Ahıska Türkleri Arasında Dinî Kültür, Gelenek ve Adetler

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Bayramlar ve dinî günler
Ahıska mutfağı
Düğün ve aile

Ahıska Türklerinde dinî kültür, Hanefî-Sünnî İslam’ın Anadolu Türk kültürüyle iç içe geçtiği bir yapıdır. Bayramlar, mevlit, Ahıska mutfağı, halk oyunları (Ahıska Türk oyunları), düğün ve cenaze adetleri ile sürgünde korunan gelenekler topluluğun kimliğini yansıtır.

Bayramlar ve dinî günler

Ramazan ve Kurban bayramları Ahıska Türklerinin en önemli günleridir. Bayram sabahı camiye gidilir, akrabalar ziyaret edilir ve yaşlılara saygı gösterilir. Sürgün yıllarında camiler yoktu; bayram namazları evlerde ve mezarlıklarda kılınırdı. Mevlit okuma geleneği yaygındır. Kandil geceleri ve Kadir Gecesi’nde dualar edilir. Sürgün koşullarında dinî bilgi aile içinde yaşlılar tarafından aktarıldı.

Ahıska mutfağı

Ahıska mutfağı Doğu Anadolu mutfağına yakındır. Hıngal (hamur yemeği), bakla, pilav, yoğurtlu çorbalar, kuru et ve kurutulmuş meyve başlıca yemeklerdir. Hıngal, Ahıska Türkleri’nin kimlik yemeklerinden biridir ve düğünlerde, bayramlarda hazırlanır. Sofra adabı Anadolu geleneğine benzer: önce besmele, yemekten sonra dua. Ekmek kutsal sayılır. Bu mutfak kültürü sürgün yıllarında Orta Asya mutfağından etkilenmiş, ancak özgün tadını korumuştur.

Düğün ve aile

Ahıska düğünleri birkaç gün sürer; “kına gecesi”, “nikâh” ve “gelin alma” gibi aşamalar vardır. Ahıska Türklerinin düğün gelenekleri arasında “Ahıska oyunları” (halk oyunları) ve “tavşan” gibi eğlence yer alır. Yaşlılara saygı ve büyüklerin sözüne itibar toplumsal normdur. Evlilikte aile onayı önemlidir. Kadınlar el sanatları ve nakış ile ev ekonomisine katkıda bulunur.

Cenaze adetleri

Cenaze Müslüman usulüyle yıkanır, kefenlenir ve namaz kılınarak defnedilir. Yedinci ve kırkıncı günde mevlit okunur, yemek verilir. Sürgünde ölenlerin gömüldüğü mezarlıklar Orta Asya’da Ahıska Türklerinin hafıza mekânlarıdır. Her yıl Kasım ayında sürgün anmaları düzenlenir ve ölüler için dua edilir.

Halk müziği ve oyunlar

Ahıska Türkleri Doğu Anadolu ile ortak türküler, ağıtlar ve halay oyunları paylaşır. “Ahıska Türküleri” ve “Ahıska halk oyunları” sürgün yıllarında kimliğin yaşatılması için önemli araçlar oldu. Ağıt geleneğinde sürgün acısı dile getirilir. Saz, davul ve zurna eşliğinde oynanan oyunlar düğünlerde ve festivallerde sürdürülür.

Dil

Ahıska Türkçesi, Doğu Anadolu ağızlarına yakın bir Türkiye Türkçesi lehçesidir. Sürgün yıllarında Rusça, Özbekçe ve Kazakça etkisi altında kalmış, fakat evlerde korunmuştur. Genç nesiller arasında dil kaybı riski vardır; bu nedenle dil kursları ve kültürel dernekler dili yaşatmaya çalışır.

Daha fazla bilgi için Ahıska Türkleri Tarihi ve Ahıska Türkleri Bugün yazılarına bakabilirsiniz.

Mevsimlik ve yaşam döngüsü gelenekleri

Ahıska Türklerinde bahar ve hasat dönemlerine ilişkin gelenekler Anadolu ile ortaktır. Hıdırellez’de kırlara çıkılır, dilekler tutulur. Yağmur duası için köy halkı toplanıp dua eder, kurban keser. Sünnet düğünü, erkek çocuklar için önemli bir geçiş törenidir; çocuğa özel kıyafet giydirilir, akrabalar toplanır ve yemek verilir. Askere gidecek gençler için “asker uğurlama” törenleri düzenlenir. Bu gelenekler, aile ve toplum bağlarını güçlendirir.

Ahıska kültüründe misafirperverlik özel yer tutar. Misafir geldiğinde en iyi yemekler hazırlanır, çay ikram edilir ve ziyaret uzun sohbetlerle geçer. Komşuluk ilişkileri sürgün yıllarında da hayatta kalmayı sağlayan temel dayanak oldu. Zor günlerde yardımlaşma (“imece” benzeri uygulamalar) toplumsal dayanışmayı gösterdi.

Halk ozanları, hikâyeler ve hafıza

Ahıska halk edebiyatında ağıtlar, maniler ve masallar önemli yer tutar. Sürgün hikâyeleri kuşaktan kuşağa anlatılarak topluluk hafızasının parçası olmuştur. “Ahıska’nın Dağları” gibi türküler vatan hasretini dile getirir. Çocuklara masal anlatma geleneği, Türkçenin korunmasında önemli rol oynamıştır. Bu hikâyelerde peygamber kıssaları, evliya menkıbeleri ve gazi hikâyeleri de yer alır.

Giyim ve süs

Ahıska kadınlarının geleneksel giyimi uzun etek, nakışlı yelek, başörtüsü ve gümüş kemerlerden oluşur. Erkekler papak (kalpak), çuha ve yün kıyafetler giyerdi. Düğünlerde gelinlik olarak kırmızı ve altın işlemeli kıyafetler tercih edilir. Bu kıyafetler müzelerde ve kültür festivallerinde sergilenmekte, yeni kuşaklara tanıtılmaktadır.

Dinî hayatın günlük ifadeleri

Ahıska evlerinde sabah namazından sonra Kur’an okuma, akşam yemeğinden önce besmele ve sonrasında şükür duası yaygındır. Çocuklara küçük yaştan itibaren kısa sureler ezberletilir. Yaşlılar “Allah razı olsun”, “Maşallah” ve “İnşallah” gibi ifadeleri sıkça kullanır. Bu ifadeler Anadolu Türkçesi ile ortaktır. Dinî hayatın bu gündelik yönleri, sürgün yıllarında kimliği koruyan sessiz ama güçlü bir unsur olmuştur. Daha fazla bilgi için Ahıska Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı? ve Ahıska Âlimleri yazılarına bakılabilir.

Gençler arasında bu gelenekler eskisi kadar yaygın olmayabilir; fakat bayram, mevlit ve cenaze törenleri topluluğu bir araya getirmeye devam eder. Türkiye’deki Ahıska dernekleri, düzenledikleri etkinliklerle geleneksel yemekleri, oyunları ve dinî törenleri genç kuşaklara tanıtır.

Hatırlatma

Gelenekler yaşanılan ülkeye göre farklılaşabilir; yukarıdakiler genel bir çerçevedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hıngal nedir?

Hamurdan yapılan, Ahıska mutfağının tanınmış yemeğidir.

Sürgünde dinî hayat nasıl sürdü?

Camiler olmadığından ibadet evlerde ve aile içinde yaşlılar aracılığıyla sürdürüldü.

Ahıska Türkçesi nasıl bir dildir?

Doğu Anadolu ağızlarına yakın Türkiye Türkçesi lehçesidir.

Ahıska anmaları ne zaman yapılır?

Her yıl Kasım ayında sürgünün yıldönümünde.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Sözlü tarih ve halk bilimi derlemeleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ahıska" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →