Amr b. Ümeyye ed-Damrî: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Amr b. Ümeyye ed-Damrî, yaklaşık 10 hadis rivayet etmiş, Habeşistan elçiliği ve Bi’r-i Maûne’den sağ kurtulmasıyla tanınan sahabîdir. Mest üzerine mesh ve et yedikten sonra abdest almama rivayetleri, Buhârî’de onun adıyla geçer; Bi’r-i Maûne ve elçilik anlatıları ise siyer kaynaklarına dayanır.

Rivayet Hacmi ve Aktarım

Amr b. Ümeyye’den yaklaşık on hadis rivayet edildiği belirtilir. Bunlardan birkaçı Buhârî’de yer alır. Rivayetlerini oğlu Cafer b. Amr ve Ebû Seleme b. Abdurrahman gibi tâbiîn aktarmıştır. Amr, Muâviye döneminde Medine’de yaşayıp vefat etti. Rivayetlerinin çoğu, Hz. Peygamber’in yanında gözlemlediği ibadet uygulamalarıyla ilgilidir. Hayatı için Amr b. Ümeyye ed-Damrî yazısı okunabilir. Örnek davranışları için Amr b. Ümeyye ed-Damrî’nin örnek davranışları yazısına bakılabilir.

Ravi olarak güvenilirliği hadis âlimlerince kabul edilmiştir. Hadis sayısının azlığı, onun gözlemci ve elçi olarak yürüttüğü görevlerin yoğunluğuyla ilgilidir. Bu özellik, rivayetlerinin pratik ve görgüye dayalı yapısını belirler.

Mest Üzerine Mesh Rivayeti

Amr b. Ümeyye’nin Buhârî’de geçen önemli rivayeti şudur: “Resûlullah’ı sarığı ve mestleri üzerine mesh ederken gördüm” (Buhârî, Vudû 48; Tirmizî, Tahâret). Bu hadis, abdest alan kişinin sarık ve mestleri üzerine mesh edebileceğini gösterir. Mest üzerine meshin delilleri arasında Muğîre b. Şu’be, Huzeyfe ve diğer sahabelerin rivayetleri de vardır; Ehl-i Sünnet’in tamamı mest üzerine meshi kabul eder. Sarık üzerine mesh konusunda ise âlimler ihtilaf etmiştir: Hanbelî mezhebi sarık meshine cevaz verirken Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezhepleri bunu tek başına yeterli kabul etmez, ancak alın kısmıyla birlikte caiz sayar. Bu fark, hadisin farklı yorumundan kaynaklanır. Muğîre için Muğîre b. Şu’be yazısı okunabilir.

Hadisin pratik önemi, soğuk, yolculuk ve zorluk durumlarında ibadet kolaylığı sağlamasıdır. Mest üzerine mesh süresi mukim için bir gün bir gece, yolcu için üç gün üç gecedir (Müslim, Tahâret 85). Bu ruhsat, İslam’ın kolaylık ilkesinin uygulamalarından biridir.

Et Yedikten Sonra Abdest Rivayeti

Amr b. Ümeyye’den gelen bir diğer sahih rivayet şöyledir: “Resûlullah’ın bir koyun omuz etinden bıçakla kesip yediğini gördüm. Namaz için çağrıldı; bıçağı bıraktı, abdest almadan namaz kıldı” (Buhârî, Vudû 50; Müslim, Hayz 91). Bu hadis, pişmiş et yemekten sonra abdestin bozulmadığına delil olarak anılır. Başka bir rivayette (Müslim, Hayz 97) “Ateşte pişen şeylerden abdest alın” buyrulduğu bildirilir; ancak sonraki uygulamada bunun neshedildiği ya da müstehaplığa yorulduğu kabul edilir. Hadis âlimleri bu iki rivayeti nesih ilkesiyle telif etmiştir; çoğunluk görüşüne göre ateşte pişmiş şeylerden abdest gerekmez (deve eti müstesna olabileceğine dair Hanbelî görüşü ayrıdır). Bu mesele, hadislerin birbiriyle uyumunu inceleyen “muhtelifü’l-hadis” ilminin örneğidir.

Amr’ın bu rivayeti, Hz. Peygamber’in günlük hayatından bir kesit sunar: Namaz vakti gelince yemeği bırakıp hemen namaza yönelmesi. Bu davranış, ibadete öncelik verme sünnetinin güzel bir örneğidir.

Bi’r-i Maûne ve Habeşistan Elçiliği Rivayetleri

Amr b. Ümeyye’nin hayatındaki iki önemli olay, hadis ve siyer kaynaklarında farklı sağlamlıkta yer alır. Bi’r-i Maûne faciası ve Resûlullah’ın bir ay boyunca sabah namazında kunût yapması Buhârî’de geçer (Buhârî, Meğâzî 28; Müslim, Mesâcid 295). Olaydan sağ kurtulanlar arasında Amr’ın bulunduğu ayrıntısı ise siyer kaynaklarındadır (İbn Hişâm; İbn Sa’d). Karkara’da iki kişiyi öldürmesi ve Hz. Peygamber’in diyetlerini ödemesi de siyer rivayetidir; hadis kitaplarında doğrudan geçmez. Habeşistan elçiliği ve Necâşî’nin mektubu kabul etmesi de aynı şekilde siyer ve tarih kaynaklarında anlatılır; ayrıca Ebû Dâvûd ve Nesâî’de Necâşî’nin ölümüne dair hadisler vardır (Buhârî, Cenâiz 4). Bu olaylar için Hâtıb b. Ebû Beltea’nın benzer elçilik rivayetleri bağlamında Hâtıb b. Ebû Beltea’nın rivayetleri yazısı okunabilir.

Siyer rivayetlerinin güvenilirlik düzeyi hadislere göre daha değişkendir; bu nedenle Amr’ın hayatındaki ayrıntılar “rivayet edilir” ifadesiyle aktarılmalıdır. Hadis ilminin sağlam rivayetlerle tarihî anlatıları ayırması, hem sahabeye saygının hem ilmî dürüstlüğün gereğidir.

Keşif Görevleri ve Hubeyb’in Cesedi

Amr’ın Mekke’ye gönderilip Hubeyb b. Adî’nin cesedini çarmıhtan indirme girişimi gibi rivayetler, siyer kaynaklarında yer alır. Bu rivayetlerin senedi zayıf olabilir; hadis kitaplarında doğrudan yer almaz. Hubeyb’in şehadeti ise Buhârî’de ayrıntılı geçer: Hubeyb, öldürülmeden önce iki rekât namaz kılmayı isteyen ilk kişidir ve “Müslüman olarak öldürüldüğüm sürece Allah yolunda hangi yanıma düşersem düşeyim umursamam” mısralarını söylemiştir (Buhârî, Meğâzî 10; Cihâd 170). Amr’ın bu olayla ilişkisi tarihî rivayettir. Bu bağlamda Hz. Peygamber’in elçileri ve görevlileri hakkında genel bilgi için Dıhye el-Kelbî’nin rivayetleri yazısı okunabilir.

Mirasın Değerlendirilmesi

Amr b. Ümeyye’nin hadis mirası, ibadet pratikleri ve abdest hükümleri üzerinde yoğunlaşır. Mest üzerine mesh ve et yedikten sonra abdest hadisleri, İslam fıkhında temizlik bölümünün önemli delilleridir. Elçilik ve savaş alanındaki hizmetleri ise siyer kaynaklarına dayalı bir mirastır. Hadis âlimleri onu güvenilir ravi kabul etmiştir. Ancak sahabenin hayatına dair anlatılarda, sahih ve zayıf ayrımına dikkat etmek gerekir. Rivayet sayısının az olması, Buhârî’de yer alan hadislerinin değerini azaltmaz. Aynı dönemin diğer isimlerinden Ebû Zer’in rivayetleri için Ebû Zer el-Gıfârî’nin rivayetleri yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Amr b. Ümeyye kaç hadis rivayet etti?

Yaklaşık 10 hadis rivayet ettiği belirtilir; birkaçı Buhârî’de yer alır.

Mest üzerine mesh rivayeti nedir?

Amr, Hz. Peygamber’i sarığı ve mestleri üzerine mesh ederken gördüğünü bildirir (Buhârî, Vudû 48).

Et yedikten sonra abdest almama rivayeti nedir?

Amr, Hz. Peygamber’in koyun omuz etinden bıçakla kesip yediğini, ardından namaz kılıp abdest almadığını anlatır (Buhârî, Vudû 50; Müslim, Hayz).

Bi’r-i Maûne rivayetleri nerede geçer?

Olay Buhârî’de ve siyer kaynaklarında anlatılır; Amr’ın sağ kurtulması ve annesinin adağı gibi ayrıntılar tabakāt ve siyer kitaplarına dayanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Amr b. Ümeyye ed-Damrî" md.; Buhârî, Vudû 48; Buhârî, Vudû 50; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →