Ümmü Eymen Kimdir? Peygamberimizle Yakınlığı ve Hayatı

Ümmü Eymen (Bereke), Peygamberimizin babasından miras kalan Habeşli cariyesi ve çocukluğunda ona bakan dadısıdır. Daha sonra azat edilmiş, Zeyd b. Hârise ile evlenmiş ve oğlu Üsâme b. Zeyd’in annesi olmuştur. Peygamber ona “Annemden sonra annem” derdi.

Bereke’nin Kökeni ve Peygamberimizin Yanındaki Yeri

Bereke, Habeşistan kökenli bir kadındı ve Peygamber’in babası Abdullah’a ait cariyelerden biriydi. Abdullah vefat edince cariye ve diğer mallar (beş deve, bir sürü koyun) yetim Muhammed’e miras kaldı. Bereke, Âmine’nin yanında kaldı ve çocuğun bakımını üstlendi. Âmine, Muhammed altı yaşındayken oğlunu Medine’deki akrabalarına götürürken Bereke de yanlarındaydı; dönüşte Ebvâ mevkiinde Âmine hastalanıp vefat etti. Bereke küçük Muhammed’i Mekke’ye getirdi ve dedesi Abdülmuttalib’e teslim etti. İbn Sa’d ve İbn Hişâm bu yolculuğu ayrıntılı anlatır. Bu olay Peygamber’in yetimlik acısının başlangıcıdır. Abdülmuttalib yazısında onun himayesi anlatılır.

Bereke, Abdülmuttalib’in ölümünden sonra da Peygamber’e bakmaya devam etti. Peygamber büyüyünce onu azat etti. Bu azat, kaynaklarda Peygamber’in Hatice ile evlenmesi sırasında veya sonrasında gerçekleşmiş olarak anlatılır. Peygamber ona “Ümmü Eymen” künyesiyle hitap etti. Ona daima saygı gösterdi ve “Annemden sonra annem” ifadesini kullandı. Ziyaretine gider, ona Medine’de kalacak ev ve geçim sağlardı. Müslim’de, Peygamber’in “Ümmü Eymen ehl-i cennettendir” buyurduğu bildirilir; bu rivayetin sıhhati hadis âlimlerince tartışılmıştır.

Müslüman Oluşu ve Hicret

Ümmü Eymen İslam’ı erken dönemde kabul etti. Kaynaklarda Habeşistan hicretine mi yoksa Medine hicretine mi katıldığı konusunda farklı bilgiler vardır; genel kabule göre Medine’ye hicret etti ve hicret yolculuğunda çok zorluk çekti. Yolda susuzluk nedeniyle sıkıntı yaşadığı, göklerden sarkan bir kovadan su içtiği ve ondan sonra hiç susamadığı rivayet edilir. Bu rivayet İbn Sa’d’da yer alır ve menkıbevî unsurlar taşır. Medine’ye vardığında Peygamber’in ailesi arasında yer aldı.

Savaşlarda yaralılara su taşıyıp tedavi etme hizmeti yaptı. Uhud Savaşı’nda su dağıttığı ve yaralıları tedavi ettiği, bir ara kaçan Müslümanların yüzlerine toprak savurup “Ben size iğne ve iplik vereyim, siz de dönüp evlerinizde oturun” dediği rivayet edilir. Hayber ve Huneyn savaşlarında da bulunduğu belirtilir. Savaşta kadınların yaralılara hizmeti, Peygamber döneminin sağlık ve ikmal anlayışının bir parçasıydı. Osmanlı darüşşifaları yazısı bu hizmetin sonraki kurumsal biçimlerini anlatır.

Evlilikleri ve Çocukları

Ümmü Eymen önce Medine’de Habeşli Ubeyd b. Zeyd ile evlendi (Hazrec’ten). Bu evlilikten oğlu Eymen doğdu. Eymen sonradan Huneyn Savaşı’nda şehit düştü ve Ümmü Eymen’in künyesi buna dayanır. Ubeyd vefat edince, Peygamber sahabelere “Cennetlik bir kadınla evlenmek isteyen Ümmü Eymen ile evlensin” dedi. Zeyd b. Hârise bu teklife talip oldu ve onunla evlendi. Evlilikten oğlu Üsâme doğdu. Peygamber Üsâme’yi çok severdi. Zeyd’in azatlı olduğu, Ümmü Eymen’in ise Habeşli olması dönemin sosyal hiyerarşisine karşı bir mesaj olarak görülür; çünkü bu evlilik soy ve renk ayrımlarının önemsiz olduğunu gösteren bir örnektir. Zeyd b. Hârise ve Üsâme b. Zeyd yazıları bu aileyi tanıtır.

Zeyd’in Mu’te’de şehit olmasının ardından Ümmü Eymen dul kaldı. Peygamber ona ve oğluna yardım etti. Ümmü Eymen’in Peygamber’in evine sık gittiği ve diğer hanımlarla görüştüğü bilinir.

Peygamberimizin Vefatındaki Hüznü

Müslim’in Fezâilü’s-Sahâbe bölümünde Enes’ten gelen rivayete göre, Peygamber’in vefatından sonra Ebû Bekir Ömer’e “Bizimle Ümmü Eymen’i ziyarete gidelim; Resûlullah onu ziyaret ederdi” dedi. Yanına vardıklarında Ümmü Eymen ağlıyordu. “Allah katında olan, Resûlullah için daha hayırlı olduğunu bilmiyor musun?” diye sordular. Ümmü Eymen “Elbette biliyorum; ancak ben Allah katındakinin Resûlullah için hayırlı olduğunu bilirim. Ağlamam vahyin gökten kesilmesinedir” dedi. Bunun üzerine ikisi de ağlamaya başladı. Bu rivayet sahih kaynaklardadır ve Ümmü Eymen’in Peygamber’e sevgisini ve vahye olan özlemini yansıtır. Hz. Âişe gibi Peygamber’in ailesi için de benzer duygular anlatılır.

Ümmü Eymen’in Peygamber’e olan şefkati, bazen mizahi anlatımlarla da yansır: Rivayete göre Peygamber ona “Ey Ümmü Eymen, yürü” derken, Ümmü Eymen Peygamber’i yanlışlıkla azarlayarak “Hayır, uzak dur” dedi, Peygamber de gülümsedi; bu tür anlatılar tabakât kaynaklarında geçer. Sıhhatleri tartışmalı olmakla birlikte Peygamber’le aralarındaki yakınlığı gösterir.

Vefatı

Ümmü Eymen’in vefat tarihi kaynaklarda farklı verilir: Bir görüşe göre Peygamber’den beş-altı ay sonra, diğer görüşe göre Hz. Ömer’in ölümünden önce veya Hz. Osman’ın hilafetinin başında vefat etti. Medine’de ölen Ümmü Eymen yaşlı bir hanımdı. Cennetü’l-Bâkî’ye defnedildi. Oğlu Üsâme 54/674’te Medine’de vefat etti. Kaynakların çelişkisi, onun hayatının ayrıntılarının kesin kayıtlara geçmemesinden kaynaklanır.

Değerlendirme

Ümmü Eymen, Peygamber’in yetimliğinde onun yanında olan, ona annelik eden ve daha sonra İslam toplumunda saygı gören bir sahabiyedir. Habeşli bir cariyeden Medine’de saygın bir hanıma dönüşen hayat hikâyesi, İslam’ın sosyal sınıf ve ırk ayrımlarına bakışını yansıtır. Peygamber’in ona gösterdiği sevgi ve saygı, evlatlık duyguların örneği olarak anılır. Kaynakları karşılaştırmak, rivayetlerin sıhhati ve menkıbevî unsurları ayırt etmek için gereklidir. Ebû Süfyân b. Hâris gibi diğer yakınlar da benzer şekilde Peygamber’in aile çevresindedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümmü Eymen kimdir?

Asıl adı Bereke olan, Peygamberimizin babasından kalan Habeşli cariye ve dadısıdır. Peygamberimiz ona “Annemden sonra annem” derdi.

Ümmü Eymen kiminle evlendi?

Önce Ubeyd b. Zeyd ile evlendi ve oğlu Eymen doğdu; sonra Peygamberimizin isteğiyle Zeyd b. Hârise ile evlendi ve oğlu Üsâme doğdu.

Peygamberimizin vefatında neden ağladı?

Ebû Bekir ve Ömer ziyaret ettiğinde, Peygamber’in Allah katında daha hayırlı olduğunu bildiğini ancak vahyin kesilmesine ağladığını söyledi.

Ümmü Eymen ne zaman vefat etti?

Kaynaklarda Peygamber’in vefatından sonra kısa süre, Hz. Ömer döneminde veya Hz. Osman’ın hilafetinin başında vefat ettiği geçer; kesin tarih yoktur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Ağustos 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; İbn Hişâm, es-Sîre; Müslim, Fezâilü's-Sahâbe; İbn Hacer, el-İsâbe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Eymen" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →