Sancak Müslümanları Bugün: Dinî Hayat, Camiler ve Kurumlar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve Dağılım
Dinî Teşkilat
Camiler ve Eğitim

Sancak Müslümanları bugün Sırbistan’ın güneybatısında ve Karadağ’ın kuzeydoğusunda yaşayan, çoğunlukla Boşnak kimliğini taşıyan Müslümanlardır. Dinî hayat Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Rožaje, Bijelo Polje ve Plav gibi şehirlerde camiler, medreseler ve İslam Birlikleri aracılığıyla sürdürülür. Güncel veriler için resmî kaynaklara başvurulmalıdır.

Nüfus ve Dağılım

Sancak’ın nüfusu iki ülke arasında bölünmüştür. Sırbistan’ın Sancak bölgesinde (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Priboj, Nova Varoš) Boşnaklar önemli bir nüfus oluşturur; Novi Pazar şehir olarak Boşnak çoğunluklu en büyük yerleşimdir. Karadağ’ın Rožaje, Plav, Gusinje, Bijelo Polje, Berane ve Pljevlja belediyelerinde de Boşnak ve Müslüman nüfus bulunur. Toplam sayı konusunda tahminler değişir; kimlik kategorilerinin farklı kaydedilmesi ve boykot edilen sayımlar rakamları belirsizleştirmiştir. Büyük bir Boşnak diasporası Almanya, Avusturya, İsveç, ABD ve Türkiye’de yaşar.

Dinî Teşkilat

Sırbistan’da Müslümanların dinî işleri iki farklı teşkilat tarafından yürütülür: biri Belgrad merkezli İslam Birliği, diğeri Novi Pazar merkezli Meşihat’tır. Bu ikili yapı 2007’den itibaren bölgede tartışma yaratmış ve zamanla bazı kurumsal düzenlemeler yapılmıştır. Karadağ’da ise Karadağ İslam Birliği (Rožaje) dinî hayatı organize eder. Camilerin imam atamaları, hac organizasyonu, vakıf yönetimi ve din eğitimi bu teşkilatlarca yürütülür. Bu konudaki ayrılıklar topluluk içi politik tartışmaların da konusu olabilmektedir.

Camiler ve Eğitim

Novi Pazar’daki Altun-Alem Camii (16. yüzyıl), Pljevlja’daki Hüseyin Paşa Camii (1590’lar) ve diğer Osmanlı camileri tarihî mirasın parçalarıdır. Ayrıca yakın dönemde inşa edilen modern camiler de vardır. Novi Pazar’daki Gazi Isa-beg Medresesi ve Rožaje’deki medrese imam ve din görevlisi yetiştirir. Uluslararası Novi Pazar Üniversitesi (2002) ve Novi Pazar Devlet Üniversitesi (1990’lardan itibaren) çeşitli programlar sunar. Gençlerin bir kısmı Türkiye, Bosna-Hersek ve Arap ülkelerinde de eğitim görür.

Gündelik Dinî Hayat

Cuma ve bayram namazları kalabalık katılımla kılınır. Ramazan ve bayramlarda sosyal dayanışma güçlüdür. Yaşlılar ve orta yaşlılar arasında geleneksel Hanefî-Mâtürîdî dindarlık hâkimdir; gençlerin bir kısmı farklı yorumlara ilgi gösterir. Selefî eğilimli bazı küçük cemaatler zaman zaman geleneksel kurumlarla gerginlik yaşamıştır. Bu durum bölgede özellikle 2000’lerden itibaren güvenlik gündemlerinin de konusu olmuştur. Ancak bu tartışmaların topluluğun genelini temsil etmediğini belirtmek gerekir.

Ekonomi, Göç ve Sosyal Sorunlar

Sancak, Sırbistan’ın ekonomik olarak geri kalmış bölgeleri arasındadır. Tekstil, deri, hayvancılık ve küçük ticaret öne çıkan geçim kaynaklarıdır. Novi Pazar’da özellikle tekstil sektörü gelişmiştir. İşsizlik ve altyapı eksikliği nedeniyle gençlerin göçü sürmektedir. Eğitimde azınlık dilinin (Boşnakça) kullanımı, kültürel hakların korunması ve kamu hizmetlerinde temsil, toplumsal gündemde yer alır.

Siyasi açıdan Boşnak partileri yerel yönetimlerde etkindir. Bölgesel kalkınma ve AB entegrasyonu çalışmaları sürüyor. Savaş dönemi olaylarının hukuki sonuçları ve kayıpların hatırlanması, sosyal hafızada hâlâ önemli bir yer tutar.

Kültür ve Yayıncılık

Novi Pazar’da Boşnakça yayın yapan radyolar, dergiler ve kültür dernekleri faaliyet gösterir. Boşnak Millî Konseyi eğitim ve kültür politikalarında rol oynar. Festivaller, mevlüt geceleri ve edebiyat etkinlikleri toplumsal bağları güçlendirir. Daha geniş bağlam için tarih, kültür ve gelenekler ve âlimler yazılarına bakınız. Komşu Kosova için Kosova Müslümanlarının İslam’la tanışması ve Kosova Müslümanları tarihi yazıları da yararlıdır.

Değerlendirme

Sancak Müslümanları, iki ülkenin sınırları içinde yaşayan ve ortak kültürel kimliğini koruyan bir topluluktur. Güncel veriler hızla değiştiği için en doğru bilgi resmî istatistik kurumları ve dinî teşkilatların yayınlarında bulunur.

Kadınlar, Gençlik ve Sivil Toplum

Sancak’ta kadınlar eğitim, sağlık, ticaret ve sivil toplum alanlarında daha aktif rol almaktadır. Novi Pazar’daki üniversiteler kadın öğrenci oranı bakımından dikkat çekicidir. Kadın dernekleri hayır işleri, kültürel etkinlikler, el sanatları kooperatifleri ve eğitim projeleri düzenler. Gençlik kuruluşları spor turnuvaları, gönüllülük programları ve iş edindirme kursları yürütür. Camilerin gençlik bölümleri ise dinî eğitim ve sosyal etkinlikleri birleştirir. Bu faaliyetler toplumsal kalkınmaya katkı sağlar ve gençlerin bölgede kalma motivasyonunu artırmayı hedefler.

Karadağ Tarafında Sancak

Karadağ’da Sancak’ın bir bölümü olan Rožaje, Plav, Gusinje, Bijelo Polje, Berane ve Pljevlja çevresinde Boşnak ve Müslüman nüfus yaşar. Rožaje yaklaşık nüfusunun büyük çoğunluğu Boşnak’tır ve Karadağ İslam Birliği’nin merkezidir. Karadağ, 2006’da bağımsızlığını kazandıktan sonra azınlıklara anayasal haklar tanımış, Boşnakça eğitim ve medya olanakları artırılmıştır. Ancak bölgede ekonomik kalkınma ve kamu istihdamında temsil sorunları gündemde kalır. Camilerin onarımı, İslam Birliği’nin projeleri ve yurt dışından gelen yardımlarla sürmektedir.

Türkiye ve Diaspora Bağlantıları

Sancak kökenli Boşnakların büyük bir bölümü Türkiye’de yaşar; özellikle İstanbul, Bursa, Kocaeli ve Sakarya’da dernekler faaliyet gösterir. Bu dernekler kültür günleri, yemek etkinlikleri, burs ve hayır programları düzenler. Türkiye’den gelen kuruluşlar Sancak’ta cami onarımı, burs ve sağlık projeleri yürütür. Batı Avrupa’daki diaspora ise genellikle ekonomik destek sağlar ve bayramlarda memleketini ziyaret eder. Bu çok merkezli yapı, Sancak Müslümanlarının uluslararası bağlarını güçlendirir.

Son olarak, Sancak’ın coğrafi konumu ve tarihî mirası ona stratejik bir önem kazandırmaktadır. Bölgenin kalkınması, Sırbistan ve Karadağ’ın AB üyelik süreciyle yakından ilişkilidir. Altyapı, eğitim ve istihdam yatırımları topluluğun geleceği açısından belirleyici olacaktır. Müslüman topluluğun kurumları, bu süreçte hem dinî hem sosyal sorumluluklarını yerine getirmeye çalışmaktadır.

Gençlerin eğitim ve iş imkânı bulması, bölgenin geleceği açısından belirleyici olacaktır. Bu sebeple üniversite kampüsleri, teknoloji projeleri ve ticari yatırımlar toplumsal kalkınmanın öncelikli alanları olarak görülmektedir.

Turizm ve Yerel Kalkınma

Sancak’ın doğal güzellikleri, Pešter yaylası, Uvac Kanyonu, Tara Nehri ve Prokletije Dağları turizm potansiyeli taşır. Novi Pazar’ın tarihî dokusu, eski çarşısı ve Sopoćani Manastırı gibi mekânlar ziyaretçi çeker. Yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları kırsal turizm, el sanatları ve yerel ürün markalaşması üzerinde çalışmaktadır. Bu girişimler gençlerin bölgede kalmasına ve ekonomik çeşitlenmeye katkı sağlayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sancak’ta kaç Müslüman yaşıyor?

Sırbistan’ın Sancak bölgesinde ve Karadağ’ın kuzeydoğusunda toplam birkaç yüz bin Müslüman Boşnak yaşadığı tahmin edilir. Kesin rakam sayımlara ve kategorilere göre değişir.

Novi Pazar’ın nüfus yapısı nasıldır?

Novi Pazar’da Boşnaklar çoğunluktadır; Sırplar ve diğer gruplar azınlık olarak yaşar.

Sancak’ta kaç İslam Birliği var?

Sırbistan’da İslam Birliği ve Sırbistan Meşihat’ı olmak üzere farklı yapılar, Karadağ’da ise Karadağ İslam Birliği vardır. İç ayrılıklar bölgenin dinî hayatını etkileyebilmektedir.

Sancak neden göç veriyor?

Ekonomik zorluklar, iş imkânlarının azlığı ve daha iyi eğitim arayışı gençleri Batı Avrupa ülkelerine yönlendirmektedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yeni Pazar" md.; Sırbistan İstatistik Ofisi, 2022 Nüfus Sayımı (stat.gov.rs); Karadağ İstatistik Ofisi (monstat.org)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →