Taberânî Kimdir? Hayatı, Hocaları ve İlmî Yolculukları

Taberânî (260/873-360/971), Filistin’de doğan, İsfahan’da uzun yıllar ders veren ve üç Mu’cem adlı hadis külliyatıyla tanınan muhaddistir. Hadis ilminde yüzlerce hocadan rivayet toplamış, öğrencileri arasında Ebû Nuaym el-İsfahânî gibi isimler yetişmiştir.

Doğumu ve ailesi

Ebü’l-Kāsım Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb et-Taberânî, hicrî 260 yılının Safer ayında Şam bölgesindeki Taberiye’de doğdu. “Taberânî” nisbesi bu şehre aittir. Babası Ahmed, hadis öğretmeniydi; oğlunu da ilim yoluna yönlendirdi. Taberiye, Filistin’in önemli bir ilim ve ticaret merkeziydi. Taberânî çocuk yaşta Kur’an ve hadis öğrenmeye başladı. On üç yaşında hadis yazdığı, on beş yaşında ise ilim için seyahate çıktığı belirtilir. Ailesi onun bu gayretini destekledi.

İlim yolculukları

Taberânî, ilim için Şam, Kudüs, Hicaz, Yemen, Mısır, Irak (Bağdat, Kûfe, Basra), Cezîre ve Horasan’a yolculuk yaptı. Rivayete göre otuz yıldan fazla seyahat etti ve bin kadar hocadan hadis topladı. Mekke ve Medine’de hadis dinledi; Yemen’de San’a’da çalıştı; Mısır’da çeşitli muhaddislerden rivayet aldı. Bu yolculuklar, onun geniş bir hadis hazinesine ulaşmasını sağladı. Seyahatler sırasında bazen çok zor şartlarla karşılaştığı, ancak ilme olan bağlılığıyla bunlara göğüs gerdiği aktarılır. Sonunda İsfahan’a yerleşti.

İsfahan’daki ilim hayatı

Hicrî 290’lı yıllarda İsfahan’a gelen Taberânî, burada ömrünün sonuna kadar ders verdi. İsfahan, o dönemde İran’ın ilim ve ticaret merkezlerindendi. Burada hadis meclisi kurdu, öğrenci yetiştirdi ve eserlerini yazdı. Kaynaklar, günde yüzlerce kişinin derslerine katıldığını ve hadis dinlemek için ülkelerin farklı yerlerinden âlimlerin geldiğini aktarır. Taberânî’nin İsfahan’daki saygınlığı, şehrin hadis çevresini şekillendirdi. Bu çevreden Ebû Nuaym el-İsfahânî gibi büyük âlimler yetişti.

Hocaları ve öğrencileri

Hocaları arasında Ebû Zür’a ed-Dımaşkî, Ebû Halîfe el-Cumahî, Ali b. Abdülazîz el-Begavî, İshak b. İbrâhim ed-Debrî ve Bişr b. Mûsâ gibi isimler anılır. Öğrencileri arasında Ebû Nuaym el-İsfahânî ve Ebû Abdillâh b. Mende gibi isimler vardır. Özellikle Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ adlı eserinde Taberânî’den çok sayıda rivayet nakletmiştir. Bu çevre, Taberânî’nin ilminin sonraki asırlara aktarılmasını sağladı.

Eserleri

Taberânî’nin en meşhur eserleri üç Mu’cem’dir: el-Mu’cemü’l-Kebîr (sahabe adlarına göre dizilmiş büyük hadis kitabı), el-Mu’cemü’l-Evsat (hocalarının adlarına göre) ve el-Mu’cemü’s-Sağîr (yüz yirmi civarında hocadan birer hadis). Bunun dışında Kitâbü’d-Duâ, Müsnedü’ş-Şâmiyyîn, Kitâbü’t-Tefsîr, Kitâbü’l-Evâil, es-Sünne, Dalâilü’n-Nübüvve ve Kitâbü’l-Mevâkıt gibi eserleri vardır. Eserlerinin çoğu hadis literatüründe önemli bir yere sahiptir. Hâfız Heysemî, Mecma’u’z-Zevâid adlı eserinde Taberânî’nin Mu’cemlerindeki hadisleri derlemiştir.

Hadis ilmindeki yeri ve eleştiriler

Taberânî, hadis ilminde “hâfız” ve “sika” olarak değerlendirilmiştir. Ancak eserlerinde sahih ve zayıf rivayetleri birlikte nakletmesi sebebiyle, Mu’cemlerin hadisleri tek tek incelenmelidir. Zehebî, Taberânî’nin hafızasını ve ilmini överken, bazı rivayetlerin zayıf olduğuna dikkat çekmiştir. Taberânî’nin amacı, hadis rivayetlerini mümkün olduğunca fazla toplamak olduğu için, rivayetlerin sıhhati konusunda kesin hüküm vermemiştir. Bu yaklaşım, hadis toplama geleneğinin bir örneğidir. Ayrıca Sünen-i Dârimî gibi diğer eserlerle karşılaştırmalı okunması faydalıdır.

Vefatı

Taberânî, hicrî 360 yılının Zilkade ayında (Miladî Ağustos 971) yaklaşık yüz yaşında İsfahan’da vefat etti. Cenazesine İsfahan halkı büyük bir kalabalıkla katıldı. Eserleri, ölümünden sonra da okunmaya ve rivayet edilmeye devam etti. Kadı İyâz ve diğer sonraki âlimler de eserlerinde Taberânî’den yararlandı. Hadis ilminde Mu’cem türünün gelişiminde önemli rol oynadı.

Taberânî’nin ahlakı ve ilmî kişiliği

Kaynaklar, Taberânî’nin çalışkan, hafızası güçlü ve kendinden emin bir âlim olduğunu aktarır. Hakkında anlatılan bir rivayete göre, “Bu hadisler beni yordu; bu yüzden bana ihtiyaç duyanlara çalışmam gerekir” diyerek ilim yolunda çektiği zorluğu belirtmiştir. Günlerce yolculuk yapıp hadis aradığı, bazen yiyecek bulamadığı, buna rağmen ilim talebinden vazgeçmediği anlatılır. Bu tür anekdotlar, kaynakların aktardığı menkıbevî ayrıntılar içerebilir; ancak onun hadis toplamadaki azmi tüm kaynaklarda ortaktır.

Diğer eserleri

Taberânî’nin Kitâbü’d-Duâ adlı eseri, Hz. Peygamber’den nakledilen dua ve zikirleri konularına göre bir araya getirir. Müsnedü’ş-Şâmiyyîn ise Şam bölgesindeki ravilerin rivayetlerini toplar. es-Sünne, itikadî konularda hadis rivayetlerini içerir. Bu eserler, Taberânî’nin yalnızca fıkıh değil, akaid, dua ve fezâil gibi konularla da ilgilendiğini gösterir. Bu yaklaşım, onu çok yönlü bir muhaddis olarak tanıtır. Mu’cem türüne ek olarak el-Mu’cemü’l-Kebîr yazısı ayrıntılı bilgi sunar. Ayrıca Kadı İyâz gibi sonraki âlimlerin Taberânî’den yaptığı alıntılar, eserlerinin yaygınlığını gösterir.

Taberânî’nin eserlerinin sonraki dönemde Taberânî adıyla anılan ilmî çevrelerde okutulması, Mu’cem geleneğinin İran ve Mâverâünnehir’e yayılmasına da yol açtı.

Sıkça Sorulan Sorular

Taberânî ne zaman ve nerede doğdu?

Hicrî 260 (Miladî 873) yılında Filistin’in Taberiye (Tiberya) şehrinde doğdu. Ömrünün büyük kısmını İsfahan’da geçirdi.

Taberânî hangi eserleriyle tanınır?

Üç mu’cemi ile tanınır: el-Mu’cemü’l-Kebîr, el-Mu’cemü’l-Evsat ve el-Mu’cemü’s-Sağîr. Ayrıca Kitâbü’d-Duâ, Müsnedü’ş-Şâmiyyîn ve es-Sünne gibi eserleri vardır.

Taberânî kaç yıl ilim yolculuğu yaptı?

Rivayete göre on beş yaşında ilim yolculuğuna başladı ve otuz yıl kadar çeşitli ülkeleri gezdi. Bu ayrıntı kaynaklarda farklı sayılarla geçebilir.

Taberânî ile İsfahan ilişkisi nedir?

Hicrî 290’lı yıllardan itibaren İsfahan’a yerleşti ve burada yaklaşık altmış yıl ders verdi. Hicrî 360’ta orada vefat etti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Taberânî, Süleyman b. Ahmed" maddesi; Zehebî, Siyeru A'lâmi'n-Nübelâ; İbn Hacer, Lisânü'l-Mîzân; Heysemî, Mecma'u'z-Zevâid; Diyanet İşleri Başkanlığı, İslam Ansiklopedisi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →