Hollanda Müslümanları İslam’la Ne Zaman ve Nasıl Tanıştı?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hollanda ve İslam Dünyası: Erken Temaslar
Hollanda Doğu Hindistan Şirketi ve Endonezya
Sömürge Mirası ve Endonezya Müslümanları

Hollanda’da İslam’la temaslar, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin Endonezya’da Müslüman sultanlıklarla kurduğu ilişkilere ve sömürge dönemine uzanır; ancak ülkedeki kalıcı Müslüman varlığı, 1950’lerde Surinam ve Malukulu göçmenlerle, 1960’larda Türk ve Faslı işçilerle başlamıştır. Süreç sömürge tarihi ve işçi göçüyle yakından ilişkilidir.

Hollanda ve İslam Dünyası: Erken Temaslar

Hollanda, 16. yüzyılda İspanya’ya karşı bağımsızlık mücadelesi verirken Osmanlı Devleti ve Fas ile diplomatik ilişkiler kurdu. 1612’de Osmanlı ile ticaret anlaşması yapıldı ve İstanbul’da Hollanda elçiliği açıldı. Hollandalı tüccarlar Akdeniz’de Müslüman limanlarla ticaret yaptı. Bu temaslar sınırlı sayıda Müslüman tüccar ve elçinin Hollanda’ya gelmesine yol açtı. Leiden Üniversitesi, 1613’te Arapça kürsüsü kurarak Avrupa’daki İslam araştırmalarının merkezlerinden biri oldu.

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi ve Endonezya

1602’de kurulan Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), Endonezya takımadalarında Müslüman sultanlıklarla ticaret ve rekabet içine girdi. Cava, Sumatra, Moluk adaları ve Sulavesi’de Mataram, Banten ve Makasar gibi Müslüman devletlerle ilişkiler kuruldu. VOC zamanla bu sultanlıkları sömürgeleştirdi. Hollanda sömürge idaresi, Endonezya’daki İslam kurumlarıyla karmaşık bir ilişki yürüttü; hac yolculuklarını denetledi ve İslami eğitimi izledi. Şeyh Yusuf el-Makassârî gibi sürgün edilen âlimler Güney Afrika’ya gönderildi.

Sömürge Mirası ve Endonezya Müslümanları

Endonezya’nın 1945’te bağımsızlığını ilan etmesi ve 1949’da Hollanda’nın bunu tanımasıyla, bazı Hollandalılar ve Endonezya kökenliler (Indo-Hollandalılar) Hollanda’ya göç etti. Bunların çoğu Hristiyan olmakla birlikte Müslüman bir azınlık da vardı. Endonezya yemekleri (rijsttafel) Hollanda mutfağını etkiledi. Bu sömürge mirası, Hollanda toplumunun Müslüman dünyayla bağlantısını gösterir. Endonezyalı Müslüman toplulukların sayısı Türk ve Faslı topluluklara göre daha azdır.

Surinam ve Malukulu Göçmenler

1951’de Hollanda sömürge ordusunda (KNIL) görev yapmış yaklaşık 12 bin Malukulu asker ve ailesi geçici olarak Hollanda’ya getirildi. Çoğu Hristiyan olan bu topluluğun içinde Müslümanlar da vardı. 1975’te Surinam’ın bağımsızlığı sırasında ve sonrasında yüz binlerce Surinamlı Hollanda’ya göç etti. Surinam’ın Müslüman nüfusu Hint kökenli Hindustani ve Cava kökenli topluluklardan oluşur. Hollanda’daki Surinamlı Müslümanlar Lahey ve Amsterdam çevresinde yoğunlaşır. Ahmediyye cemaati ve Sünnî topluluklar aralarında yer alır.

1960’lar: Türk ve Faslı İşçiler

Hollanda ile Türkiye 1964’te, Fas ile 1969’da işgücü anlaşması imzaladı. Madencilik, tekstil ve sanayi sektörlerinde çalışmak üzere on binlerce işçi geldi. İlk işçiler yalnız erkeklerdi ve fabrika yurtlarında kaldı. 1970’lerde aile birleşimiyle kadınlar ve çocuklar geldi. Böylece Hollanda’da kalıcı bir Müslüman nüfus oluştu. İbadet için ilk olarak garajlar, depolar ve kiralık binalar kullanıldı. 1970’lerde Hollanda devleti Müslüman cemaatlere dinî binalar için destek sağladı.

İlk Camiler ve Cemaat Kuruluşları

Lahey’deki Mubarek Camii (1955), Hollanda’nın ilk camisi kabul edilir; Ahmediyye cemaatinin eseridir. 1970’lerde Türk federasyonları (ISN, Milli Görüş ve Diyanet Vakfı) kuruldu. 1980’lerde Hollanda devleti Müslüman cemaatleri resmen dinî topluluk olarak tanıdı ve cami inşasına belediyeler aracılığıyla destek sağladı. Rotterdam’daki Essalam Camii (2009) Hollanda’nın en büyük camisi olarak yapıldı. Bu camiler hem dinî hem toplumsal merkezlerdir.

Sonraki Dönemler ve İlgili Konular

1980’lerden itibaren Hollanda’nın Müslüman nüfusu hızla arttı. Ayrıntılı bilgi için Hollanda Müslümanları tarihi, gelenekler için kültür ve gelenekler ve ilim hayatı için âlimler yazılarına bakabilirsiniz. İngiltere için İngiltere Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısı da yararlıdır. Tarihler kaynaklara göre değişebilir.

Leiden, Arapça ve İslam Çalışmaları

Hollanda, Avrupa’da Arapça ve İslam araştırmalarının erken merkezlerinden biri oldu. Leiden Üniversitesi’nde Thomas Erpenius (1584-1624) ve Jacobus Golius (1596-1667) gibi alimler Arapça gramer ve sözlük çalışmaları yaptı. Golius’un Doğu’dan getirdiği el yazmaları, Leiden kütüphanesinin Doğu koleksiyonunun temelini oluşturdu. 19. yüzyılda Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936) Mekke’yi ziyaret etti ve İslam hukuku ile Endonezya İslamı üzerine çalışmalar yaptı. Bu bilgi sömürge idaresinin Müslümanlarla ilişkisini şekillendirmekte kullanıldı. Hollanda oryantalizmi bu nedenle hem akademik hem siyasi bir mirastır.

Hac Politikaları ve Sömürge İdaresi

Hollanda sömürge yönetimi, Endonezya’dan hacca gidenleri denetim altında tutmaya çalıştı. Hac yolculuğu için pasaport ve vergi koşulları getirildi, Mekke’ye giden Endonezyalı Müslümanlar yakından izlendi. Bu denetimin nedeni, hac dönüşü kişilerin sömürge karşıtı fikirlerle dönmesi endişesiydi. Buna rağmen Endonezya dünyanın en büyük hacı gönderen ülkelerinden biri oldu. Bu tarihî ilişki, Hollanda’nın İslam dünyasıyla bağını karmaşık bir hale getirmiştir.

Endonezyalı Müslümanların Hollanda’ya Gelişi

1950’lerde Endonezya’nın bağımsızlığı sonrasında Hollanda’ya gelen kişiler arasında Müslüman Endonezyalılar da vardı. Bunların sayısı sınırlıydı ve genellikle Hollanda toplumuna hızla uyum sağladılar. Moluccan topluluğu ise Hollanda’da ayrı bir kimlik oluşturdu. Surinamlı Hindustani Müslümanlar, Lahey ve Amsterdam çevresinde camiler kurdu. Bu topluluklar, Türk ve Faslı işçilerden önceki Müslüman varlığının ilk katmanıdır.

Kaynaklar ve Okuma Notu

Hollanda’da İslam tarihi üzerine çalışmalar Leiden, Amsterdam ve Utrecht üniversitelerinde yürütülür. Hollanda Merkezi İstatistik Bürosu (CBS) ve Sosyal ve Kültürel Planlama Ofisi (SCP) düzenli raporlar yayımlar. Okurun bu raporları ve TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Hollanda maddesini birlikte okuması önerilir. Sayılar zamanla değiştiğinden güncel istatistiklere başvurulmalıdır.

Hollanda’daki Müslümanların Dinî Mimarisi ve Görünürlük

Hollanda’da cami mimarisi uzun yıllar kamuoyu tartışmalarının konusu oldu. Minare yüksekliği, ezan okunması ve cami yapımı konularında belediyelerde karar alma süreçleri uzun sürdü. Rotterdam’daki Essalam Camii (2009) 50 metrelik minareleriyle dikkat çekti. Ezan, bazı camilerde belediye izniyle haftada bir kez okunur. Hollanda’da çoğunlukla Katolik ve Protestan kiliseleri çan çalabildiği için, bu hak gerekçesiyle eşitlik tartışması yapılır. Bu örnek, Hollanda’nın dinî çoğulculuk anlayışının uygulamadaki sınavlarından biridir.

Genel olarak Hollanda’daki Müslüman varlığı, sömürge tarihinin, işçi göçünün ve sütunlaşma geleneğinin birlikte şekillendirdiği bir toplumsal gerçekliktir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hollanda’da ilk cami ne zaman yapıldı?

Lahey’de 1955’te Ahmediyye cemaati tarafından yapılan Mubarek Camii Hollanda’nın ilk camisidir. İşçi göçü sonrasında 1970’lerde Türk ve Faslı cemaatlerin camileri açıldı.

Hollanda’nın Müslüman nüfusu nereden geldi?

Başlıca Türkiye ve Fas’tan 1960’larda gelen işçiler, Surinam ve Endonezya kökenli topluluklar, ayrıca Somali, Irak, Afganistan ve Suriye’den gelen mülteciler.

Moluccan Müslümanlar kimlerdir?

Hollanda sömürge ordusunda görev yapmış ve 1951’de Hollanda’ya getirilen Malukulu askerler ve aileleridir. Çoğu Hristiyandır ancak Müslüman bir azınlık da bulunur.

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi Müslümanlarla nasıl ilişki kurdu?

17.-18. yüzyıllarda Endonezya takımadalarında Müslüman sultanlıklarla ticaret ve siyasi ilişkiler kurdu; bu ilişkiler sömürgeciliğe dönüştü.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 20 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hollanda" md.; Jan Rath ve diğerleri, Western Europe and Its Islam (2001); Hollanda Merkezi İstatistik Bürosu (CBS), dinî topluluk verileri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →