Kıbrıs Türkleri Arasında Dinî Kültür, Gelenek ve Adetler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Bayramlar ve dinî günler
Hala Sultan Tekkesi ve ziyaretler
Hıdırellez ve mevsimsel gelenekler

Kıbrıs Türklerinde dinî kültür, Anadolu Türk-İslam geleneği, Akdeniz yaşamı ve ada kimliğinin birleşimidir. Ramazan ve Kurban bayramları, Hala Sultan ziyareti, Hıdırellez, hellim ve molohiya gibi mutfak kültürü, kına gecesi ve halk dansları topluluğun kimliğini yansıtır.

Bayramlar ve dinî günler

Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı resmî tatildir. Bayram sabahı camide namaz kılınır, akrabalar ziyaret edilir, mezarlıklara gidilir. Kurban eti dağıtılır. Ramazanda iftar çadırları kurulur, teravih namazı kılınır, “Ramazan davulcusu” geleneği bazı köylerde sürer (bkz. Ramazan Manileri ve Davulcu Geleneği). Kandil geceleri camilerde mevlit okunur. Mevlit Kandili, Berat ve Kadir gecelerinde cami ve evlerde dua edilir.

Hala Sultan Tekkesi ve ziyaretler

Larnaka’daki Hala Sultan Tekkesi, hem Kıbrıs Türkleri hem diğer Müslümanlar için önemli ziyaret yeridir. Ziyaretçiler dua eder, Fatiha okur ve çevredeki gölde manzara seyreder. Ayrıca Mağusa’da Lala Mustafa Paşa Camii, Lefkoşa’da Selimiye Camii ve Girne’de Girne Kalesi çevresi tarihî mekânlardır.

Hıdırellez ve mevsimsel gelenekler

Hıdırellez (6 Mayıs), Kıbrıs Türkleri arasında bahar ve bereket bayramı olarak kutlanır. Gençler kırlara çıkar, dilek tutar, ateş atlar. Bu kutlama kültürel bir gelenektir, dinî bayram değildir. Kıbrıs’ta Rum toplumunun Aya Yorgi bayramıyla aynı döneme denk gelir. “Hıdırellez” ve “Kurban Bayramı” yanında “Bayram şekeri” ve “çocuk bayramlığı” uygulamaları sürer.

Mutfak

Kıbrıs Türk mutfağı, Anadolu, Levant ve Akdeniz mutfaklarının birleşimidir. Hellim (peynir), molohiya (yeşil yapraklı güveç), bulgur pilavı, tavuklu pirinç, şeftali kebabı (şeftali kebabı), “yoğurtlu patlıcan”, “keşkek” ve “bamya” başlıca yemeklerdir. Kıbrıs hellimi AB tarafından 2021’de PDO (coğrafi işaret) ile korunmuştur. Bayramlarda “bayram tatlısı” olarak “kadayıf”, “baklava” ve “lokma” yapılır. Helal beslenme hassasiyeti yaygındır; sofraya oturmadan önce besmele çekilir.

Düğün ve aile

Kıbrıs Türk düğünü geleneksel olarak “kına gecesi”, “gelin hamamı” ve “nikâh” aşamalarını içerir. “Zeybek” ve “çiftetelli” gibi halk dansları oynanır. Nişan sırasında “söz kesme” yapılır, “çeyiz” hazırlanır. Doğumda “kırklama” ve “ad koyma” ritüelleri vardır. Cenazede yıkama, kefen, namaz ve defin ile “kırkı” ve “yıl dönümü” anmaları yapılır. Aile bağları ve komşuluk güçlü değerlerdir.

Halk sanatları

Kıbrıs Türk el sanatları arasında Lefkara dantelinin Türk versiyonu, bakır işlemeciliği, sepet örme, çömlekçilik ve dokumacılık yer alır. Halk edebiyatında “karşılama” ve “âşıklık” geleneği vardır. Ayrıca Karagöz ve ortaoyunu Osmanlı döneminde adaya yerleşmiştir. Müzikte kemençe, davul, zurna ve darbuka kullanılır.

Daha fazla bilgi için Kıbrıs Türkleri Tarihi ve Kıbrıs Türkleri Bugün yazılarına bakabilirsiniz.

Kıbrıs Türk lehçesi ve sözlü kültür

Kıbrıs Türk ağzı, Anadolu’nun güneybatı ağızlarına yakın olmakla birlikte Rumca, İngilizce ve Arapça alıntı sözcükler içerir. “Gıbrıslı” ağız, kendine özgü mizah ve deyimlerle zengindir: “Ula”, “bre”, “kardaş” gibi ifadeler günlük konuşmanın parçasıdır. Hikâye, masal, mani ve fıkra geleneği güçlüdür. “Kıbrıs Türk masalları” derlemeleri sözlü kültürü yazıya geçirir. Ayrıca “karşılama” adlı deyişmeler, düğün ve şenliklerde ustaların doğaçlama atışmasıdır. Bu sözlü gelenek, adanın Türk kimliğini ve mizah anlayışını yansıtır.

Kıbrıs Türk lehçesi UNESCO’nun “tehlikedeki diller” atlasında yer almasa da, eğitimde standart Türkiye Türkçesinin yaygınlaşması yerel ağzın azalmasına neden olmaktadır. Yerel yönetimler ve kültür dernekleri ağız derlemeleri yaparak bu mirası korumaya çalışır.

Köy hayatı ve yardımlaşma

Kıbrıs köylerinde “imece” benzeri yardımlaşma uygulamaları, hasat ve inşaat zamanlarında yaygındı. Köy kahvesi erkeklerin buluşma yeri, köy çeşmesi ve fırını ise kadınların toplandığı mekânlardı. Hamur yoğurma, ekmek pişirme ve bayram hazırlıkları komşularla birlikte yapılırdı. Bu uygulamalar İslamî komşuluk ahlâkıyla örtüşür. Günümüzde köylerin boşalması ve kentleşme, bu geleneklerin azalmasına yol açsa da kültürel etkinliklerle yaşatılmaktadır. Kıbrıs Türk halk kültürünün Anadolu ve Rumeli kültürleriyle ortak yönlerini görmek için Batı Trakya Türklerinde Dinî Kültür yazısı da okunabilir.

Not

Kıbrıs’ta Türk ve Rum topluluklarının ortak halk kültürü unsurları da vardır: yemek, müzik, ev mimarisi ve bazı deyimler iki toplumda benzerlik gösterir. Bu ortaklıklar, kültürel mirasın karşılıklı etkileşimini gösterir ve siyasi ayrılıklara rağmen halk düzeyinde var olan bağlara işaret eder. Okuyucunun bu konuya saygılı ve bilgi odaklı yaklaşması önerilir.

Giyim ve gündelik adetler

Geleneksel Kıbrıs Türk köy kıyafetinde kadınlar “şalvar”, “yelek” ve “yazma” (başörtüsü), erkekler ise “potur”, “gömlek” ve “fes” ya da “kasket” giyerdi. Düğünlerde gelinin “bindallı” ve “kırmızı” kıyafeti öne çıkardı. Günümüzde bu kıyafetler folklor gösterilerinde ve düğünlerde sembolik olarak kullanılır. Ev düzeni ise geniş avlulu, taş yapılı köy evleriyle şekillenirdi. Avlularda üzüm asması, incir ve nar ağaçları bulunur; misafir kabul odası evin en özenli yeriydi.

Sıkça Sorulan Sorular

Hala Sultan Tekkesi neden önemlidir?

Hz. Peygamber’in süt teyzesi kabul edilen Ümmü Harâm’ın kabrinin bulunduğu ziyaret yeridir.

Hellim nedir?

Kıbrıs’a özgü, ızgarada pişirilen peynirdir; AB tarafından coğrafi işaretle korunur.

Hıdırellez dinî mi?

Hayır, kültürel bir bahar kutlamasıdır.

Kıbrıs mutfağında ne öne çıkar?

Hellim, molohiya, şeftali kebabı, bulgur pilavı ve zengin tatlılar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kıbrıs Türk Halk Edebiyatı derlemeleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →