Üsâme b. Zeyd Kimdir? Peygamberimizle Yakınlığı ve Hayatı

Üsâme b. Zeyd, Zeyd b. Hârise ile Ümmü Eymen’in oğludur. Peygamberimizin çok sevdiği genç bir sahabi olarak “Hibbü Resûlillah” (Resûlullah’ın sevgilisi) lakabıyla anılır. 18-20 yaşlarında, Peygamber’in vefat öncesinde hazırlattığı Şam seferinin komutanlığına atanmıştır.

Doğumu ve Peygamberimizin Sevgisi

Üsâme, nübüvvetin ilk yıllarında Mekke’de doğdu. Babası Zeyd, Peygamber’in azatlısı ve evlatlığıydı; annesi Ümmü Eymen ise Peygamber’in dadısıydı. Bu nedenle Üsâme, Peygamber’in evinde büyüyen bir çocuk oldu. Peygamber onu kucağına alır, öper ve sevgisini gizlemezdi. Buhârî’de Üsâme’nin kendi anlatımıyla şöyle geçer: “Resûlullah beni bir dizine, Hasan’ı diğer dizine oturturdu, sonra bizi kucaklayıp ‘Allah’ım! Ben onlara merhamet ediyorum, sen de merhamet et’ derdi.” Bu rivayet Üsâme ile Hasan’ın aynı sevgiye mazhar olduğunu gösterir. Hz. Âişe, Peygamber’in Üsâme’nin burnunu temizlemek istediği olayı anlatır; Peygamber “Bırak, ben yapayım” dedi (Tirmizî). Bu hikâye çocuk sevgisi yazısında da benzer örneklerle bulunur.

Üsâme’nin renk yönünden esmer olduğu, babası Zeyd’in ise açık tenli olduğu için bir kısım insanların nesebi hakkında konuştuğu, Mudlicli bir kıyafet bilgininin ayaklarına bakıp “Bu ayaklar birbirinden” dediği ve Peygamber’in buna sevindiği rivayeti Buhârî ve Müslim’de geçer. Bu olay, nesep tespitinde kıyafet bilginin (karâfe) hükmü konusunda fıkıhta tartışılır.

Gençlik Yılları ve Savaşlar

Üsâme, Bedir ve Uhud’a çok genç olduğu için alınmadı. Hendek Savaşı’nda on beş yaşına ulaştığı belirtilir. Hayber, Mu’te ve Mekke’nin fethinde yer aldı. Mu’te’de babasının şehit düşmesi onu derinden etkiledi. Mekke’nin fethinde Peygamber’in terkisinde Kâbe’ye girdi ve kapıdan içeri girip namaz kıldığı sırada Bilal ve Osman b. Talha ile birlikte Kâbe’nin içindeydi (Buhârî, Müslim). Huneyn’de Peygamber’in yanında sebat edenler arasında yer aldı. Bu bilgiler, genç yaşında bile Peygamber’in en yakın çevresinde bulunduğunu gösterir.

Peygamber’in sevgisi ve güveni onu bazen tartışmaların merkezine de soktu. Hırsızlık yapan Mahzûmîlerden bir kadın için Kureyşliler Üsâme’yi aracı yaptı. Üsâme Peygamber’e şefaatte bulununca, Peygamber kızarak “Allah’ın hadlerinden bir had hakkında mı şefaat ediyorsun?” buyurdu ve hutbe verip “Sizden öncekiler, aralarındaki soylu hırsızlık yapınca bırakırlardı, zayıf yapınca ceza verirlerdi… Muhammed’in kızı Fâtıma hırsızlık yapsa onun elini keserdim” dedi (Buhârî, Müslim). Bu olay hukukta eşitlik ilkesinin temel delillerindendir. Osmanlı kadılık sistemi yazısında hukuk düzenindeki eşitlik anlayışı anlatılır.

Üsâme Ordusu

Hicretin 11. yılının Safer ayında Peygamber, Bizans’a karşı Mu’te’de şehit edilen babası Zeyd’in intikamını almak ve Şam sınırını güvence altına almak için ordu hazırlattı. Komutanlığa Üsâme’yi tayin etti ve “Babanın şehit edildiği yere git, atlarını ez; sabaha karşı Übnâ’ya baskın yap” buyurdu. Ordu içinde Ebû Bekir, Ömer ve Ebû Ubeyde gibi büyük sahabilerin bulunduğu belirtilir (Ebû Bekir ve Ömer’in bu orduda olup olmadığı tartışmalıdır). Bazı kişiler Üsâme’nin gençliği nedeniyle komutanlığını eleştirdi. Peygamber hasta hâliyle mescide çıkıp hutbe verdi: “Üsâme’nin komutanlığını eleştiriyorsunuz; bundan önce babasının komutanlığını da eleştirmiştiniz. Vallahi o komutanlığa layıktı, bu da layıktır. Ve o bana insanların en sevgilisiydi” (Buhârî, Müslim).

Ordu Cüruf mevkiinde toplandığında Peygamber’in hastalığının ağırlaştığı haberi geldi ve ordu Medine’ye döndü. Peygamber vefat ettikten sonra Hz. Ebû Bekir halife oldu ve Üsâme ordusunun seferine devam etmesini emretti. Bazı sahabeler ordunun Medine’yi korumak için kalmasını önerdiğinde, Ebû Bekir “Resûlullah’ın bağladığı sancağı ben çözmem” dedi. Ordu kırk gün sonra Übnâ’ya baskın yaptı ve kayıpsız dönerek ganimetle Medine’ye geldi. Ebû Bekir Üsâme’yi atının başında uğurladı ve Hz. Ömer’in Medine’de kalmasını Üsâme’den izin isteyerek sağladı. Bu olay İslam tarihinde “Üsâme Seriyyesi” olarak anılır.

Sonraki Yılları

Üsâme, Hz. Osman’ın hilafeti sırasında Medine’de yaşadı. Hz. Osman’ın şehit edilmesi ve Cemel, Sıffîn gibi iç savaşlarda tarafsız kaldı. Kaynaklar, Hz. Ali’ye biat etmeyi tercih etmediğini, iç savaşta kılıç çekmeyi reddettiğini belirtir. Bu tavır, Sa’d b. Ebî Vakkâs ve Abdullah b. Ömer gibi sahabilerin tutumuna benzer. Muaviye’nin ilk yıllarında Vâdilkurâ’da veya Cüruf’ta yaşadı.

Hz. Ömer, Üsâme’ye bir maaş tayin ettiğinde, kendi oğlu Abdullah’ın maaşından yüksek bir miktar verdi. Abdullah itiraz edince Ömer “Üsâme, Resûlullah’a senden daha sevgiliydi; babası da senin babandan daha sevgiliydi” dedi (Tirmizî). Bu rivayet Ömer’in adaleti ve Peygamber’in sevgisine duyduğu saygıyı gösterir.

Vefatı

Üsâme 54/674 yılı civarında Medine’de veya Cüruf’ta vefat etti; Cüruf’tan Medine’ye getirilerek Cennetü’l-Bâkî’ye defnedildi. Yaşı hakkında yetmiş beş civarı bilgisi verilir. Rivayet ettiği hadis sayısı yüz yirmi civarında olduğu belirtilir. Ondan Ebû Hüreyre, İbn Abbas, Ebû Vâil, Atâ b. Ebî Rabâh ve diğerleri rivayet etmiştir. Hadisleri arasında “Mü’min kâfire, kâfir mü’mine varis olmaz” (Buhârî, Müslim) ve veba hadisi (Müslim: Bir yerde veba olduğunu duyarsanız oraya girmeyin; bulunduğunuz yerde çıkarsa oradan kaçmayın) yer alır.

Değerlendirme

Üsâme b. Zeyd, gençlik ve liyakat ilişkisinin tarihteki parlak örneklerinden biridir. Peygamber’in ona gösterdiği güven, soy ve yaş yerine yeteneğe verilen önemi gösterir. Annesi Habeşli, babası azatlı olan bu gencin ordu komutanlığı, İslam toplumunda sınıf ve ırk ayrımlarına karşı bir mesajdır. Zeyd b. Hârise ve Ümmü Eymen yazıları ile birlikte okunduğunda, bu ailenin İslam tarihindeki yeri daha iyi anlaşılır. Rivayetlerin sened ve metin yönünden değerlendirilmesi, özellikle komutan seçimi tartışmalarında önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Üsâme b. Zeyd kimdir?

Zeyd b. Hârise ile Ümmü Eymen’in oğludur. Peygamberimizin çok sevdiği, “sevgili oğlu” olarak anılan genç sahabidir.

Üsâme ordusu nedir?

Peygamberimizin vefat hastalığından önce Şam yönüne göndermek üzere hazırlattığı, komutanlığını Üsâme’ye verdiği ordudur. Hz. Ebû Bekir hilafete geçince seferi gerçekleştirdi.

Üsâme kaç yaşında komutan oldu?

Kaynaklara göre on sekiz-yirmi yaşları arasındaydı. Bazı büyük sahabilerin bulunduğu ordunun başına gençliği nedeniyle tartışmalı biçimde getirilmişti.

Üsâme ne zaman vefat etti?

Hicretin 54. yılı civarında (674) Medine’de veya Vâdilkurâ’da vefat etmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Ağustos 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; İbn Hişâm, es-Sîre; Buhârî, Megâzî ve Hudûd; Müslim, Fezâilü's-Sahâbe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Üsâme b. Zeyd" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →