcı.

Bu kronolojiyi daha iyi anlamak için Suriye Türkmenleri İslam’la Nasıl Tanıştı? ve Suriye Türkmenleri Bugün yazıları okunabilir. Ayrıca Fransız manda dönemi ve Türkiye-Suriye sınırı için TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Suriye maddesi ile akademik çalışmalar kaynak olarak kullanılabilir. Tarihî bilgilerde farklı ülkelerin tarihyazımı farklı vurgular taşıdığından, tarafsız bir okuma yapılmalıdır.

Okuma notu

Suriye Türkmenleri hakkındaki bilgiler, savaş koşullarında hızla değiştiğinden güncel kaynaklarla kontrol edilmelidir.

Önemli not

Suriye’de Türkmen nüfusuna dair sayısal veriler ve olayların yorumu, kaynağa göre belirgin farklılıklar taşır; bu yüzden hem Türkmen hem Suriye hem uluslararası kaynakların karşılaştırılması gerekir. Tarih yazımı çoğu zaman güncel siyasetten etkilenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bayırbucak nerededir?

Suriye’nin Lazkiye bölgesinde, Türkiye sınırı yakınında Türkmen Dağı çevresindedir.

Baas döneminde Türkmenler nasıl etkilendi?

Türkçe eğitim ve kültürel faaliyetler kısıtlandı.

2011 sonrası ne yaşandı?

Savaş sonucu çok sayıda Türkmen göç etti veya yerinden edildi.

Ankara Antlaşması (1921) nedir?

Türkiye ile Fransa arasında sınırı belirleyen antlaşmadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Osmanlı tahrir defterleri; Fransız Manda dönemi arşiv belgeleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Suriye Türkmenleri" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →

Suriye Türkmenleri Tarihi: Müslüman Kimliğinin Oluşumu ve Gelişimi