Ramazan Kandilleri ve Ramazan Gelenekleri Türkiye’de

Türkiye’de kandil geceleri, Müslümanların dinî açıdan mübarek saydığı belirli gecelerdir; Ramazan’a özgü kandil ise Kadir Gecesi’dir. Ramazan boyunca sahur davulu, mahya, teravih, iftar sofraları ve mukabele gibi gelenekler yaşatılır. Bu uygulamaların bir kısmı dinî dayanağa, bir kısmı kültürel birikime dayanır.

Kandil geceleri nedir?

Kandil, Osmanlı döneminde camilerin minarelerinin yağ kandilleriyle aydınlatılması geleneğinden gelen bir tabirdir. Bu gelenek, yaygın görüşe göre II. Selim döneminde (16. yüzyıl) başlamış ve bazı geceler minarelere kandil asılması ile özel bir önem kazanmıştır. Türkiye’de kutlanan kandil geceleri şunlardır: Regaib (Recep ayının ilk Cuma gecesi), Mirac (Recep’in 27. gecesi), Berat (Şaban’ın 15. gecesi), Kadir (Ramazan’ın 27. gecesi) ve Mevlid (Rebîülevvel’in 12. gecesi).

Bu gecelerin bir kısmının fazileti hakkında sahih hadis sayısı sınırlıdır. Kadir Gecesi ise Kur’an’da açıkça bildirilmiş ve Kadr Suresi ile sabit olmuştur. Regaib ve Berat gibi geceler için nakledilen rivayetler hadis âlimlerince tartışmalıdır; yine de bu geceleri ibadet, dua ve tövbe ile değerlendirmek kimi âlimlerce müstehap görülür. Hiçbir gece, dinî bir hükmün (farz veya vacip) kaynağı yapılamaz.

Ramazan’ın kandili: Kadir Gecesi

Ramazan ayında kutlanan en önemli gece Kadir Gecesi’dir. Türkiye’de bu gece, Ramazan’ın 27. gecesi olarak kabul edilir ve camilerde teravih, hatim duası ve Kur’an okuma programları düzenlenir. Hadisler Kadir Gecesi’nin son on günün tek gecelerinde aranmasını bildirir; ayrıntılar için Kadir Gecesi hangi gecedir yazısına bakılabilir. Bu gecenin ibadetle geçirilmesi geleneği bütün Müslüman coğrafyalarda yaşatılır.

Camiler bu gecede minarelerini mahyalarla ve ışıklarla süsler. Hatim duası yapılır, dua ve tövbe edilir, bazı yerlerde cemaat sabaha kadar camide kalır. Son on günün ibadet programı için Ramazan’ın son on günü ibadet programı yazısı örnek bir çerçeve sunar.

Ramazan’a özgü gelenekler

Türkiye’de Ramazan’ın kendine özgü kültürel öğeleri vardır:

• Sahur davulcusu: Mahalle halkını sahura kaldıran davulcu geleneği Osmanlı’dan günümüze uzanır. Peygamberimiz zamanında Hz. Bilâl gece ezanıyla uyandırırdı (Buhârî, Ezân); davul ise kültürel bir uygulamadır.
• Mahya: Ramazan’da camilerin minareleri arasına kandillerle yazılan ışık yazıları. İstanbul’daki Süleymaniye, Sultanahmet ve Eyüp Sultan camilerinin mahyaları meşhurdur.
• İftar topu: Bazı şehirlerde iftar vaktini bildirmek için atılan top; sonradan ezan ve ışıkla da duyurulmuştur.
• Ramazan pidesi: İftar sofralarının vazgeçilmez ekmeği olan, üstü çörek otu ve susamla süslü pide.
• Güllaç ve tatlılar: Ramazan’a özgü tatlı geleneği; güllaç, baklava, sütlü tatlılar yaygındır.
• Mukabele ve teravih: Camilerde Kur’an okunması ve cemaatle teravih namazı.

Mukabele geleneğinin dinî kaynağı hakkında mukabele ve hatim okuma geleneği yazısı bilgi sunar. İftar ve hurma sünneti için hurmayla iftar yazısına bakılabilir.

İftar sofraları ve komşuluk

Türk kültüründe iftar sofraları yalnızca yemek değil, paylaşma ve kaynaşma vesilesidir. Mahalle iftarları, belediye iftar çadırları, vakıf sofraları ve aile iftarları Ramazan boyunca sosyal bağları güçlendirir. Ramazan’da komşuya tabak göndermek, yetime ve yoksula yemek ikram etmek gelenek hâline gelmiştir. Bu uygulamaların dinî dayanağı, oruçluya iftar ettirmenin sevabı hakkındaki hadistir; ayrıntılar oruçlu birine iftar vermek yazısında yer almaktadır.

Ramazan’ın bu toplumsal yönü, cömertlik ve yardımlaşma duygularını da canlandırır. Fitre ve zekât, iftar sofralarıyla birlikte ihtiyaç sahiplerine ulaşır.

Gelenekler ve dinî hükümler: Ayrım

Kültürel gelenekler dinî hükümlerle karıştırılmamalıdır. Sahur davulu, mahya ve Ramazan pidesi birer kültürel uygulamadır; yapılmaması günah değildir. Ancak yapılırken başkasını rahatsız etmemek, uykusunu bozmamak ve gürültü yapmamak gerekir. Hastaların, çocukların ve yaşlıların rahatını düşünmek de Ramazan ahlâkının gereğidir. Kandil geceleri de dinî bir zorunluluk değil, ibadete teşvik eden geceler olarak görülür.

Gelenekleri ölçülü bir şekilde sürdürmek, kültürel hafızayı korumanın yanında ibadetin ruhunu da canlı tutar. Örneğin Ramazan’da israfa kaçmak, orucun hikmetiyle bağdaşmaz; bu konuyu orucun hikmetleri yazısı hatırlatır.

Ramazan sofraları ve tatlı kültürü

Osmanlı mutfağından günümüze gelen Ramazan sofrası, hurma, zeytin ve su ile başlar; çorba, ana yemek, pilav, salata ve tatlıyla devam eder. İftarlık tatlılarından güllaç, Ramazan’a özgü bir lezzet olarak bilinir. Sahur sofraları ise daha yalın tutulur. Şehirden şehre yöresel farklılıklar görülür: Güneydoğu’da şehriyeli çorbalar ve künefe, Ege’de zeytinyağlılar ve sütlü tatlılar, Karadeniz’de mısır ekmeği ve hamsi yemekleri öne çıkar. Bu çeşitlilik, Ramazan’ın kültürel zenginliğini gösterir.

Ramazan sofralarında asıl ölçü sadelik ve paylaşmadır. İsraf, hem dinen hem ahlâken yasaktır; A’râf Suresi 31. ayette “Yiyin için, israf etmeyin” buyrulur. İftar sonrası artan yemeklerin ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması da güzel bir gelenektir. Oruç tutanlar için sağlıklı beslenme ve sahur düzeni hakkında sahur sofrası ve sahurda yemenin bereketi yazısı faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de hangi geceler kandil olarak kutlanır?

Regaib, Mirac, Berat, Kadir ve Mevlid geceleri.

Ramazan’ın kandili hangisidir?

Kadir Gecesi’dir; Türkiye’de Ramazan’ın 27. gecesi olarak anılır.

Sahur davulu dinî bir uygulama mıdır?

Hayır. Kültürel bir gelenektir; dinî zorunluluk değildir.

Mahya nedir?

Camilerin minareleri arasına kandillerle yazılan ışık yazılarıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm (Kadir Gecesi ve Ramazan rivayetleri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kandil", "Mahya", "Sahur" ve "İftar" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, Dinî Günler ve Geceler açıklamaları; Osmanlı kültür tarihi üzerine akademik çalışmalar (genel kaynak olarak)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →