Kıbrıs Türkleri Tarihi: Müslüman Kimliğinin Oluşumu ve Gelişimi

Kıbrıs Türkleri tarihi; 1571 Osmanlı fethinden 1878 İngiliz idaresine, 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti’ne, 1963-64 olaylarına, 1974 sonrasına ve 1983’te ilan edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne uzanır. Bu tarih, uluslararası hukukta hâlâ tartışılan bir siyasi sorunla iç içedir ve burada kronolojik bir çerçeve sunulmuştur.

Osmanlı dönemi (1571-1878)

Osmanlı yönetimi altında Kıbrıs önce beylerbeyilik, sonra eyalet ve sancak olarak yönetildi. Müslüman Türkler ve Rum Ortodokslar millet sistemiyle birlikte yaşadı. Ortodoks Kilisesi ve Başpiskopos, Rum cemaatinin temsilcisi sayıldı (etnarşi). 18.-19. yüzyıl boyunca vergi ve ayaklanma olayları yaşandı. 1821 Yunan İsyanı sırasında adada Başpiskopos Kiprianos dahil bazı kilise liderleri idam edildi. 19. yüzyılda ada ekonomisi tarım ve ticarete dayanıyordu.

İngiliz yönetimi

1878’de Osmanlı, Rusya’ya karşı İngiltere’nin desteğini sağlamak için adanın yönetimini İngiltere’ye bıraktı (Kıbrıs Sözleşmesi); egemenlik hâlen Osmanlı’daydı. 1914’te I. Dünya Savaşı’nın başında İngiltere adayı ilhak etti. 1923 Lozan Antlaşması ile Türkiye bu ilhakı tanıdı. 1925’te Kıbrıs Britanya sömürgesi (Crown Colony) ilan edildi. Bu dönemde Rum çevreleri “Enosis” (Yunanistan ile birleşme) talebini yükseltti; Türk toplumu bunu reddetti.

1950’ler ve çatışma

1955’te EOKA örgütü, Enosis amacıyla İngilizlere karşı silahlı mücadele başlattı. Türk toplumu ise “Taksim” (bölünme) talebini öne çıkardı. TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı) 1958’de kuruldu. İngiliz yönetimi ve iki toplum arasındaki gerginlik arttı. 1959’da Zürih ve Londra anlaşmaları, bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasını öngördü; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör ülkeler oldu.

1960 Cumhuriyeti

16 Ağustos 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Anayasa, Rum ve Türk toplumlarının ortaklığını esas aldı: Cumhurbaşkanı Rum, Cumhurbaşkanı yardımcısı Türk olacak, bakanlıklar ve meclis sandalyeleri belirli oranlarla paylaşılacaktı. Ancak anayasanın uygulanması konusunda anlaşmazlıklar çıktı.

1963-1974

Aralık 1963’te Lefkoşa’da başlayan çatışmalar Kıbrıs Türk toplumunu enklavlara çekilmeye zorladı. BM Barış Gücü 1964’te adaya yerleşti. Türk toplumu bu dönemi güvenlik sorunları ve ekonomik izolasyon yaşadığı bir dönem olarak anar; Rum toplumu ise farklı bir anlatı sunar. 15 Temmuz 1974’te Yunan cuntasının desteklediği darbeyle Makarios devrildi. 20 Temmuz 1974’te Türkiye, garantörlük hakkına dayanarak “Kıbrıs Barış Harekâtı” düzenledi. Sonrasında ada fiilen ikiye bölündü; nüfus değişimi yaşandı. Bu olayların hukuki niteliği ve sonuçları tarafların farklı anlatımlarına ve uluslararası tartışmalara konu olmaya devam eder.

KKTC

1975’te “Kıbrıs Türk Federe Devleti” ilan edildi; 15 Kasım 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi. Bu devleti yalnızca Türkiye tanır. BM Güvenlik Konseyi 541 sayılı kararıyla ilanın geçersiz olduğunu belirtmiştir. 2004’te Annan Planı referandumunda Kıbrıs Türk toplumu planı kabul, Rum toplumu reddetti. Aynı yıl Kıbrıs Cumhuriyeti AB’ye katıldı. Çözüm müzakereleri günümüze kadar sonuçlanmadı. Bu konular siyasi ve hukuki olduğundan, burada tarafsız bir kronoloji verilmiş; yorumdan kaçınılmıştır.

Müslüman kimlik ve tarih

Kıbrıs Türk toplumunun kimliğinde İslam, Osmanlı mirası ve Türk kültürü iç içedir. Ayrıntılar için Kıbrıs Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı?, Kıbrıs Türklerinde Dinî Kültür ve Kıbrıs Türkleri Âlimleri yazılarına bakabilirsiniz.

Ekonomi ve toplumsal yapı

Osmanlı ve İngiliz dönemlerinde Kıbrıs ekonomisi tarım (buğday, arpa, zeytin, harnup, pamuk), hayvancılık ve ticarete dayanıyordu. Türk köylüler genellikle küçük toprak sahibi çiftçiydi. Vakıf mülkleri ekonominin önemli parçasıydı. İngiliz döneminde yol, liman ve demiryolu yatırımları yapıldı. Rum ve Türk toplumları köylerde çoğunlukla iç içe yaşadı; 1960 öncesinde karma köylerin sayısı çoktu. Ticaret ve zanaatta ise Rumlar, Türkler, Ermeniler ve Maronitler birlikte çalıştı. Bu tarihsel arka plan, adadaki ilişkilerin sadece çatışmadan ibaret olmadığını gösterir.

Kıbrıs Türk toplumunun kurumları

Kıbrıs Türk toplumu İngiliz döneminde Evkaf İdaresi, Müftülük, Türk okulları ve gazeteler (Hakikat, Söz, Halkın Sesi) etrafında örgütlendi. 1920’li yıllarda Atatürk reformları ada Türklerini etkiledi: Latin alfabesi, şapka ve medeni kanun tartışmaları Kıbrıs Türk toplumunda hem destek hem direnç buldu. 1950’lerde Dr. Fazıl Küçük ve Rauf Denktaş gibi liderler öne çıktı. Bu liderlerin siyasi rolü hakkında farklı değerlendirmeler vardır; bu yazı yalnızca kurumsal bağlamı özetler.

Dil, eğitim ve gazetecilik

Kıbrıs Türk toplumu İngiliz döneminde eğitimde Türkçe okullar açtı; Lefkoşa Türk Lisesi, Kıbrıs Türk Öğretmen Okulu ve Victoria Lisesi gibi kurumlar nesiller yetiştirdi. Gazeteler (Zaman, Hakikat, Halkın Sesi) toplumsal tartışmaları yansıttı. 1931 Ekim olaylarında Rum çevrelerin Enosis hareketi İngiliz yönetimini zorlayınca, adada sert tedbirler alındı. Bu olaylar sonrası İngiltere anayasayı askıya aldı. Türk toplumu bu dönemde kendi kurumlarını güçlendirdi. Okuyucu için Kıbrıs Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı? yazısı Osmanlı sonrası bu yapının kökenlerini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıbrıs Cumhuriyeti ne zaman kuruldu?

16 Ağustos 1960’ta.

KKTC ne zaman ilan edildi?

15 Kasım 1983’te.

Garantör ülkeler hangileri?

Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık.

Annan Planı nedir?

2004’te referanduma sunulan, Kıbrıs Türk toplumunca kabul, Rum toplumunca reddedilen BM çözüm planıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Eylül 2026 · Kaynaklar: Osmanlı Kıbrıs şer'iyye sicilleri; 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti anayasası ve garanti antlaşmaları; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →