Kıbrıs Türkleri Arasından Yetişen Ünlü Âlimler ve Mutasavvıflar

Kıbrıs Türk toplumundan yetişen şahsiyetler arasında Osmanlı sadrazamı Kıbrıslı Mehmed Kâmil Paşa, adadaki medrese ve tekkelerin ulemaları ile modern Kıbrıs Türk edebiyatının şair ve yazarları öne çıkar. Bu çevrenin kaynakları sınırlı olduğundan bazı bilgiler hâlâ araştırılmaktadır.

Medrese ve eğitim kurumları

Osmanlı döneminde Lefkoşa’da Sultan II. Mahmud Kütüphanesi (1829) ve çeşitli medreseler vardı. Lefkoşa ve Mağusa’daki medreselerde Arapça, fıkıh ve tefsir okutulurdu. Müderrisler vakıf gelirleriyle maaş alırdı. Büyük kütüphane olan Sultan II. Mahmud Kütüphanesi, adanın Osmanlıca el yazmalarını korur; kitaplar bugün Lefkoşa’daki Kıbrıs Türk Devlet Arşivi ve Kütüphane’de bulunur. Öğrenciler ileri öğrenim için İstanbul’a giderdi.

Kıbrıslı Mehmed Kâmil Paşa

Kıbrıslı Mehmed Kâmil Paşa (1832-1913), Lefkoşa’da doğan, Osmanlı Devleti’nde dört kez sadrazamlık yapan devlet adamıdır. Kıbrıs’tan İstanbul’a gelmiş, yükselmiş ve II. Abdülhamid ve II. Meşrutiyet dönemlerinde etkili olmuştur. İngiliz yanlısı olduğu yönünde eleştiriler almıştır. Fakat adaya olan bağı ve eğitimi destekleyen yaklaşımıyla Kıbrıs Türk hafızasında yer alır. Hayatı hakkında siyasi tartışmalar bulunsa da Kıbrıs’ın Osmanlı idare sistemindeki önemini gösterir.

Mevlevihane ve tasavvuf

Lefkoşa Mevlevihanesi (Mevlevi Tekkesi), 17. yüzyılda kurulmuş, Osmanlı döneminin önemli tasavvuf merkezlerinden biridir. Bugün müze olarak ziyaret edilir ve sema törenleri düzenlenir. Ayrıca Hala Sultan Tekkesi, Bektaşi ve Nakşibendi tekkeleri adanın dinî hayatında rol oynadı. Dervişler halk arasında ahlâk ve yardımlaşma değerlerini yaydı. Tasavvufun Kıbrıs’ta halk dindarlığı üzerindeki etkisi kayda değerdir.

Şairler ve edebiyatçılar

Kıbrıs Türk edebiyatının önemli isimleri arasında Osman Türkay (1927-2001) ve Özker Yaşın (1923-2018) gibi şair ve yazarlar anılır. Halk edebiyatında “ağıt”, “mani” ve “kıssa” geleneği yaşar. Osmanlı döneminde divan şairleri de yetişmiş, fakat bunların çoğunun biyografisi sınırlıdır. Bu nedenle burada isimler örnek niteliğindedir.

Din görevlileri ve müftülük

Kıbrıs Türk toplumunda dinî işleri Evkaf ve Dinî İşler Dairesi ile Müftülük yürütür. Müftü, dinî sorulara fetva verir, imamları atar ve cami işlerini düzenler. Müftülük ve Evkaf, Osmanlı’dan miras kalan kurumlardır. 1960’tan itibaren Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası Türk toplumuna dinî ve eğitim konularında özerklik tanımış, Türk Cemaat Meclisi bu alanlarda yetkili olmuştur.

Daha fazla

Tarihî çerçeve için Kıbrıs Türkleri Tarihi, ihtida için Kıbrıs Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı? ve bugün için Kıbrıs Türkleri Bugün yazılarına bakabilirsiniz.

Kütüphaneler ve el yazması mirası

Lefkoşa’daki Sultan II. Mahmud Kütüphanesi, adanın en önemli yazma eser koleksiyonlarından birini barındırır. Burada Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi yüzlerce el yazması, Kur’an nüshaları, tefsir, fıkıh, tasavvuf ve edebiyat kitapları bulunur. Kütüphane, 1829’da dönemin valisi tarafından kurulmuş ve vakıf gelirleriyle işletilmiştir. Yazmaların bir kısmı İstanbul’dan getirilmiş, bir kısmı adada istinsah edilmiştir. Bu koleksiyon, Kıbrıs’ta ilim hayatının varlığını gösteren somut bir kanıttır. Bugün kütüphane, ziyaretçilere ve araştırmacılara açıktır.

Lefkoşa Müzesi’ndeki Osmanlı dönemi kitabeleri, mezar taşları ve sikkeler de ilim ve sanat tarihine ışık tutar. Hat sanatında Kıbrıslı hattatların imzalarını taşıyan levhalar bulunur. Osmanlı döneminde Kıbrıs’ta hat ve ebru sanatları camilerin ve evlerin süslenmesinde kullanıldı.

Okuma önerileri

Kıbrıs ilim ve kültür tarihi için Osmanlı dönemi şer’iyye sicilleri üzerine yapılmış akademik çalışmalar, TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Kıbrıs maddesi ve Kıbrıs Türk edebiyatı antolojileri başlıca kaynaklardır. Konuyu Rumeli ve Anadolu ile karşılaştırmak için Selçuklu Çağı Âlimleri ve Batı Trakya Türkleri Âlimleri yazılarına bakılabilir.

Vakıf ve Evkaf kayıtları

Evkaf İdaresi arşivi, Kıbrıs’ın dinî ve sosyal tarihine ışık tutan vakfiyeler, tapu kayıtları ve cami-medrese defterlerini içerir. Bu belgeler, ilim adamlarının maaşlarını, camilerin onarımlarını ve hayır kurumlarının işleyişini gösterir. Kıbrıs’ta ilim hayatı büyük ölçüde vakıf finansmanıyla ayakta durmuştur; bu yapı Osmanlı’nın diğer bölgeleriyle aynı mantığı taşır. Araştırmacılar için Evkaf arşivi, birinci elden kaynaklarla çalışma imkânı sunar.

Eğitim reformları ve Kıbrıs Türk aydınları

19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Kıbrıs Türk aydınları, adadaki Osmanlı-Türk okullarının yenilenmesi için çalıştı. Kıbrıs’ta Rüştiye ve İdadi okulları açıldı, İstanbul’dan öğretmenler geldi. İngiliz yönetimi ise Türk eğitimini Evkaf aracılığıyla yürüttü. 1920’lerden itibaren Atatürk devrimleri, adanın Türk okullarında müfredata yansıdı. Bu çaba, dinî ve modern bilgiyi birlikte öğreten bir eğitim modeline doğru gitti. Kıbrıslı Türk gençler ileri öğrenim için İstanbul, Ankara ve Londra’ya gitti; dönüşte öğretmenlik, avukatlık ve gazetecilik yaptı.

Notlar

Kıbrıs Türk ilim tarihi için kaynaklar dağınık olduğundan, yukarıdaki isimler ve kurumlar örnek niteliğindedir; ayrıntılı araştırma için Evkaf arşivi ve üniversitelerin yayınlarına başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mehmed Kâmil Paşa kimdir?

Kıbrıs doğumlu, Osmanlı’da dört kez sadrazamlık yapan devlet adamıdır (1832-1913).

Lefkoşa Mevlevihanesi nedir?

17. yüzyılda kurulan, bugün müze olarak kullanılan Mevlevi tekkesidir.

Sultan II. Mahmud Kütüphanesi nedir?

1829’da Lefkoşa’da kurulan, Osmanlıca yazmaları barındıran kütüphanedir.

Kıbrıs’ta dinî işleri kim yürütür?

Müftülük ve Evkaf ve Dinî İşler Dairesi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kâmil Paşa" maddesi; Osmanlı Kıbrıs şer'iyye sicilleri; Kıbrıs Türk edebiyatı antolojileri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →