Hanefi ile Maliki Mezhebi Arasındaki Farklar

Hanefî ve Mâlikî mezhepleri, Ehl-i Sünnet’in iki büyük fıkıh ekolüdür. Mâlikî mezhebi Medine ehlinin ameline ve maslahata, Hanefî mezhebi ise kıyas, istihsan ve örfe daha geniş yer verir. Bu usul farkı namaz, zekât, nikâh ve muamelâtta çeşitli ayrıntı farklarına yol açar.

Usul farkı: amel-i ehl-i Medine

Mâlik b. Enes, Hz. Peygamber’in şehri Medine’de yaşayan toplumun nesilden nesile sürdürdüğü uygulamayı, tek tek ravilerin haberlerinden daha güçlü bir delil sayardı. Hanefîler ise bu uygulamayı bağlayıcı bir delil olarak görmez; sahih ve meşhur hadis varsa ona uyulur. Bu fark bazı konularda hükmün değişmesine yol açar. Mâlikî usulünün detayları Mâlikî mezhebi: Medine ehlinin ameli ve usulü yazısında anlatılmıştır.

Öte yandan her iki mezhep de maslahatı gözetir: Hanefîler istihsan ve örf ile, Mâlikîler mesâlih-i mürsele ve sedd-i zerâi ile. Bu yöntemlerin benzerlikleri ve farkları İstihsan ve istıslah yazısında karşılaştırılır.

Temizlik ve abdest

Abdestte Mâlikîlerde niyet farzdır; Hanefîlerde sünnettir. Mâlikîlerde abdest uzuvlarını peş peşe yıkamak (muvâlât) farzdır; Hanefîlerde sünnettir. Başın tamamını mesh etmek Mâlikîlerde farz görülür; Hanefîlerde dörtte biri yeterlidir. Kadınlara dokunmak, şehvetle olursa Mâlikîlerde abdesti bozar; Hanefîlerde genel olarak bozmaz. Suyun temizliği konusunda Mâlikî mezhebi daha kolaylaştırıcı yaklaşımlar geliştirmiştir; örneğin necaset düşen suyun, rengi ve kokusu değişmediği sürece temiz kalması görüşü yaygındır. Ayrıntılar için Abdest ve gusülde mezhep farkları yazısı okunabilir.

Namaz

Mâlikî mezhebinde namazda ellerin yanda salıverilmesi (sedl) yaygın görüştür; el bağlamanın da caiz olduğunu söyleyenler vardır. Hanefîlerde eller göbek altında bağlanır. Mâlikîlerde farz namazlarda besmele okunmaz; Hanefîlerde Fâtiha’dan önce sessizce okunur. Hanefîlerde vitir vâcip iken Mâlikîlerde sünnettir. Sabah namazında kunut Mâlikîlerde müstehaptır; Hanefîlerde okunmaz. Ezan ve kamette de bazı farklar bulunur: Hanefîlerde ezanda tercî yoktur, Mâlikîlerde vardır; kamette ise Hanefîlerde cümleler ikişer kez okunur. Bu farklar Namazda mezhep farkları yazısında daha geniş ele alınır.

Zekât ve oruç

Zekâtta Hanefîler ziynet eşyasını da zekâta tâbi tutar; Mâlikîler ise mubah ziynet eşyasını zekâttan muaf sayar. Hanefî mezhebinde yeşillik ve sebzeden de öşür alınır; Mâlikîlerde ise saklanabilen ve kuru ürünler esas alınır. Fıtır sadakasında Hanefîlerde yarım sa’ buğday veya bir sa’ diğer ürünler ölçü kabul edilirken, Mâlikîlerde bir sa’ (ana gıda maddesinden) esastır. Oruçta unutarak yeme-içme Hanefîlerde orucu bozmaz; Mâlikîlerde ise kazayı gerektirir. Oruçla ilgili farklar Oruç konusunda mezheplerin görüşleri, zekât için Zekât ve fıtırda mezhep farklılıkları yazılarında genişletilmiştir.

Nikâh, boşanma ve muamelât

Nikâhta Mâlikîler veliyi şart koşar; Hanefîler ise ergin kadının kendi nikâhını yapabileceğini kabul eder. Mehrin asgari miktarı Mâlikîlerde üç dirhem civarı, Hanefîlerde on dirhemdir. Şahitlerin nikâh akdinde şart olması Hanefîlerde esastır; Mâlikîlerde ise ilan (duyurma) esas alınır, şahit şart değil ama dahil olmadan önce duyurulması gerekir. Kayıp koca, nafaka ve zarar gibi konularda Mâlikî mezhebinin kadın lehine hükümleri sonraki dönem aile hukuku düzenlemelerinde dikkate alınmıştır. Ayrıntılı karşılaştırma için Nikâh ve boşanmada dört mezhebin yaklaşımı yazısı okunabilir.

Muamelâtta Mâlikî mezhebi, maslahat ve sedd-i zerâi ilkeleri gereği bazı akitleri (örneğin faize götürme ihtimali olan satışları) daha sıkı denetler; Hanefîler ise akdin şekline daha çok bakar. Bu fark ticaret hukuku tartışmalarında da görülür.

Coğrafî ve tarihî yayılma farkları

Hanefî mezhebi Irak, Orta Asya, Anadolu ve Hindistan’da; Mâlikî mezhebi Kuzey ve Batı Afrika ile Endülüs’te yaygındır. Osmanlı’nın Hanefî mezhebini resmî mezhep yapması, Anadolu ve Balkanlar’da Mâlikî etkisini sınırlarken, Kuzey Afrika’da Osmanlı döneminde de Mâlikî mezhebi ve kadıları varlığını sürdürmüştür. Bu çok mezhepli yapı, Osmanlı hukuk sisteminde yerel örfe saygıyı gösterir. Mezheplerin kuruluşu ve yayılması için Hanefî mezhebi ve Mâlikî mezhebinin yayıldığı bölgeler yazıları okunabilir.

Farkları nasıl değerlendirmeli?

Bu farklar, aynı kaynaklardan farklı yöntemlerle hüküm çıkarmanın doğal sonucudur. Dört mezhep imamı da birbirine saygı göstermiş; Muhammed eş-Şeybânî Mâlik’ten ders alıp Muvatta’yı rivayet etmiştir. Mezhepleri birbirine rakip değil, tamamlayıcı ictihad çeşitliliği olarak görmek, Ehl-i Sünnet geleneğinin temel yaklaşımıdır. Ortak esaslar için Dört mezhebin ortak noktaları yazısına bakılabilir.

Bu karşılaştırmada verilen hükümler mezheplerin ana görüşlerini özetler; her iki mezhebin içinde de farklı rivayetler ve tercihler bulunabilir. Bir hükmün kesin ayrıntısı için ilgili mezhebin mutemet kitaplarına ve güvenilir ilmihallere bakılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İki mezhebin usulündeki temel fark nedir?

Mâlikîler Medine ehlinin amelini ve mesâlih-i mürseleyi delil sayar; Hanefîler ise istihsan ve örfe geniş yer verir, Medine ehlinin amelini bağlayıcı delil kabul etmez.

Namazda hangi farklar vardır?

Mâlikîlerde eller çoğunlukla yanda salıverilir; Hanefîlerde göbek altında bağlanır. Mâlikîlerde farz namazlarda Fâtiha’dan önce besmele okunmaz; Hanefîlerde sessiz okunur.

Nikâhta farklar nelerdir?

Mâlikîlerde veli şarttır ve mehrin asgari miktarı üç dirhem (veya çeyrek dinar) kabul edilir. Hanefîlerde ise erginlik çağındaki kadın kendi nikâhını yapabilir ve asgari mehir on dirhemdir.

Hangi mezhep daha kolaydır?

Böyle bir ölçü yoktur. Her mezhebin bazı konularda sıkı, bazılarında kolay hükümleri vardır. Mezhep seçimi kişinin bulunduğu ortama ve eğitimine bağlıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 27 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hanefî Mezhebi" ve "Mâlikî Mezhebi" maddeleri; Vehbe ez-Zühaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî ve Edilletüh; Muhammed Cevâd Muğniyye, el-Fıkh ale'l-Mezâhibi'l-Hamse; Mâlik b. Enes, el-Muvatta

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →