II. Mahmud: Hayatı, Saltanatı ve Önemli Olaylar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Tahta çıkış ve ilk yıllar
Ayanların etkisizleştirilmesi ve taşra
Vaka-i Hayriye

II. Mahmud, I. Abdülhamid’in oğlu olup 1785’te İstanbul’da doğmuş, 1808-1839 yıllarında otuz bir yıl hüküm sürmüştür. Ayan ve yeniçeri güçlerinin etkisindeki Osmanlı merkezini yeniden kurmaya çalışmış; 1826’da Vaka-i Hayriye ile yeniçeri ocağını kaldırmış, modern ordu, bürokrasi ve eğitim kurumlarını oluşturmuş, Yunan isyanı ve Mısır meselesiyle uğraşmış ve Tanzimat’ın zeminini hazırlamıştır.

Tahta çıkış ve ilk yıllar

Mahmud, IV. Mustafa’nın ölümüyle 1808’de hanedanın tek erkek üyesi olarak tahta çıktı. Alemdar Mustafa Paşa’nın İstanbul’a getirdiği ordu tarafından tahta çıkarılmıştı ve ilk aylarda Alemdar’ın etkisi altındaydı. Alemdar Vakası’nın ardından yeniçerilerin yeniden güç kazanması, Mahmud’u ıslahat konusunda sabırlı davranmaya yöneltti. Bu dönemde Rus savaşı (1806-1812) sürmekteydi; 1812 Bükreş Antlaşması ile sona erdi ve Besarabya Rusya’ya bırakıldı.

Mahmud, III. Selim’in kaderinden ders çıkardı: ıslahatları ani değil, uzun bir hazırlık süreciyle yapmayı tercih etti. İlk yıllarda ayanların gücünü kırdı; taşrada Sırp isyanı ve Mısır meselesiyle uğraşırken merkezî otoriteyi güçlendirmek için sessiz bir mücadele sürdürdü.

Ayanların etkisizleştirilmesi ve taşra

Mahmud, 1810’lardan itibaren Rumeli ve Anadolu’daki ayanları kademeli olarak ortadan kaldırdı veya merkeze bağladı. Tepedelenli Ali Paşa (Yanya) 1822’de bastırıldı. Bu çabalar, merkezî yönetimin taşrada yeniden kurulmasını sağladı. Ancak bu süreçte Yunan isyanı (1821) patlak verdi ve Mora’da Osmanlı yönetimi sarsıldı. Sultan, Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa’dan yardım istedi; Mehmed Ali’nin oğlu İbrahim Paşa Mora’ya sefer yaptı. 1827’de Navarin’de Osmanlı-Mısır donanması İngiliz, Fransız ve Rus donanmalarınca yakıldı ve Yunan bağımsızlığı yolu açıldı.

Vaka-i Hayriye

Mahmud, yeniçerilerin ıslahat girişimlerine karşı çıkmasını göz önüne alarak yeni bir ordunun kurulmasına karar verdi. Haziran 1826’da Eşkinci Ocağı adıyla yeni birliklerin kurulması için fetva alındı ve ulema, devlet adamları onayladı. Yeniçeriler isyan edince Sancak-ı Şerif açıldı, halk ve topçular harekete geçti; yeniçeri kışlası top ateşine tutuldu ve ocak kaldırıldı. Bu olay “Vaka-i Hayriye” (Hayırlı Olay) olarak anılır. Yeni ordu Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye adını aldı. Yeniçerilerin ve onlarla ilişkili Bektaşî tekkelerinin kaldırılması, geniş çaplı toplumsal etkiler yarattı; olayın sert yönleri tarihçiler tarafından farklı değerlendirilir. Ayrıntı için Yeniçeri Ocağı ve Vaka-i Hayriye yazısı okunabilir.

Savaşlar ve Mısır meselesi

1828-1829 Osmanlı-Rus savaşı, yeni ordunun henüz oturmadığı bir dönemde yaşandı. Rus ordusu Edirne’ye ulaştı ve 1829 Edirne Antlaşması ile Osmanlı Yunan bağımsızlığını kabul etti, Sırbistan ve Eflak-Boğdan’a özerklik tanıdı. Mehmed Ali Paşa’nın 1831’de Suriye’ye yönelmesiyle başlayan Mısır meselesi, Kütahya Antlaşması (1833) ve Hünkâr İskelesi Antlaşması’yla Osmanlı’yı Rusya ile ittifaka sürükledi. Haziran 1839’da Nizip’te Osmanlı ordusu Mısır kuvvetlerine yenildi; Mahmud kısa süre sonra vefat etti.

Merkezî ıslahatlar

Mahmud, devlet yapısını yeniden düzenledi: Sadrazamlık yerine Başvekil unvanı, Hariciye, Dahiliye, Maliye gibi nezaretler (bakanlıklar) ve Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye kuruldu. 1831’de Takvim-i Vekayi (ilk resmi gazete) çıkarıldı. Kıyafet nizamında fes ve redingot kullanımı yaygınlaştırıldı (1829). Mekteb-i Tıbbiye (1827), Mekteb-i Ulum-ı Harbiye (1834) ve Mekteb-i Maarif-i Adliye gibi yeni okullar açıldı. 1831’de ilk nüfus sayımı yapıldı. Evkaf-ı Hümayun Nezareti (1826) vakıfların merkezî denetimini sağladı. Bu düzenlemeler, Tanzimat’ın zeminini hazırladı. Ayrıntı için Tanzimat Fermanı yazısı okunabilir.

Ölümü ve mirası

II. Mahmud, 1 Temmuz 1839’da uzun süren bir hastalık sonucu vefat etti. Naaşı Divanyolu’nda kendi yaptırdığı türbeye defnedildi. Ayrıntı için II. Mahmud’un ölümü ve türbesi yazısı okunabilir. Dinî ve vakıf alanındaki faaliyetleri için II. Mahmud döneminde dinî hayat yazısına bakılabilir. Oğlu Abdülmecid Tanzimat’ı ilan edecektir. Önceki dönem için IV. Mustafa yazısı okunabilir.

Kişiliği ve yönetim anlayışı

Mahmud, kararlı, sabırlı ve hesaplı bir hükümdar olarak anılır. Çağdaşları onun hızlı kararlar alan ve gerektiğinde sert davranan yönünü vurgular. Ayrıca Batı kültürüne açık bir tavır sergilemiş, portre yaptırmış, saray orkestrasını Batı müziğine yönlendirmiş (Donizetti’nin kardeşi Giuseppe Donizetti saray müzik başkanı olmuştur) ve yabancı elçilere karşı nispeten esnek bir tutum izlemiştir. Bu yönü bazı çevrelerce eleştirilmiş, bazı çevrelerce ise çağın gereği olarak karşılanmıştır. Mahmud’un merkeziyetçi anlayışı, hem halk hem eşraf üzerindeki devlet denetimini artırmayı hedefledi. Bununla birlikte ıslahatların bedelini ağır ödeyen kesimler de oldu: ayanlar, yeniçeriler ve ocağa bağlı esnaf gruplarının dönüşümü sancılı geçti.

Mahmud, Osmanlı tarihinde “ilk modernleştirici padişahlar” arasında anılır. Ancak uygulamaların etkileri tartışmalıdır: bazı tarihçiler ıslahatların Osmanlı’yı kurtarmaya yönelik zorunlu adımlar olduğunu savunurken, bazıları bunları merkezî ve baskıcı bir dönüşüm olarak yorumlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Vaka-i Hayriye ne zaman olmuştur?

Haziran 1826’da yeniçeri ocağının kaldırıldığı olaydır.

Sened-i İttifak II. Mahmud döneminde mi imzalanmıştır?

1808’de, Mahmud’un tahta çıktığı yıl imzalanmış, ancak kısa sürede geçerliliğini yitirmiştir.

Takvim-i Vekayi nedir?

1831’de çıkarılan ilk Osmanlı resmî gazetesidir.

II. Mahmud ne zaman ölmüştür?

1 Temmuz 1839’da, Nizip yenilgisinin hemen ardından vefat etmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mahmud II" md.; Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey; Halil İnalcık, Tanzimat ve Bulgar Meselesi; Aksan, Ottoman Wars 1700-1870

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →