🕌 Namaz Rehberi · Farz (dört rekâtlı farzlar iki rekât kılınır)
Seferî (Yolcu) Namazı Nasıl Kılınır?
Hanefî mezhebinde yaklaşık 90 km ve daha uzak bir yere yolculuğa çıkan kişi seferî olur; öğle, ikindi ve yatsının dört rekâtlık farzlarını iki rekât…
Özet tablo
| Hükmü | Farz (dört rekâtlı farzlar iki rekât kılınır) |
|---|---|
| Rekât yapısı | 2 rekât öğle, ikindi ve yatsının farzı + sabah 2, akşam 3 rekât (değişmez) |
| Vakti | Yolculuk süresince, vakit namazlarının vakitlerinde |
| Yaklaşık süre | 8 dakika |
| Adım sayısı | 18 adım |
Niyet
نَوَيْتُ أَنْ أُصَلِّيَ فَرْضَ صَلَاةِ الظُّهْرِ
Okunuşu: Neveytü en usalliye farda salâti’z-zuhr
Türkçesi: Niyet ettim Allah rızası için öğle namazının farzını kılmaya (seferî olarak iki rekât).
Niyet esasen kalbin kararıdır; dille söylemek onu pekiştirmek içindir. Arapça söyleyemeyen kişi Türkçe niyet eder, namazı sahih olur.
Bu namaz hakkında bilinmesi gerekenler
Kısaltma (kasr) seferînin ruhsatı değil, Hanefî mezhebinde uygulanması gereken bir hükümdür. Sünnetler yol şartları elverişliyse kılınabilir, zorluk varsa terk edilebilir. Gidilen yerde on beş günden az kalmaya niyet edilirse seferîlik sürer; on beş gün veya fazlasına niyet edilirse mukim olunur ve namazlar tam kılınır. Şâfiî mezhebinde kısaltma bir ruhsattır; dileyen tam kılabilir ve namazları birleştirmek (cem) caiz görülür.
Adım adım anlatım
18 adım1. rekât
İftitah tekbiri
- Allahu ekber Elleri kaldırıp “Allahu ekber” diyerek namaza başlanır. Bu tekbirden sonra namaz dışı söz ve hareket kesilir.
Duruş: Kıbleye dönük, ayakta. Eller yukarı kalkar, sonra bağlanır.
Tekbirle birlikte kalpten niyet tazelenir; niyet dille de söylenebilir.
Sübhâneke
- Sübhâneke duası Sübhânekellâhümme ve bi-hamdik…
Duruş: Ayakta, eller bağlı; gözler secde yerinde.
Eûzü-Besmele ve Fâtiha
- Eûzü-Besmele Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm · Bismillâhirrahmânirrahîm
- Fâtiha sûresi Namazın her rekâtında okunması Hanefî’de vâcip, Şâfiî’de rükündür.
Duruş: Ayakta, eller bağlı.
Bu namazda kıraat içten (gizli) yapılır.
Zamm-ı sûre
- Zamm-ı sûre Fâtiha’dan sonra kısa bir sûre veya en az üç âyet okunur.
Duruş: Ayakta, eller bağlı.
Ezberiniz azsa İhlâs, Kevser, Asr gibi kısa sûrelerle başlayabilirsiniz.
Rükû
- Sübhâne rabbiye’l-azîm En az üç kere söylenir.
Duruş: “Allahu ekber” denerek eğilinir; sırt ve baş aynı hizada, eller dizleri kavrar.
Kavme (doğrulma)
- Semiallâhü limen hamideh Rükûdan doğrulurken söylenir.
- Rabbenâ leke’l-hamd Ayağa kalkınca söylenir.
Duruş: Tam olarak dikilinir; acele edilip hemen secdeye gidilmez.
Her uzvun yerine oturmasını beklemek (ta’dîl-i erkân) namazın huzurunu belirler.
Birinci secde
- Sübhâne rabbiye’l-a’lâ En az üç kere söylenir.
Duruş: “Allahu ekber” denerek secdeye varılır; alın ve burun yere değer.
Celse (iki secde arası oturuş)
- Sessiz duruş Bir tesbih miktarı beklenir; dua şart değildir.
Duruş: Tekbirle doğrulup kısa süre oturulur.
İkinci secde
- Sübhâne rabbiye’l-a’lâ En az üç kere söylenir.
Duruş: Tekbirle tekrar secdeye varılır.
2. rekât
2. rekâta kalkış ve Fâtiha
- Besmele Secdeden “Allahu ekber” diyerek kalkılır, Sübhâneke okunmaz; doğrudan Besmele ile Fâtiha’ya geçilir.
- Fâtiha sûresi
Duruş: Ayakta, eller bağlı.
Zamm-ı sûre
- Zamm-ı sûre Fâtiha’dan sonra kısa bir sûre veya en az üç âyet okunur.
Duruş: Ayakta, eller bağlı.
Ezberiniz azsa İhlâs, Kevser, Asr gibi kısa sûrelerle başlayabilirsiniz.
Rükû
- Sübhâne rabbiye’l-azîm En az üç kere söylenir.
Duruş: “Allahu ekber” denerek eğilinir; sırt ve baş aynı hizada, eller dizleri kavrar.
Kavme (doğrulma)
- Semiallâhü limen hamideh Rükûdan doğrulurken söylenir.
- Rabbenâ leke’l-hamd Ayağa kalkınca söylenir.
Duruş: Tam olarak dikilinir; acele edilip hemen secdeye gidilmez.
Her uzvun yerine oturmasını beklemek (ta’dîl-i erkân) namazın huzurunu belirler.
Birinci secde
- Sübhâne rabbiye’l-a’lâ En az üç kere söylenir.
Duruş: “Allahu ekber” denerek secdeye varılır; alın ve burun yere değer.
Celse (iki secde arası oturuş)
- Sessiz duruş Bir tesbih miktarı beklenir; dua şart değildir.
Duruş: Tekbirle doğrulup kısa süre oturulur.
İkinci secde
- Sübhâne rabbiye’l-a’lâ En az üç kere söylenir.
Duruş: Tekbirle tekrar secdeye varılır.
Ka’de-i âhire (son oturuş)
Duruş: Oturarak, eller uyluk üzerinde.
Selâm
- Es-selâmü aleyküm ve rahmetullâh Önce sağa, sonra sola dönerek söylenir.
Duruş: Baş önce sağ omza, sonra sol omza çevrilir.
Selâmdan sonra tesbihat ve dua yapılabilir.
Erkek ve kadın duruş farkları
Erkeklere göre duruş
- İftitah tekbirinde eller kulak hizasına kadar kaldırılır, baş parmaklar kulak yumuşağına değecek kadar yaklaşır.
- Kıyamda eller göbek altında bağlanır; sağ el sol elin üzerindedir.
- Rükûda sırt ile baş aynı düzlemde tutulur, parmaklar açık şekilde dizleri kavrar.
- Secdede kollar yanlardan ayrı tutulur, dirsekler yere değmez, karın uyluklardan uzaktır.
- Oturuşta sol ayak yere yatırılıp üzerine oturulur, sağ ayak dikilir ve parmak uçları kıbleye çevrilir.
Kadınlara göre duruş
- İftitah tekbirinde eller omuz hizasına kadar kaldırılır; kollar örtünün dışına çıkarılmaz.
- Kıyamda eller göğüs üzerinde bağlanır.
- Rükûda daha az eğilinir, parmaklar bitişik hâlde dizlerin üzerine konur, dizler hafif bükülü kalır.
- Secdede kollar yanlara bitişik, dirsekler yere yakın, karın uyluklara yaklaştırılarak toparlanmış bir duruş alınır.
- Oturuşta her iki ayak sağ taraftan dışarı çıkarılıp sol kalça üzerine oturulur (teverrük).
- Namazda el ve ayak dışındaki her yerin örtülü olması gerekir; başörtüsünün saç ve boynu tam örtmesine dikkat edilir.
Bu farklar Hanefî mezhebinde tercih edilen duruşlardır. Duruş farkı namazın geçerliliğini değil edebini ilgilendirir.
Sık yapılan hatalar
- Sabah ve akşam namazını da iki rekât kılmak: kısaltma yalnız dört rekâtlı farzlarda olur.
- Seferî iken imam olan kişinin cemaate haber vermemesi; imam iki rekâtta selâm verince “ben seferîyim, siz namazınızı tamamlayın” demesi gerekir.
- Mukime uyan seferînin iki rekâtta selâm vermesi: mukim imama uyan seferî namazı dört rekât olarak tamamlar.
- Vitri iki rekâta indirmek.
Sık sorulan sorular
Kaç kilometre yolculukta seferî olunur?
Hanefî mezhebinde üç günlük yürüyüş mesafesi esas alınır; günümüzde yaklaşık 90 km olarak uygulanır. Şehir sınırının çıkılmasıyla seferîlik başlar.
Seferî iken namazları birleştirebilir miyim?
Hanefî mezhebinde namazları vakitlerinde kılmak esastır; Arafat ve Müzdelife dışında cem yapılmaz. Şâfiî mezhebinde yolculukta cem caiz görülür.
İş için sürekli yolculuk yapıyorum.
Sürekli seyahat edenlerin durumu, kaldıkları sürelere ve ikamet niyetine göre değişir. Bu tür özel durumlarda müftülüğe danışmanız daha isabetli olur.
Bu sayfadaki anlatım Hanefî mezhebi esas alınarak hazırlanmıştır; gerekli yerlerde Şâfiî mezhebindeki fark belirtilmiştir. Kendi durumunuza ait kesin hüküm için müftülüğe veya Diyanet Alo 190 hattına danışınız.
Kaynak: Kur’an-ı Kerîm, Nisâ 4/101. Hanefî fıkhında sefer mesafesi ve kasr hükmü; Şâfiî farkı cem ve ruhsat konusundadır.