Selâhaddîn-i Eyyûbî ve Kudüs’ün Geri Alınması (1187)

Selâhaddîn-i Eyyûbî, 1187’de Hıttîn Savaşı’nda Haçlı ordusunu yendikten sonra Kudüs’ü 88 yıllık Haçlı işgalinden kurtaran, şehre kan dökmeden girip halkına aman veren Eyyûbî sultanıdır. Adaleti, cömertliği ve düşmanlarına bile gösterdiği merhametle hem Müslüman hem de Batı kaynaklarında saygıyla anılır.

Haçlıların Kudüs’ü Alması

Birinci Haçlı Seferi sonunda Haçlılar 1099’da Kudüs’ü ele geçirmiş, şehirdeki Müslüman ve Yahudi halka büyük bir katliam uygulamıştı. Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra kilise ve karargâha dönüştürülmüştü. Müslüman dünyası o sırada siyasi olarak parçalanmış durumdaydı ve bu işgale uzun süre etkili bir cevap veremedi.

Birliğin Yeniden Kurulması

Haçlılara karşı mücadelede önce Musul ve Halep atabeyi İmâdüddin Zengî, ardından oğlu Nûreddin Mahmud Zengî öne çıktı. Nûreddin, Suriye’yi birleştirmiş, cihad ruhunu diri tutan medreseler ve dârülhadisler kurdurmuştu. Kudüs’ün kurtuluşunda kullanılmak üzere Halep’te bir minber yaptırmış olması, onun bu hedefe verdiği önemi gösterir.

Kürt asıllı bir aileden gelen Selâhaddin, amcası Şîrkûh ile birlikte Nûreddin’in hizmetinde Mısır’a gitti. 1171’de Fâtımî halifeliğine son verip Mısır’da hutbeyi yeniden Abbasî halifesi adına okuttu. Nûreddin’in 1174’teki vefatından sonra Suriye ve Mısır’ı kendi yönetiminde birleştirdi.

Hıttîn Savaşı

4 Temmuz 1187’de Taberiye Gölü yakınındaki Hıttîn’de yapılan savaşta Selâhaddin, Haçlı ordusunu kesin bir yenilgiye uğrattı. Yaz sıcağında susuz kalan Haçlı ordusu dağıldı, Kudüs Kralı Guy de Lusignan esir alındı. Bu zafer, Akkâ, Sayda, Beyrut ve Askalan gibi pek çok şehrin kısa sürede Müslümanlara geçmesinin yolunu açtı.

Kudüs’e Giriş

Kısa süren bir kuşatmanın ardından şehir 2 Ekim 1187’de teslim oldu. Bu tarih, rivayetlere göre İsrâ ve Mi’rac’ın yıl dönümü kabul edilen 27 Receb’e denk gelmekteydi. Selâhaddin’in şehre girişi, 1099’daki Haçlı girişinden tamamen farklıydı:

• Halka kan dökülmeden aman verildi.
• Hristiyanların belirli bir fidye ödeyerek şehirden malları ile ayrılmasına izin verildi; fidyesini ödeyemeyen pek çok yoksulun fidyesini Selâhaddin ve kardeşi el-Melikü’l-Âdil kendi ceplerinden ödedi.
• Kıyâme Kilisesi yıkılmadı; Doğu Hristiyanlarının şehirde kalmasına ve ibadetlerini sürdürmesine izin verildi.
• Mescid-i Aksâ temizlendi, Nûreddin’in yaptırdığı minber buraya yerleştirildi ve bir hafta sonra ilk cuma namazı kılındı.

Üçüncü Haçlı Seferi ve Barış

Kudüs’ün kaybı Avrupa’da büyük yankı uyandırdı ve İngiltere Kralı Arslan Yürekli Richard’ın da katıldığı Üçüncü Haçlı Seferi düzenlendi. Haçlılar Akkâ’yı geri aldı, ancak Kudüs’e ulaşamadı. 1192’de imzalanan Remle Antlaşması ile Kudüs Müslümanlarda kaldı, Hristiyan hacılara ise şehri ziyaret izni verildi. Savaş sırasında Selâhaddin’in hasta düşen Richard’a meyve ve buz gönderdiği rivayet edilir.

Kişiliği ve Mirası

Selâhaddin, 1193’te Şam’da vefat etti. Kaynaklar, ölümünden sonra geride kendi cenaze masraflarını karşılayacak kadar bile mal bırakmadığını, servetini devlet ve halk için harcadığını anlatır. Şâfiî fıkhına bağlı, hadis dinlemeyi seven, medreseler ve hastaneler yaptıran bir hükümdardı. Kabri, Emeviyye Camii’nin yanındadır.

1. Parçalanmış Müslüman dünyasını birlik etrafında toplamanın önemini göstermiştir.
2. Zaferde bile adalet ve merhametten ayrılmamanın örneğini vermiştir.
3. Verdiği sözlere ve antlaşmalara sadık kalmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Selâhaddîn-i Eyyûbî Türk müdür?

Selâhaddin Kürt asıllı bir ailedendir. Ancak Türk Zengî devletinin hizmetinde yetişmiş, ordusunda Türk ve Kürt unsurlar bir arada bulunmuştur.

Kudüs Müslümanların elinde ne kadar kaldı?

1229’da bir antlaşmayla kısa süre Haçlılara bırakıldı, 1244’te yeniden Müslümanlara geçti. Ardından Memlükler ve 1517’den itibaren dört asır Osmanlı yönetiminde kaldı.

Mescid-i Aksâ neden Müslümanlar için önemlidir?

İlk kıble olması, İsrâ Suresi’nin (17/1) başında anılan gece yolculuğunun durağı olması ve ziyaret için yola çıkılan üç mescitten biri olması sebebiyle önemlidir (Buhârî; Müslim).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: İsrâ Suresi (17/1); Buhârî; Müslim (üç mescit hadisi); TDV İslâm Ansiklopedisi, “Selâhaddîn-i Eyyûbî” maddesi; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hıttîn Savaşı” maddesi; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Haçlılar” maddesi