Hayırlı İşe Öncülük: Güzel Bir Çığır Açmak

Müslim’de nakledilen hadise göre İslam’da güzel bir çığır açan kişi, kendi sevabının yanında o yolu izleyenlerin sevabının da mislini alır. Kötü bir çığır açan ise onlara uyanların günahını yüklenir. Bu ilke, iyiliğe öncülük etmeyi ve kötülüğe örnek olmaktan kaçınmayı öğütler.

Sünnet-i hasene hadisi

Müslim’de Cerîr b. Abdullah’tan rivayet edilen olayda Muzar kabilesinden yoksul ve çıplak ayaklı bir grup Medine’ye gelir; Peygamber Efendimiz üzülür, sahabeyi sadakaya çağırır. Ensârdan bir adam elinde ağır bir kese ile gelince insanlar peş peşe yardımlarını getirir ve Peygamber’in yüzü sevinçten parlar. O sırada şöyle buyurur: “Kim İslam’da güzel bir çığır açarsa, ona kendi sevabı ve ondan sonra o çığırla amel edenlerin sevabı, onların sevaplarından hiçbir şey eksilmeksizin yazılır. Kim de İslam’da kötü bir çığır açarsa, ona kendi günahı ve ondan sonra o çığırla amel edenlerin günahı, onların günahlarından hiçbir şey eksilmeksizin yazılır.” Bu hadis, toplumsal ilişkilerde örnekliğin ağırlığını gösterir. Burada kastedilen, dine olmayanı eklemek değil, meşru ve hayırlı bir işi başlatma ve yaygınlaştırma çabasıdır.

Sadaka-i câriye ve süreklilik

Müslim’de “İnsan öldüğünde ameli kesilir; ancak üç şey hariç: Sadaka-i câriye, kendisiyle faydalanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat” buyrulur. Okul, çeşme, kuyu, cami, kütüphane yaptırmak, ağaç dikmek, ilim öğretmek, kitap yazmak ve hayırlı bir kurum kurmak bu kapsama girer. Öncülük kimi zaman küçük bir fikirle başlar: Bir öğrenciye burs vermek, mahalleye bir okuma odası açmak, yardım kampanyası başlatmak, çevre bilinci için bir proje yürütmek gibi. Mâide 2’de “İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın; günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın” buyrulur. Furkân 74’te ise müminlerin “bizi takva sahiplerine önder kıl” diye dua ettikleri bildirilir; bu dua, iyiliğe öncülük etmeyi bir sorumluluk ve talep olarak gösterir.

İyiliğe vesile olmak

Müslim ve Tirmizî’de “Hayra delalet eden, onu yapan gibidir” buyrulur. Bir kişiyi doğru adrese yönlendirmek, bir ihtiyaç sahibini yardımcıyla buluşturmak, bir güzel ilmi başkasına öğretmek ve bir nasihat etmek de öncülüktür. Başkasının iyiliğine vesile olurken ihlası korumak gerekir; öncülük gösteriş ve şöhret amacına dönüşürse (ikiyüzlülük ve dalkavukluk gibi) değerini yitirir. Hz. Ebû Bekir’in sahabeye örnek olan cömertliği, Hz. Osman’ın Rûme kuyusu ve Tebük ordusuna katkısı, Hz. Ömer’in hayır kurumlarına yönelik vakıf uygulaması öncülüğün tarihî örneklerindendir.

• Küçük ama sürekli hayır başlatmak.
• İyi davranışla örnek olmak: Aile, iş yeri, komşuluk.
• Başkalarını iyiliğe teşvik etmek, onlara fırsat hazırlamak.
• Sosyal medyada faydalı içerik üretmek, doğru bilgi yaymak.
• Toplumsal projelerde gönüllü olmak.

Kötü çığır açmak ve örnek olma sorumluluğu

Hadisin ikinci yarısı uyarıcıdır: Kötü bir gelenek, davranış veya fikir başlatan kişi, ona uyanların günahından sorumlu tutulur. Kabil’in kardeşini öldürmekle ilk cinayet çığırını açtığı, bu yüzden Âdemoğullarından haksız yere öldürülen her cana karşılık günahtan pay aldığı hadiste bildirilir (Buhârî, Enbiyâ). Bugün sosyal medya, çevre, akran ve aile içinde örnek olma gücü çok büyüktür. Bir söz, bir paylaşım veya davranış binlerce kişiyi etkileyebilir; bu da öncülüğü hem fırsat hem sorumluluk yapar. Özür dilemek ve hatadan dönmek, kötü örneği düzeltmenin yoludur.

Bireysel ve toplumsal projeler

Hayırlı işe öncülük ederken niyeti, kaynağın helalliğini ve şeffaflığı korumak gerekir. Vakıf, dernek ve yardım kuruluşlarında hesap verebilirlik, kamu kaynağına saygı ve kul hakkı bilinci önemlidir. Çocuklara küçük yaştan beri hayır kültürü kazandırmak, nesiller boyunca sürecek bir birikim yaratır. Hayırlı bir çığır açmak için insanlar arasını bulmak, kötülüğe iyilikle karşılık vermek ve başkalarının ayıbını örtmek gibi ahlaki davranışlar da örnek eylemlerdir. Böylece öncülük, geniş bir ahlaki seferberlik anlayışına dönüşür.

Hayra öncülük edenler yalnız büyük kurumlar kuranlar değildir; ev, mahalle ve iş yerinde güzel örnek olmak da öncülüktür. Bir çocuğa selamı öğretmek, bir arkadaşa Kur’an okumayı teşvik etmek, işyerinde dürüstlüğü savunmak, komşularla yardımlaşma ağı kurmak gibi küçük girişimlerin etkisi zamanla büyür. Başlatılan işin sürdürülebilir olmasına, niyetin korunmasına ve başkalarının emeğine saygıya dikkat edilmelidir. Ayrıca iyilik başkasını küçümsemeyle, yarışla ya da şöhret arzusuyla yapılırsa değerini yitirir; hadiste ilk hesaba çekilenlerden bazılarının gösteriş amaçlı yaptıkları hayırlar sebebiyle cezalandırılacağı bildirilir (Müslim, İmâre).

Sıkça Sorulan Sorular

Güzel bir çığır açmak ne demektir?

Müslim’deki hadise göre İslam’da güzel bir yol başlatan kişi, kendisinin sevabının yanında o yolu izleyenlerin sevabının mislini de alır, onların sevabı eksilmeden.

Kötü çığır açmanın sorumluluğu nedir?

Aynı hadise göre kötü bir yol başlatan kişi, günahının yanında o yola uyanların günahının mislini de yüklenir.

Sadaka-i câriye nedir?

Ölümden sonra da sevabı devam eden hayırlardır: Kalıcı hayır, faydalanılan ilim ve salih evlat duası (Müslim, Vasiyyet).

Öncülük için büyük imkân gerekir mi?

Hayır. Küçük bir hayır başlatmak, iyi bir davranışla örnek olmak da öncülüktür. Hadiste bir hurma parçasıyla bile ateşten korunmak teşvik edilir (Buhârî, Zekât).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Müslim, İlim ve Zekât (güzel çığır hadisi); Buhârî, Zekât; Tirmizî, İlim; Kur'an-ı Kerîm, Mâide Suresi (5/2), Furkân Suresi (25/74)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →