V. Murad: Hayatı, Saltanatı ve Önemli Olaylar

V. Murad, Abdülmecid’in oğlu olup 1840’ta İstanbul’da doğmuş, 30 Mayıs-31 Ağustos 1876 tarihleri arasında doksan üç gün padişahlık yapmıştır. Amcası Abdülaziz’in hal edilmesiyle tahta çıkmış, ruhsal sağlığındaki bozulma nedeniyle üç ay sonra hal edilmiş ve 1904’teki ölümüne kadar Çırağan Sarayı’nda gözetim altında yaşamıştır.

Şehzadelik ve eğitimi

Murad, Abdülmecid’in büyük oğlu olarak saraydaki Batılı eğitim ortamında yetişti. Fransızca öğrendi, Avrupa edebiyatı ve musikisiyle ilgilendi, piyano çaldı ve besteler yaptı. Dönemin yenilikçi aydınları ve devlet adamlarıyla (özellikle Midhat Paşa ve Yeni Osmanlılarla) yakın ilişki kurduğu, meşruti yönetime sempati duyduğu anlatılır. 1867’de amcası Abdülaziz’in Avrupa gezisine eşlik etti. Kaynaklarda Murad’ın bir mason locasına üye olduğu iddiası da yer alır; ancak bu bilgi çoğu zaman belgelere dayanmayan anlatılar içinde geçer ve ihtiyatla karşılanmalıdır.

Şehzade Murad, uzun süre amcasının veliahtı olarak kafes benzeri bir yaşam sürdü. Bu dönemde Abdülaziz’in oğlunu veliaht yapma niyetinin yarattığı gerilim, devlet adamları arasındaki hoşnutsuzluğu artırdı. Midhat Paşa ve arkadaşlarının hal planında Murad’ın yeni padişah olarak öngörülmesi, bu ilişkilere dayanıyordu.

Tahta çıkış ve ilk haftalar

30 Mayıs 1876’da Abdülaziz’in tahttan indirilmesiyle Murad Dolmabahçe Sarayı’na getirilerek padişah ilan edildi. Beklenti, onun meşruti bir yönetimi benimseyeceği yönündeydi. Ancak Abdülaziz’in şüpheli ölümü (4 Haziran) ve ardından yaşanan olaylar, Murad üzerinde ağır bir psikolojik baskı yarattı. Kaynaklar, Murad’ın uykusuzluk, sinirlilik ve kaygı yaşadığını, çevresindeki kişilere güvenmekte zorlandığını belirtir. Yeni padişah, tahta çıkış sonrası saraydaki törenlere katılmakta güçlük çekti; Cuma selamlığına çıkışında bile rahatsızlık gösterdiği anlatılır.

15 Haziran 1876’da Hasan adlı bir Çerkes subay (Çerkes Hasan), Midhat Paşa’nın konağında toplanan bakanlar arasında Harbiye Nazırı Hüseyin Avni Paşa ve Hariciye Nazırı Reşid Paşa’yı öldürdü. Bu olay, Murad’ın ruhsal durumunu daha da kötüleştirdi. Çerkes Hasan’ın Abdülaziz yanlısı bir çevreyle bağlantısı olup olmadığı gibi konular tartışmalıdır.

Hastalık ve hal

Murad’ın sağlık durumu zamanla kötüleşti. Sarayın doktorları (Fransız ve Rum hekimler) ona tedavi uyguladı; Viyanalı ünlü psikiyatr Leidesdorf da muayene etti ve iyileşme ihtimaline dair olumlu görüş bildirdi; ancak devlet adamları iyileşmeyi beklemedi. Sırbistan ve Karadağ’la savaş sürerken, Hersek ve Bulgaristan’da isyanlar devam ederken ülke yönetilemez hale gelmişti. 31 Ağustos 1876’da Şeyhülislam Hayrullah Efendi’nin fetvasıyla Murad’ın hükümdarlık yapacak akli yeterliliğe sahip olmadığı gerekçesiyle hal edilmesine karar verildi. Yerine kardeşi II. Abdülhamid geçirildi.

Hal sonrasında Murad Çırağan Sarayı’nda sıkı denetim altında tutuldu. 1878’de Ali Suavi’nin Çırağan baskını (Murad’ı yeniden tahta çıkarma girişimi) başarısız oldu ve Suavi öldürüldü. Murad, 1904’e kadar bu sarayda yaşadı; müzik ve edebiyatla uğraştığı, bazen sağlığının düzeldiği anlatılır. Tarihçiler, Murad’ın ruhsal rahatsızlığının derecesi ve gerçek hastalığı konusunda farklı görüşler ileri sürer: bazıları ciddi bir psikiyatrik bozukluğu savunurken, bazıları da hal sürecinde siyasi hesapların rol oynadığına dikkat çeker.

Ölümü ve değerlendirme

V. Murad, 29 Ağustos 1904’te Çırağan Sarayı’nda vefat etti ve Yeni Cami’deki Turhan Sultan Türbesi’ne defnedildi. Ayrıntı için V. Murad’ın ölümü ve türbesi yazısı okunabilir. Kısa saltanatı, Osmanlı’da meşrutiyet arayışının ve devlet adamlarının tahtı belirleme gücünün göstergesi sayılır. Dinî ve toplumsal yönleri için V. Murad döneminde dinî hayat yazısına bakılabilir. Önceki dönem için Abdülaziz yazısı okunabilir.

Siyasi ortam ve meşrutiyet beklentisi

1876 yazında Osmanlı, Hersek ve Bulgaristan isyanları, Sırbistan-Karadağ savaşı, mali iflas ve Avrupa kamuoyundaki baskı nedeniyle derin bir krizin içindeydi. Midhat Paşa ve çevresi, devletin kurtuluşunu meşrutî bir yönetimde görüyordu. Murad’dan beklenen, bir anayasa ilan etmesi ve Meclis-i Meb’usan’ı toplamasıydı. Murad’ın ruhsal sağlığı bu planları aksattı; bu nedenle aynı çevre, hükümdarın değiştirilmesi karşılığında meşrutiyet taahhüdü alınabilecek bir adaya yöneldi. Bu süreçte II. Abdülhamid’in anayasa vaadinde bulunması, hal kararını kolaylaştırdı.

V. Murad’ın hayatı, Osmanlı tarihinde taht, sağlık, siyaset ve ideoloji ilişkilerinin ne kadar iç içe olduğunu gösterir. Çağdaş anlatılar farklılık gösterse de, onun şahsında genç yaşta tahta çıkarılan, ancak ağır siyasi baskılara dayanamayan bir hükümdar portresi öne çıkar. Çırağan’daki uzun yılları boyunca kaleme aldığı bestelerin ve edebî ilgilerinin korunması, kişiliğinin farklı yönlerine ışık tutar. Tarihçiler, bu bilgilerin çoğunun sonradan yazılmış hatıralara dayandığını ve eleştirel okunması gerektiğini belirtir.

Osmanlı’da kısa süreli saltanatlar arasında V. Murad’ın durumu, hükümdarın kişisel sağlığının devlet işleyişi üzerindeki etkisini göstermesi bakımından da ayrıca incelenir.

Sıkça Sorulan Sorular

V. Murad kaç gün padişah olmuştur?

30 Mayıs-31 Ağustos 1876 tarihleri arasında doksan üç gün padişahlık yapmıştır.

V. Murad neden hal edilmiştir?

Ruhsal sağlığındaki bozulma gerekçesiyle şeyhülislamın fetvasıyla hal edilmiştir; siyasi hesapların rolü de tartışılır.

Çerkes Hasan olayı nedir?

15 Haziran 1876’da Çerkes Hasan’ın Harbiye Nazırı Hüseyin Avni Paşa ve Hariciye Nazırı Reşid Paşa’yı öldürdüğü olaydır.

V. Murad nerede yaşamıştır?

Hal edildikten sonra 1904’teki ölümüne kadar Çırağan Sarayı’nda gözetim altında yaşamıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Murad V" md.; Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey; Roderic Davison, Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876; Devereux, The First Ottoman Constitutional Period

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →