II. Selim Döneminde Dinî Hayat, Selimiye Camii ve Ayasofya

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Selimiye Camii ve Külliyesi
Ayasofya'da Sinan'ın onarımı
Kıbrıs'ta fetih sonrası dinî düzen

II. Selim döneminin dinî ve kültürel mirası, Edirne’deki Selimiye Camii’nin başladığı bu yıllarda Mimar Sinan’ın zirveye ulaşmasıyla anılır. Ayasofya’nın payandalarla desteklenmesi, Kıbrıs’ta bazı kilise yapılarının camiye dönüştürülmesi, Ebussuud Efendi’nin fetvalarının devam etmesi ve hac yolunda yapılan düzenlemeler de dönemin dinî hayatında öne çıkan unsurlardır.

Selimiye Camii ve Külliyesi

1568’de temeli atılan ve 1575’te tamamlanan Edirne Selimiye Camii, Mimar Sinan’ın “ustalık eseri” olarak adlandırdığı yapıdır. Caminin kubbesi yaklaşık otuz bir buçuk metre çapındadır, sekiz ayak üzerine oturur ve Sinan’ın Ayasofya’nın kubbesini aşma hedefiyle ilişkilendirilir. Dört minaresi yaklaşık seksen metre yüksekliğiyle Osmanlı camilerinin en yüksek minareleri arasındadır. Camide mihrap, minber, müezzin mahfili ve çini panolar özenli süsleme programıyla öne çıkar. İç mekân bütünlüğü, geniş pencerelerle sağlanan doğal ışık ve kubbeye yansıyan renkler, yapıyı klasik Osmanlı mimarisinin zirvesi yapmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki bu yapı için Selimiye Camii yazısı okunabilir.

Külliyede cami dışında bir darülhadis medresesi, bir dârülkurra ve Arasta çarşısı yer alır. Arasta’nın kira gelirleri camiyi ve medreseyi besleyen vakıf gelirlerinin önemli kısmını oluşturur. Bu yapı, Osmanlı külliye düzeninin bir örneğidir. Külliye anlayışı için külliye nedir yazısı faydalıdır. Mimar Sinan’ın hayatı ve diğer eserleri için Mimar Sinan yazısına bakılabilir.

Ayasofya’da Sinan’ın onarımı

Ayasofya’nın yapısal sağlamlığını korumak için II. Selim döneminde Mimar Sinan’ın yönettiği önemli bir güçlendirme çalışması yapıldı. Yapının dış cephesindeki dev payandalar, bu dönemde eklenerek binayı depremlere karşı destekledi. Ayasofya’nın bahçesinde, 1577’de tamamlanan II. Selim Türbesi yapıldı; ardından aynı alana III. Murad, III. Mehmed ve diğer şehzadelerin türbeleri eklendi. Ayasofya’nın minaresinin bir kısmı da bu yıllarda yenilendi. Ayasofya tarihi için Ayasofya tarihi ve Ayasofya mimarisi ve hatları yazıları okunabilir.

Kıbrıs’ta fetih sonrası dinî düzen

Kıbrıs’ın fethinden sonra adada Osmanlı idaresi kuruldu. Lefkoşa’daki Saint Sophia Katedrali camiye çevrilerek Selimiye Camii adını aldı; Magosa’daki Aziz Nikola Kilisesi de Lala Mustafa Paşa Camii olarak kullanıldı. Bu uygulamalar, fetih hukuku çerçevesinde değerlendirilen bir uygulama olarak anlatılır. Adada aynı zamanda Ortodoks Kilisesi’nin hakları tanındı ve yerel Hristiyan cemaatinin düzeni korundu; Ortodoks başpiskoposluğu yeniden güçlendirildi. Konuyu daha geniş görmek için Osmanlı millet sistemi yazısına bakılabilir.

Ulema, tasavvuf ve toplum

Bu dönemde Ebussuud Efendi şeyhülislamlık makamını sürdürdü ve 1574’teki vefatına kadar fetvalarıyla Osmanlı hukukunu şekillendirdi. Medrese eğitimi için hiyerarşik düzen devam etti; Süleymaniye ve Selimiye medreseleri ilim merkezi olarak öne çıktı. Halvetîlik, Nakşibendîlik ve Mevlevîlik halk arasında etkisini sürdürdü; Mevlevîhaneler İstanbul’da ve diğer şehirlerde faaliyet gösterdi. Ebussuud için Ebussuud Efendi yazısı okunabilir.

Selim döneminde Mekke ve Medine’ye yapılan yardımlar, hac kervanlarının güvenliği ve su yollarının onarımı da sürdü. Kâbe’nin çatısı ve Mescid-i Haram’ın bazı kısımlarının yenilendiği rivayet edilir; ancak ayrıntıların bir kısmı tarihçiler arasında tartışmalıdır. Sultanın şahsi hayatı için II. Selim’in hayatı yazısına, sonrasındaki dönem için III. Murad döneminde dinî hayat yazısına göz atılabilir.

Selimiye’nin iç mekânı ve süslemeleri

Selimiye’nin mihrabı, mermer işçiliği ve çini panolarıyla dikkat çeker; mihrabın çevresi İznik çinileriyle kaplıdır ve bu çiniler 16. yüzyılın ikinci yarısının sanat anlayışını yansıtır. Müezzin mahfili, ana kubbenin altında yer alan bir mermer platformdur ve çeşitli geometrik düzenlemeler içerir. Minber, oyma taş işçiliğinin en güzel örneklerinden sayılır. Duvarlardaki kalem işleri ve hat levhaları sonraki dönemlerde eklenmiştir. Yapının tasarımında ışık ve mekân bütünlüğü ön plandadır; kubbe, dört yarım kubbe yerine sekiz ayak ve çevredeki kemerler sayesinde kesintisiz bir mekân sunar.

Caminin dışında avlu, şadırvan ve revak düzeni, ibadete hazırlık ve topluluk hayatı açısından önemli bir işlev görür. Kuzeydeki kütüphane binası ve darülhadis medresesi, ilmî faaliyetin camiyle birlikte yürütülmesini sağlayan külliye mantığının örnekleridir. Yapıldığı günden bugüne depremlerde zarar görmüş ve çeşitli kez onarılmıştır.

Sinan’ın tasarım felsefesi

Mimar Sinan, anılarını yazdığı Tezkiretü’l-Bünyân’da Selimiye’yi usta olduğu yapı olarak tanımlar. Bu, onun hem teknik hem estetik bakımdan bir bütünlük arayışını sergilediği anlamına gelir. Mimarın amacı, yalnızca büyük bir kubbe yapmak değil, cemaatin tamamının imamı görüp duyabildiği, ışığın ve havanın dengeli dağıldığı bir ibadet mekânı oluşturmaktı. Bu hedef, camide kullanılan taşıyıcı sistemin sadeliğiyle ve yapı elemanlarının tutarlılığıyla bütünleşir. Sinan’ın diğer eserleri için Mimar Sinan’ın çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri yazısı okunabilir.

Selimiye’nin tamamlanması, Sinan’ın seksenli yaşlarında ulaştığı olgunluğun yanı sıra, Osmanlı vakıf kültürünün de bir ürünüdür; yapının yaşatılması yüzyıllar boyunca vakıf gelirleriyle sağlanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Selimiye Camii ne zaman yapılmıştır?

1568’de başlanmış, 1575’te tamamlanmıştır; Mimar Sinan’ın ustalık eseri olarak anılır.

Selimiye’nin kubbesi ne kadar geniştir?

Yaklaşık otuz bir buçuk metre çapındadır ve Sinan’ın Ayasofya’yı aşma hedefiyle ilişkilendirilir.

II. Selim nerede defnedilmiştir?

Ayasofya’nın yanındaki, 1577’de tamamlanan türbesine defnedilmiştir.

Lefkoşa’daki Selimiye Camii nedir?

Fetih sonrası camiye çevrilen eski Saint Sophia Katedrali’dir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Selim II" ve "Selimiye Camii" maddeleri; Gülru Necipoğlu, The Age of Sinan; Doğan Kuban, Osmanlı Mimarisi; Mehmet İpşirli, Osmanlılarda İlmiye Teşkilatı

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →