Kıbrıs Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı? Tarihî Süreç ve Kaynaklar

Kıbrıs’ın İslam’la tanışması 7. yüzyılın ortasında Muaviye b. Ebî Süfyân komutasındaki Arap deniz seferleriyle başladı. Bu seferde şehit düştüğü kabul edilen Ümmü Harâm bint Milhân’ın Larnaka’daki kabri bugün Hala Sultan Tekkesi olarak ziyaret edilir. Türk-Müslüman nüfusun kalıcı yerleşimi ise 1571 Osmanlı fethinden sonra gerçekleşti.

Erken İslam seferleri

Hz. Osman döneminde Şam Valisi Muaviye, Hz. Peygamber’in başlattığı deniz seferleri geleneğini sürdürerek Kıbrıs’a ilk Müslüman deniz seferini düzenledi (yaklaşık 649). Belâzürî ve Taberî bu seferi anlatır. Sefer sonunda Kıbrıs halkıyla bir anlaşma yapıldı: adalıların haraç ödemesi karşılığında Müslümanlarla Bizans arasında tarafsız kalacağı kararlaştırıldı. Sonraki yüzyıllarda ada Bizans ve Arap arasında “ortak yönetim” benzeri bir statü yaşadı (yaklaşık 688-965). Bu dönemde adada kalıcı Müslüman yerleşimi sınırlıydı.

Ümmü Harâm ve Hala Sultan

Hz. Peygamber’in süt teyzesi olduğu kabul edilen Ümmü Harâm bint Milhân, Muaviye’nin seferine eşi Ubâde b. Sâmit ile katıldı. Rivayete göre Hz. Peygamber, Ümmü Harâm’a “denizi aşan ümmetimin ilk ordusu” arasında olacağını müjdelemişti (bu hadis Buhârî’de geçer; “Cihâd” bölümüne bakılabilir). Kıbrıs’ta bineğinden düşerek vefat ettiği, Larnaka tuz gölü kıyısında defnedildiği anlatılır. Osmanlı döneminde mezarın üzerine türbe ve tekke yapıldı; bugün Hala Sultan Tekkesi Müslümanların ziyaret yeri olup Kıbrıs’ın en önemli İslamî mekânlarındandır. Ziyaretçi dua eder, Fatiha okur.

Haçlı, Lüzinyan ve Venedik dönemi

Adayı 12. yüzyılda Haçlılar (Aslan Yürekli Richard, 1191) ele geçirdi; ardından Lüzinyan Krallığı (1192-1489) ve Venedik hâkimiyeti (1489-1571) geldi. Bu dönemlerde ada Latin Katolik yönetimi altındaydı. Müslüman tüccarlar ve esirler adada sınırlı olarak bulunuyordu. Venedikliler, Osmanlı ile ticaret dengesini korumaya çalıştı. Ada halkı Rum Ortodoks çoğunluktan oluşuyordu ve Ortodoks Kilisesi baskı gördü.

1570-1571 Osmanlı fethi

Sultan II. Selim döneminde Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu 1570’te Kıbrıs’a çıktı. Lefkoşa, 9 Eylül 1570’te alındı. Mağusa, uzun bir kuşatmadan sonra 1571 Ağustos’unda teslim oldu. Fetih sonrası ada Osmanlı’ya bağlandı. Bu olay, Lepanto Deniz Savaşı (Ekim 1571) ile birlikte Akdeniz tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Osmanlı’nın fethi sonrası Ortodoks Kilisesi’ne Katolik baskısından kurtulma imkânı tanındı; Ortodoks piskoposluğu yeniden kuruldu.

Türk iskânı ve Müslüman nüfusun yerleşmesi

Fetihten sonra Anadolu’dan (Karaman, İçel, Alanya, Antalya ve çevresinden) adaya yaklaşık 20 bin kadar aile iskân edildi. Bu yerleşim, Kıbrıs Türk toplumunun temelini oluşturdu. İskân edilen aileler köyler kurdu, vakıf eserleri yaptı. Bir kısım yerli halk (Maronit, Latin ve Rum) Müslüman oldu (“Linobambaki” denilen Kripto-Hristiyanlar gibi karma gruplar da ortaya çıktı). Linobambaklar hem Müslüman hem Hristiyan geleneklerini birlikte yaşayan topluluklardır; bu topluluk Kıbrıs tarihinin ilginç bir yönüdür.

Osmanlı camileri ve vakıflar

Fetihten sonra Lefkoşa’daki Aya Sofya Katedrali, Selimiye Camii’ne; Mağusa’daki Aziz Nikola Katedrali, Lala Mustafa Paşa Camii’ne dönüştürüldü. Ayrıca Büyük Han (1572), Arabahmet Camii, Kuyumcular Hanı ve Lefkoşa Mevlevihanesi gibi Osmanlı eserleri yapıldı. Vakıf geleneği ada genelinde yayıldı. Evkaf yönetimi, Osmanlı’dan beri Kıbrıs Türk toplumunun dinî ve sosyal kurumlarını finanse etti.

Devamı

Kıbrıs Türklerinin tarihî seyri için Kıbrıs Türkleri Tarihi, kültürel hayat için Kıbrıs Türklerinde Dinî Kültür, şahsiyetler için Kıbrıs Türkleri Âlimleri ve bugünü için Kıbrıs Türkleri Bugün yazılarına bakabilirsiniz.

Osmanlı döneminde dinî yapı ve millet sistemi

Osmanlı Kıbrıs’ında millet sistemi uyarınca Müslümanlar kadı mahkemelerine, Ortodokslar kendi kilise mahkemelerine bağlıydı. Kıbrıs şer’iyye sicilleri, Müslüman ve gayrimüslim halkın miras, evlilik, vakıf, borç ve mülkiyet davalarını ayrıntılı biçimde kaydeder; bu sicil defterleri bugün Lefkoşa’daki arşivde korunur ve 16.-19. yüzyıl Kıbrıs toplumunun ana kaynaklarındandır. Fetihten hemen sonra Ortodoks Kilisesi’nin yeniden kurulması, Katolik baskısından kurtulan Rum halkın memnuniyetine yol açtı; ancak vergi yükü ve yerel aracılar (dragoman, Rum eşraf) ile ilgili şikâyetler de kaynaklarda yer alır. Müslüman nüfus ise vakıf kurumlarının, camilerin ve tekkelerin çevresinde örgütlendi.

Ayrıca adada tasavvufun etkisi büyüktü: Mevlevilik Lefkoşa’da, Bektaşilik ve Halvetilik köylerde yaygındı. Dervişler, adaya yeni gelen iskânlı halkla yerli halk arasında köprü kurdu. Halk dindarlığında Hala Sultan Tekkesi gibi kutsal mekânlar ve türbe ziyaretleri belirleyici oldu. Bu yapı, Kıbrıs Türk İslamı’nın hoşgörüye açık, tasavvufa yakın karakterini oluşturdu.

Kaynakların niteliği

Kıbrıs’ın İslamlaşması ve Türkleşmesi konusunda kaynaklar Osmanlı sicilleri, tahrir defterleri, Venedik raporları ve seyyah notlarıdır. Venedik raporları fetih öncesi nüfus ve toplumsal yapıyı, Osmanlı defterleri ise fetih sonrası iskânı gösterir. Bu iki tür kaynak karşılaştırıldığında demografik dönüşümün boyutu görülür. Ancak rakamların yorumu tarihçiler arasında tartışmalıdır ve kesin sayılar yerine yaklaşık ifadeler kullanılmalıdır. Kıbrıs konusunda tarih yazımı çoğu zaman milli anlatılarla ilişkilendiğinden okuyucunun çok yönlü kaynak taraması yapması önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hala Sultan Tekkesi nerededir?

Larnaka’da, Tuz Gölü kıyısındadır.

Ümmü Harâm kimdir?

Hz. Peygamber’in süt teyzesi kabul edilen, Muaviye’nin deniz seferinde Kıbrıs’ta vefat eden sahabiyedir.

Kıbrıs ne zaman Osmanlı oldu?

1570-1571’de Lala Mustafa Paşa’nın seferiyle.

Linobambaklar kimdir?

Hem Müslüman hem Hristiyan geleneklerini birlikte yaşatan Kıbrıslı gizli Hristiyanlardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Eylül 2026 · Kaynaklar: Belâzürî, Fütûhu'l-büldân; Taberî, Târîh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →