Ebû Dücâne (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve İslam'a Girişi
Uhud'da Kılıç ve Kırmızı Sarık
Hz. Peygamber'i Koruması

Ebû Dücâne, Hazrec kabilesinin Sâide kolundan gelen, asıl adı Simâk b. Hareşe olan Ensârî sahabîdir. Uhud Savaşı’nda Hz. Peygamber’in kılıcını hakkıyla alıp kullanması ve kırmızı sarığıyla anılması onu sahabe arasında tanınır kılmıştır; Yemâme Savaşı’nda şehit düşmüştür. Hakkındaki bilgilerin bir bölümü siyer kaynaklarına dayandığı için, rivayetlerin sıhhat dereceleri ayrıca belirtilecektir.

Soyu ve İslam’a Girişi

Simâk b. Hareşe, Medine’nin Hazrec kabilesine bağlı Sâide oymağındandır. Künyesi Ebû Dücâne olarak bilinir. Hicretten önce Medine’ye gelen Mus’ab b. Umeyr’in tebliği sonucu Müslüman olduğu, Akabe biatlarında bulunmasa da Hz. Peygamber’in Medine’ye gelişinden hemen sonra Müslüman olanlar arasında yer aldığı rivayet edilir. Hz. Peygamber hicretten sonra kardeşlik bağı kurarken, Ebû Dücâne’yi Hz. Utbe b. Gazvân ile ya da Utbe b. Gazvân’ın kardeşi olarak eşleştirdi; ayrıntılar farklı rivayetlerle aktarılır. Mus’ab b. Umeyr hakkında bilgi için Mus’ab b. Umeyr’in rivayetleri yazısına bakılabilir.

Ebû Dücâne, Medine’de cesareti ve cömertliğiyle tanınan biriydi. Bedir Savaşı’na katıldığı, Bedir ehli arasında yer aldığı kaynaklarda geçer. Bu bilgi, ona sahabe içinde ayrı bir saygı kazandırdı.

Uhud’da Kılıç ve Kırmızı Sarık

Uhud Savaşı’nda (hicri 3) Hz. Peygamber, elindeki kılıcı göstererek “Bunu benden kim alır?” diye sordu. Sahabeler elini uzattı; Resûlullah kılıcı vermedi. Ebû Dücâne “Hakkı nedir ya Resûlallah?” diye sordu. Resûlullah “Eğilip bükülünceye kadar düşmanın yüzünü vurmak” buyurdu. Ebû Dücâne “Ben bunu hakkıyla alırım” dedi ve kılıcı aldı. Bunu gören Zübeyr b. Avvâm, kılıcı kendisine verilmeyince üzüldü; ancak Ebû Dücâne kılıcı hakkıyla kullandı (Müslim, Fezâilü’s-sahâbe; Ahmed b. Hanbel). Zübeyr hakkında Zübeyr b. Avvâm yazısı okunabilir.

Ebû Dücâne kırmızı bir sarık bağlayıp kılıçla müşrik saflarının arasına daldığında, Hz. Peygamber onu gururlu yürüyüşüyle görüp “Bu, Allah’ın sevmediği yürüyüştür; ancak şu yerde (savaşta) müstesnadır” buyurdu (İbn Hişâm). Bu rivayet siyer kaynaklarında geçer; hadis kitaplarında doğrudan yer alması konusunda farklı değerlendirmeler vardır. Ebû Dücâne, kılıcı kullanırken Ebû Süfyân’ın eşi Hind’e ulaştığında, bir kadını öldürmekten vazgeçtiği, kılıcın değerini kadın kanıyla lekelemeyeceğini söylediği de aktarılır.

Hz. Peygamber’i Koruması

Uhud’da Müslüman saflar dağıldığında Ebû Dücâne, Hz. Peygamber’in etrafında siper olan sahabîler arasındaydı. Sırtını okların hedefi yaparak Resûlullah’ı korudu. Okçular Hz. Peygamber’in etrafında toplanmışken Ebû Dücâne, onu düşman oklarından korumak için eğilip sırtını verdi; sırtına çok sayıda ok saplandığı anlatılır. Bu rivayet İbn Hişâm ve İbn Sa’d’da yer alır; ayrıntılar kaynağa göre değişir. Hz. Peygamber’i koruyan diğer sahabîler için Abdullah b. Cahş yazısı da incelenebilir.

Savaşın ardından Hz. Peygamber, Ebû Dücâne’ye teşekkür etti. Kılıcın hakkını verdiği anlaşıldı. Bu olay, adanmışlık ve sorumluluk bilincinin simgesi olarak anılır.

Kadına Kılıç Kaldırmama Edebi

Siyer kaynaklarında anlatılan ilginç bir ayrıntı, Ebû Dücâne’nin savaş sırasında müşrik saflarında bir kadına kılıç kaldırıp vazgeçmesidir. Ebû Dücâne’nin anlatımına göre, savaş meydanında ellerini kaldırıp bağıran bir kadını kılıcıyla vurmak üzereyken, Resûlullah’ın kılıcını bir kadının üzerine kaldırmayı uygunsuz bulup elini çekti. Kadının Ebû Süfyân’ın eşi Hind olduğu da rivayet edilir (İbn Hişâm; Vâkıdî). Bu anlatının ayrıntıları kaynaklarda farklı aktarılsa da, savaşta kadın, çocuk ve savaşmayanlara dokunulmaması ilkesinin sahabe tarafından benimsendiğini yansıtır.

Bu davranış, İslam savaş hukukunun temel ilkelerinden birini ortaya koyar: Savaşmayanlara, kadınlara ve çocuklara zarar verilmemesi (Buhârî, Cihâd; Müslim, Cihâd). Hind’in Hz. Hamza’nın cesedine yaptığı muamele düşünüldüğünde, bu merhamet daha da anlam kazanır. Ebû Dücâne, kılıcın hakkını yerine getirirken ahlâkın sınırını da korumuştur. Hind’in sonraki hayatı için Ebû Süfyân b. Harb yazısı okunabilir.

Uhud’un Anlamı ve Ebû Dücâne’nin Payı

Uhud Savaşı, İslam tarihinde zaferin zorluğa, itaatin ihmal sonuçlarına dönüştüğü bir olay olarak anılır. Okçuların tepeden ayrılması sonucu Müslümanlar ağır kayıp verdi; ancak Ebû Dücâne gibi sahabîlerin direnişi, Hz. Peygamber’in etrafındaki halkanın kopmamasını sağladı. Âl-i İmrân Suresi’nin 121-175. âyetleri bu savaşı değerlendirir. Savaştan çıkarılan dersler arasında ilâhî emre itaat, lider önünde sebat ve kazanç hırsından kaçınmak sayılır.

Ebû Dücâne bu dersleri bizzat yaşayan nesildendi. Kılıcın hakkını yerine getirme sözü, Uhud’un acı tecrübesi içinde bile yerine getirildi. Bu direnişin ayrıntıları için Abdullah b. Cahş’ın örnek davranışları yazısı da okunabilir.

Yemâme’de Şehadet

Hz. Ebû Bekir döneminde Müseylime’ye karşı yapılan Yemâme Savaşı’nda (hicri 12/633) Müslümanlar zorlu bir direnişle karşılaştı. Müseylime ve taraftarları, duvarlarla çevrili büyük bir bahçeye (Hadîkatü’l-mevt: Ölüm Bahçesi) sığındı. Sahabeler arasında Ebû Dücâne de vardı. Rivayete göre Bera b. Mâlik, kendisini kalkana koyup bahçeye atılmalarını istedi; Ebû Dücâne ise bahçenin duvarını aşıp içeri atladı, ayağı kırılmasına rağmen savaşarak kapıyı açtı ve şehit düştü. Bu anlatı Taberî’de ve diğer tarihî kaynaklarda geçer; ayrıntılarda farklılıklar vardır. Yemâme şehitlerinin Kur’an’ın toplanmasına etkisi için Zeyd b. Hattâb yazısı okunabilir.

Ebû Dücâne’nin şehit olduğu yıl, Müslümanlar için ağır kayıp yılıdır. Faziletleri için örnek davranışları yazısını okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Dücâne kimdir?

Hazrec kabilesinin Sâide kolundan, asıl adı Simâk b. Hareşe olan Ensârî sahabîdir. Uhud’da Hz. Peygamber’in kılıcını hakkıyla kullanan kişi olarak anılır; Yemâme Savaşı’nda şehit düşmüştür.

Ebû Dücâne neden “kırmızı sarık” ile anılır?

Savaş sırasında başına kırmızı bir sarık bağlayıp gururla yürümesi, Hz. Peygamber’in “Bu, Allah’ın sevmediği yürüyüştür; ancak bu yerde değil” buyurmasıyla meşhurdur.

Hz. Peygamber’in kılıcı Ebû Dücâne’ye nasıl verildi?

Uhud’da Resûlullah kılıcı uzatıp “Bunu kim hakkıyla alır?” diye sordu; Ebû Dücâne “Hakkı nedir?” diye sorup “Onunla Allah’ın düşmanlarını vurmaktır” cevabını aldı ve kılıcı aldı (Müslim, Fezâilü’s-sahâbe).

Ebû Dücâne nerede şehit oldu?

Hicri 12 (633) yılında Yemâme Savaşı’nda, Müseylime’nin savunma mevzii olan “Ölüm Bahçesi”nde şehit düştü.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Dücâne" md.; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; Müslim, Fezâilü's-sahâbe; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →