Hz. İsmâil Hadislerde Nasıl Anılır? Peygamberimizin Sözleri

Hz. İsmâil, sahih hadis kaynaklarında en çok Buhârî’deki uzun İbn Abbas hadisinde, yani Hacer, Zemzem ve Kâbe kıssasında anılır. Ayrıca atıcılık, Arapça ve Hz. Peygamber’in soyuyla ilgili hadislerde de geçer. Bu yazıda bu rivayetler anlamları ve yorumlarıyla özetlenmiştir.

Hacer, İsmâil ve Zemzem Hadisi

Buhârî’nin Enbiyâ bölümündeki hadise göre İbrâhim, Hacer’i ve henüz süt emen oğlu İsmâil’i Mekke’de, Kâbe’nin yerinde bir ağacın altına bıraktı. Yanlarına bir kese hurma ve bir su kabı koydu, dönüp gitti. Hacer “Bunu Allah mı sana emretti?” diye sordu; “Evet” cevabını alınca “O hâlde bizi zayi etmez” dedi. İbrâhim giderken Kâbe tarafına dönüp “Rabbimiz, soyumdan bir kısmını ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim…” (İbrâhim 14/37) diye dua etti. Su bitince Hacer, çocuğu için Safa ile Merve arasında yedi kez koştu; yedinci seferde bir ses duydu ve melek Cebrail’in ayağıyla yeri kazdığı yerden su çıktı. Hz. Peygamber: “Allah İsmâil’in annesine rahmet etsin; Zemzem’i kendi hâline bıraksaydı bir akarsu olurdu” buyurmuştur. Bu hadis, hac ibadetindeki sa’y ve Zemzem’in kökenini anlatır. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. İsmâil maddesine bakılabilir.

Cürhüm Kabilesi ve Arapça

Aynı hadisin devamında Cürhüm kabilesinin su sebebiyle bölgeye yerleştiği, Hacer’den izin aldığı ve İsmâil’in onlardan Arapçayı öğrendiği anlatılır: “İsmâil gençlik çağına gelince onların hoşuna gitti; kendi kızlarından biriyle evlendirdiler.” Hadis, İsmâil’in ana dilinin başlangıçta Arapça olmadığını ima eder; bu da tarihî-dil bilimsel yorumlara konu olmuştur. Arap dilinin İsmâil üzerinden gelişmesi kavramı Arap gelenekçiliğinde sıkça anılır; fakat hadis bunun ayrıntısını vermez. Cürhümlüler daha sonra Mekke’nin yöneticileri olur.

İbrâhim’in Ziyaretleri ve Kâbe’nin İnşası

Hadiste İbrâhim’in bir süre sonra İsmâil’i görmek için döndüğü, ancak evinde bulamadığı, eşine “Kapı eşiğini değiştir” diye mesaj bıraktığı anlatılır. Eşik, bu kıssada İsmâil’in ilk eşi olarak yorumlanır ve boşaması istenir. İkinci ziyarette ikinci eşin hoşnutluğu üzerine “Kapı eşiğini koru” denir. Üçüncü ziyarette İsmâil Zemzem’in yanında ok yontuyordu; baba oğul Kâbe’yi inşa ettiler: “İbrâhim taş taşıyor, İsmâil harç yapıyordu… ‘Rabbimiz, bizden kabul et'” (Bakara 2/127). Bu hadiste aile ilişkilerinde dikkatli seçimin önemi ve çocuğa saygı gösterilmesi gibi unsurlar da görülür. Hadisteki “eşik” tabirinin boşanma anlamına geldiği konusundaki yorum, ilgili şerhlerde ayrıntılı tartışılır; dolayısıyla burada genel anlamıyla özetlenmiştir.

Atıcılık Hadisi

Buhârî’de Seleme b. Ekva’dan rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber, Eslem kabilesinden bir grubun çarşıda ok atma yarışı yaptığını görünce şöyle buyurdu: “Ey İsmâil oğulları, atış yapın; çünkü babanız da atıcıydı. Ben de falanların tarafındayım.” Bunun üzerine iki taraftan biri atışı bıraktı; Hz. Peygamber “Neyiniz var, atmıyorsunuz?” diye sordu; “Sen onlarla beraberken biz nasıl atalım?” dediler. “Atın, ben hepinizle beraberim” buyurdu (Buhârî, Cihâd). Hadis iki şeye işaret eder: Arapların İsmâil soyundan olması ve atıcılığın sünnet olarak teşvik edilmesi. Fıkıhta okçuluk, binicilik ve yüzme gibi sporlar savunma amacıyla meşru ve teşvik edilmiş faaliyetler olarak kabul edilir.

Hz. Peygamber’in İsmâil Soyundan Olması

Müslim’de Vâsile b. Eskâ’dan rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Allah İbrâhim’in oğullarından İsmâil’i seçti; İsmâil’in oğullarından Kinâne’yi seçti; Kinâne’den Kureyş’i seçti; Kureyş’ten Hâşim’i seçti; Hâşim’den beni seçti” (Müslim, Fezâil). Bu hadis, Hz. Peygamber’in soyunun İsmâil’e uzandığını gösterir. Aradaki nesep zinciri konusunda Adnan’a kadar bir mutabakat varsa da Adnan’dan İsmâil’e kaç kuşak olduğu hakkında ihtilaf vardır. Bu yüzden zincir “kesin” değil “yaygın kabul gören” şeklinde aktarılmalıdır.

Dua ve Diğer Rivayetler

Buhârî’de Hz. Peygamber’in Hasan ve Hüseyin için şöyle sığındırdığı geçer: “Allah’ın tam kelimeleriyle her şeytandan, zehirli hayvandan ve her kem gözden sizi sığındırırım” ve “Babanız (İbrâhim) bunlarla İsmâil ve İshak’ı Allah’a sığındırırdı” (Buhârî, Enbiyâ). Bu hadis, İsmâil ve İshak’ın korunmasında bu duanın okunduğunu bildirir. Bu dua çocuklar için okunan koruma duaları arasında yaygındır. Kâbe ve Hacerülesved ile ilgili hadisler de İsmâil’in babasıyla birlikte oluşturduğu mirası hatırlatır.

Zayıf Rivayetler

İsmâil’in kurban olması, boğazının bıçak kesmemesi, Kâbe’nin yerinde Hacer ve İsmâil’in kabri bulunması gibi rivayetlerin bir kısmı zayıftır veya kıssa edebiyatından gelir. Örneğin Hacer ve İsmâil’in Hıcr (Hatîm) bölgesinde gömülü olduğu şeklindeki bilgi bazı rivayetlerde geçer; sahih hadis kitaplarında yer almaz. Bu konuda Hz. İsmâil’in kabri nerede yazısı okunabilir. Kurban kıssasında İsmâil/İshak ihtilafı için Hz. İsmâil Tevrat ve İncil’de yazısı yararlıdır.

Sonuç

İsmâil, hadislerde özellikle Zemzem, Kâbe, Cürhüm ve Hz. Peygamber’in soyu bağlamında anılır. Bu rivayetler Kur’an’daki İsmâil tasvirini tamamlar. Zayıf anlatılara temkinle yaklaşmak gerekir. Yanlış bilinenler için Hz. İsmâil hakkında yanlış bilinenler yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zemzem hadisi nedir?

İbn Abbas’tan uzun bir hadiste İbrâhim’in Hacer ve İsmâil’i Mekke’ye bırakması, Hacer’in Safa-Merve arasında su araması ve Zemzem’in fışkırması anlatılır (Buhârî, Enbiyâ).

İsmâil Arapçayı nasıl öğrendi?

Aynı hadise göre Cürhüm kabilesinden Arapçayı öğrendi ve onların hoşuna gitti.

‘Ey İsmâil oğulları, atış yapın’ hadisi nedir?

Hz. Peygamber bir grup Eslem kabilesine okla yarışırken ‘Atış yapın ey İsmâil oğulları, çünkü babanız atıcıydı’ buyurmuştur (Buhârî, Cihâd).

Hz. Peygamber’in İsmâil soyundan geldiği hadiste var mı?

Evet. Müslim’de ‘Allah İbrâhim’in oğulları içinden İsmâil’i seçti…’ hadisi geçer.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Enbiyâ ve Cihâd; Müslim, Fezâil; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsmâil" md.; İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-Bârî

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →