Mehir Nedir? Mehr-i Muaccel ve Mehr-i Müeccel

Mehir, nikâh akdi sebebiyle erkeğin kadına ödemesi gereken maldır. Kur’an kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla vermeyi emreder. Mehir peşin ödenen kısım (muaccel) ve ertelenen kısım (müeccel) olarak ayrılabilir. Belirlenmemişse mehr-i misil gerekir. Mehir sadece kadının hakkıdır.

Mehrin kaynağı ve hikmeti

Nisâ Suresi’nin 4. ayeti şöyledir: “Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin. Eğer kendileri gönül hoşluğuyla bundan size bir şey bırakırlarsa onu afiyetle yiyin.” Bu ayet, mehrin kadına ait bir hak olduğunu ve erkeğin onu zorla geri alamayacağını bildirir. Nisâ 20’de “Bir eşin yerine başka bir eş almak isterseniz, birine yığınla mal vermiş olsanız bile ondan bir şey almayın” buyrulur. Bu ayet de mehrin korunması gereken bir hak olduğunu vurgular.

Mehrin hikmeti, kadının şahsiyetinin korunması, evliliğin ciddiyetinin ifadesi ve kadına mali güvence sağlamaktır. Cahiliye döneminde bazı yerlerde mehir kadına değil, velisine verilir ve kadın bir mal gibi görülürdü. İslam bu uygulamayı kaldırmış, mehri kadının hakkı kılmıştır.

Mehir çeşitleri

• Mehr-i müsemmâ: Nikâh sırasında belirlenen mehirdir. Taraflar anlaşarak miktar ve cinsini belirler.
• Mehr-i misil: Mehir belirlenmemişse veya geçersiz belirlenmişse, kadının yaşıt, aynı sosyal çevre ve özelliklere sahip akrabalarının mehri esas alınarak belirlenen bedeldir.
• Mehr-i muaccel: Nikâh sırasında veya zifaftan önce peşin ödenen kısım. Kadın talep ettiğinde ödenmesi gerekir. Hanefî fıkhında kadın muaccel mehri alana kadar kendisini kocasına teslimden kaçınabilir.
• Mehr-i müeccel: Belirli bir vadeye veya boşanma ve ölüm gibi bir olaya ertelenmiş kısım. Türkiye’de uygulamada mehr-i müeccel çoğunlukla boşanma veya vefat durumunda talep edilebilen kısım olarak kabul edilir.

Mehir, para, altın, eşya veya fayda (hizmet gibi) olabilir. Hadiste Peygamberimiz, yoksul bir sahabiye “Demirden bir yüzük de olsa mehir ver” tavsiyesinde bulunmuş, bulamayınca ona ezberlediği Kur’an sureleri karşılığında kadınla evlenmeyi uygun görmüştür (Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh). Bu hadis, mehrin maddi değerden çok kadının hakkının teslimi olduğunu gösterir.

Ödenme zamanı ve boşanma

Zifaftan sonra boşanma halinde belirlenen mehrin tamamı gerekir. Zifaftan önce boşanma halinde ise belirlenmiş mehrin yarısı ödenir (Bakara, 2/237). Eğer mehir belirlenmemişse ve zifaftan önce boşanma olmuşsa, erkeğin imkânına göre kadına bir “mut’a” (hediye/giysi) verilmesi gerekir (Bakara, 2/236). Bu ayrıntılar, kadının hakkının hem akit hem boşanma durumunda gözetildiğini gösterir.

Kocanın ölümü halinde mehr-i müeccel mirasa karışmadan önce borç olarak ödenir. Kadın mehrinden vazgeçebilir (hibe); ancak bu bağışın gönül rızasıyla olması şarttır. Zorlanmış vazgeçme geçersizdir. Nisâ 4’teki “gönül hoşluğu” ifadesi bu ilkeyi anlatır.

Mehir ve kadının tasarruf hakkı

Mehir, kadının kendi malıdır; baba, anne, kardeş veya koca bu maldan hak iddia edemez. Kadın mehrini istediği gibi harcayabilir, tasarruf edebilir ve bağışlayabilir. Evlilik hazırlığı için çeyiz alınması mehri ortadan kaldırmaz; kadın mehrini çeyize harcamak zorunda değildir. Mehir, evlilik boyunca kadının mali güvencesidir. Türk hukukunda mehir senedi, nikâh sırasında düzenlenen ve ileride kullanılabilecek bir alacak belgesi olarak uygulamada yer almaktadır; bunun hukuki durumu için güncel mevzuat dikkate alınmalıdır.

Mehrin miktarı konusunda aşırılığa kaçmamak, hem yüksek miktarlarla evliliği zorlaştırmamak hem de kadının hakkını küçültmemek gerekir. Bu konu mehir miktarı ne kadar olmalı? yazısında ele alınmıştır.

Başlık parasıyla farkı

Mehir kadının hakkıdır; başlık parası ise kızın ailesine ödenen bedeldir. İslam mehri kadına tanımış, başlığı bir adet olarak değerlendirmiştir. Başlık konusu başlık parası caiz mi? Mehirle farkı yazısında açıklanmıştır. Mehir, nikâh akdinin bir sonucudur; nikâhın şartları için dini nikâhın şartları yazısı, kıyılış şekli için imam nikâhı nasıl kıyılır? yazısı okunabilir.

Mehrin ödenmemesi ve talep hakkı

Mehir bir borçtur; ödenmesi zorunludur. Erkek mehri ödemezse kadın talep edebilir ve alacaklı sayılır. Mehr-i müeccel çoğu zaman boşanma veya ölüm gibi hallerde talep edilir. Kadın talep etmezse hakkı düşmez; zamanaşımı hukuki açıdan değişebilir ancak dinen hak devam eder. Hadiste “Kim bir kadınla mehir vererek evlenir de ödemeyi niyet etmezse, zina etmiş olarak Allah’ın huzuruna çıkar” şeklinde ağır bir uyarı vardır (Taberânî; Beyhakî; senedi tartışmalıdır). Bu rivayet sıhhat bakımından tartışmalı olsa da mehrin önemine dair genel bir uyarıdır. Mehri vermeyi niyet etmemek, kadının hakkını yemektir.

Mehir ve miras

Erkek ölürse mehr-i müeccel varsa, borç olarak terekeden öncelikle ödenir. Kadın bu alacağını diğer mirasçılardan önce alır, sonra miras payını da alır. Kadın ölürse mehir alacağı varsa mirasçılarına geçer. Bu hükümler, mehrin gerçek bir mali hak olduğunu gösterir. Ayrıca mehir kadının sosyal ve ekonomik güvencesi olarak, evlilik içinde de ona bir bağımsızlık sağlar.

Mehir ve hediyeler arasındaki fark

Düğünde takılan altınlar, gelin hediyeleri ve çeyiz mehirden ayrıdır; bunlar hibe veya çeyiz olarak değerlendirilir. Mehir ise akdin gereği olan hak olduğundan, hediyelerle karıştırılmamalıdır. Eşler mehrin ne olduğunu, ne kadar olduğunu ve ne zaman ödeneceğini açıkça konuşmalı ve yazılı olarak kayıt altına almalıdır. Böylece ileride uyuşmazlık yaşanmaz. Bu konuda imam nikâhı nasıl kıyılır? yazısında nikâh sırasında mehir sorusu anlatılmıştır.

Sonuç

Mehir, evliliğin başında kadına tanınan bir güvence ve değer ifadesidir. Taraflar mehri açıkça belirlemeli, kayıt altına almalı ve zamanında ödemelidir. Mehir konusunda adalet ve kolaylık esastır. Böylece İslam’ın kadını koruyan evlilik anlayışı hayata geçirilmiş olur.

Mehir konusunda şeffaflık ve yazılı kayıt, ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkları önler. Eşler birbirine karşı dürüst olmalı, verilen sözü yerine getirmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mehir nedir?

Mehir, nikâh sebebiyle erkeğin kadına vermesi gereken maldır. Kur’an’da kadınlara mehirlerinin gönül hoşluğuyla verilmesi emredilir. Mehir kadının hakkıdır; velisinin veya ailesinin hakkı değildir.

Mehr-i muaccel ile müeccel arasındaki fark nedir?

Muaccel peşin ödenen kısım, müeccel ise sonradan, genellikle boşanma veya vefat gibi bir olayda ödenmek üzere ertelenen kısımdır. Taraflar nikâhta bu ayrımı belirler.

Mehir belirlenmezse ne olur?

Nikâh yine geçerlidir ve kadın mehr-i misil hakkına sahip olur; yani benzer durumdaki kadınların mehri esas alınır. Ayrıca zifaftan önce boşama durumunda hükümler değişir.

Mehir kadına mı verilir?

Evet. Mehir kadının kendi malıdır; baba veya aile başlık parası olarak alamaz. Kadın istediği gibi tasarruf eder. Başlık parası ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/4, 4/20, 4/24, 4/25), Bakara Suresi (2/229, 2/236-237); Buhârî, Nikâh; Müslim, Nikâh; Ebû Dâvûd, Nikâh; Tirmizî, Nikâh; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mehir" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →