Yıldırım Bayezid Nasıl Öldü? Vefatı ve Türbesi Nerede?
Yıldırım Bayezid 1402 Ankara Savaşı sonrası Timur'a esir düştü ve 1403'te Akşehir'de vefat etti. Ölüm sebebi tartışmaları, cenazesi ve Bursa'daki türbesi.
- Yıldırım Bayezid'in Hükümdarlığı
- Ankara Savaşı ve Esaret
- Esaret Günleri ve Aile Üyeleri
Yıldırım Bayezid, 1402 Ankara Savaşı’nda Timur’a yenilerek esir düştü ve Mart 1403’te Akşehir’de vefat etti. Naaşı daha sonra Bursa’ya taşınarak Yıldırım Külliyesi’ndeki türbeye defnedildi; ölüm sebebi hakkında kaynaklar farklı anlatımlar sunar.
Yıldırım Bayezid’in Hükümdarlığı
I. Bayezid, babası I. Murad’ın Kosova’da şehit edilmesinin ardından 1389’da tahta çıktı. Hızlı hareket etmesi nedeniyle “Yıldırım” lakabıyla anıldı. Anadolu’da Karaman, Germiyan, Aydın ve Saruhan gibi beylikleri Osmanlı topraklarına kattı. 1396’da Niğbolu’da Macar Kralı Sigismund önderliğindeki Haçlı ordusunu yendi ve Balkanlardaki konumunu pekiştirdi. İstanbul’u kuşattığı yıllarda Bizans başkenti hâlâ direniyordu.
Bayezid, Anadolu’daki beylikleri sert biçimde kendi topraklarına katarken bazı Türkmen beylerin tepkisini çekti. Bu beylikler, Timur’un Anadolu’ya girişinde ona sığındı. Timur ile Bayezid arasında yazışmalar yapıldı ve gerginlik arttı. Bu durum 1402’de savaşın kaçınılmaz hâle gelmesine yol açtı.
Ankara Savaşı ve Esaret
28 Temmuz 1402’de Ankara Çubuk Ovası’nda yapılan savaşta Timur’un ordusu, Osmanlı ordusunu yendi. Savaşta Bayezid’in ordusundaki Anadolu beyliklerine bağlı askerlerin Timur tarafına geçtiği ve Bayezid’in Sırp müttefiki Stefan Lazareviç’in sadık kaldığı aktarılır. Bayezid esir düştü ve Timur’un karargâhına götürüldü. Oğlu Musa Çelebi da esir alınmıştı. Diğer oğullar Süleyman, İsa ve Mehmed Çelebi Anadolu ve Rumeli’ye dağıldı.
Esaret dönemi hakkındaki anlatılar kaynaklara göre değişir. Bazı Osmanlı kaynakları Timur’un Bayezid’e saygılı davrandığını anlatırken, diğer anlatılarda sultanın kötü muameleye maruz kaldığı belirtilir. Meşhur “demir kafes” hikâyesi ise sonraki asırlarda ortaya çıkan ve yaygınlaşan bir anlatıdır. Çağdaş tarihçilerin çoğu bu hikâyeyi şüpheyle karşılar; muhtemelen “kafes” sözü, esirleri taşımak için kullanılan bir tür tahtırevan veya sedye anlamında yanlış anlaşılmıştır.
Esaret Günleri ve Aile Üyeleri
Ankara Savaşı’ndan sonra Bayezid’in ailesi de dağıldı. Eşi Olivera Despina (Sırp prenses) esir alındı, bir süre Timur’un yanında kaldı ve daha sonra serbest bırakılarak Sırbistan’a döndü. Oğulları Süleyman Rumeli’ye, İsa ve Mehmed Anadolu’ya çekildi. Musa Çelebi, babasının yanında esir kalarak onun sağlığı ve cenazesiyle ilgilenen şehzade oldu. Bu dönemi anlatan kaynaklar, Timur’un Bayezid’e hükümdarlara yakışır bir muamele yaptığını belirten rivayetlere de yer verir.
Timur’un Anadolu’dan ayrılışının ardından Osmanlı toprakları parçalandı. Karaman, Germiyan ve Aydın gibi beylikler eski topraklarını geri aldı. Osmanlı Devleti’nin yeniden toplanması, I. Mehmed ve II. Murad’ın yıllarca süren siyasi ve askerî çabaları sonucu gerçekleşti. Bu yüzden Ankara Savaşı, Osmanlı tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri olarak kabul edilir ve tarihçilerin geniş araştırma konusudur.
Vefatı: Rivayetler
Bayezid, Timur’un ordusuyla birlikte Anadolu’da dolaştırıldı ve en sonunda 1403 Mart’ında Akşehir’de hayatını kaybetti. Vefat sebebi hakkında üç temel görüş vardır. Birinci görüşe göre sultan, esaretin getirdiği yorgunluk, üzüntü ve hastalık nedeniyle vefat etti. İkinci görüşe göre kalp krizi gibi ani bir rahatsızlıktan öldü. Üçüncü görüşe göre ise intihar ettiği veya zehirlendiği iddia edilir. Bu son iddia güvenilir kaynaklarca desteklenmez ve tarihçiler tarafından temkinle karşılanır.
Timur, Bayezid’in cenazesinin oğlu Musa Çelebi’ye teslim edilmesini ve Osmanlı topraklarına nakledilmesini kabul etti. Bu davranış, hanedanlara karşı gösterilen saygı çerçevesinde yorumlanır. Çelebi Mehmed ve diğer şehzadeler arasındaki taht mücadelesi Fetret Devri olarak adlandırılan on bir yıllık dönemi başlattı.
Bursa’ya Nakil ve Türbesi
Bayezid’in naaşı önce Akşehir’de defnedildi. Ardından Musa Çelebi tarafından Bursa’ya götürülerek Yıldırım Külliyesi çevresindeki türbeye defnedildi. Bu külliye, kendi hayatında yaptırdığı cami, medrese, darüşşifa, imaret ve hamam yapılarından oluşur. Türbe, külliyenin cami tarafında yer alır ve Osmanlı’nın erken dönem türbe mimarisini yansıtır. Türbenin dış cephesi sade, iç mekân ise kalem işleriyle süslüdür.
Yıldırım Külliyesi, Bursa’nın Yıldırım semtinde, Bursa ovasına bakan bir tepe üzerindedir. Külliyeyle birlikte yaptırılan darüşşifa, Osmanlı’da hasta bakımı geleneğinin erken örneklerindendir. Osmanlı darüşşifaları yazısında bu yapı da anılır. Türbenin yanında Bayezid’in oğlu İsa Çelebi’nin ve bazı yakınlarının mezarları da bulunduğu söylenir.
Bayezid’in Dinî ve Kültürel Faaliyetleri
Yıldırım Bayezid, siyasi ve askerî faaliyetlerinin yanı sıra ilme ve dine önem veren bir hükümdardı. Bursa Ulu Camii’nin yapımı onun saltanatı döneminde tamamlandı; bu cami yirmi kubbesiyle erken Osmanlı mimarisinin en büyük camilerindendir. Ayrıca Molla Fenarî gibi tanınmış âlimler bu dönemde Bursa’da kadılık ve müderrislik yaptı. İlmiye teşkilatının gelişimi için bu isimler önemli yer tutar.
Seyyid Emir Sultan (Mir Buhari) ile ilişkisi, Bayezid’in tasavvuf çevreleriyle bağını gösterir. Padişahın kızı Hundi Hatun’u Emir Sultan ile evlendirdiği aktarılır. Emir Sultan’ın türbesi Bursa’da bugün de ziyaret edilmektedir. Bu bağlar, erken Osmanlı sosyal yapısında dinî ve siyasi iktidarın birbirini tamamladığını gösterir.
Tarihî Değerlendirme
Yıldırım Bayezid’in mirası ikili bir görüntüye sahiptir. Bir yanda Niğbolu zaferi, Balkanlarda ve Anadolu’daki genişleme ve devleti merkezî bir yapıya kavuşturma çabası vardır. Diğer yanda Ankara yenilgisi ve ardından gelen yıkım vardır. Ankara Savaşı, Osmanlı’nın siyasi birliğini on bir yıl süreyle dağıtmış, ancak devlet II. Murad dönemine gelirken yeniden toparlanmıştır. Bayezid’in vakıfları ve dinî eserleri, hükümdarın yalnızca bir komutan olmadığını, aynı zamanda hayır işlerine önem veren bir yönetici olduğunu gösterir. Fatih Sultan Mehmed ise Bayezid’in torunu II. Murad’ın oğludur.
Sıkça Sorulan Sorular
Yıldırım Bayezid nerede öldü?
1403 yılında Akşehir’de, Timur’un esiri iken vefat ettiği kabul edilir.
Bayezid’in ölüm sebebi nedir?
Kaynaklar farklı anlatımlar sunar: hastalık, esaretin getirdiği sıkıntı ve intihar iddiası bulunur. Kesin bir sonuç yoktur.
Bayezid’in demir kafesle gezdirildiği doğru mu?
Bu anlatı sonraki dönemlerde yaygınlaşmıştır. Çağdaş tarihçilerin çoğu, kafes hikâyesinin doğruluğunu şüpheyle karşılar.
Yıldırım Bayezid nerede gömülü?
Bursa’da Yıldırım Külliyesi’ndeki türbesinde bulunur. Önce Akşehir’de defnedildiği, sonra Bursa’ya nakledildiği anlatılır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bayezid I" md.; Neşrî, Cihânnümâ; Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age; Ahmed bin Arabşah, Acâibü'l-Makdûr (Timur'a dair)
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bayezid I" md.
- Neşrî, Cihânnümâ
- Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age
- Ahmed bin Arabşah, Acâibü'l-Makdûr (Timur'a dair)
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.