Fatih Sultan Mehmed: Hayatı, Saltanatı ve Önemli Olaylar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Çocukluğu ve eğitimi
İstanbul'un fethi
Balkan ve Anadolu seferleri

Fatih Sultan Mehmed (II. Mehmed), II. Murad’ın oğlu olup 30 Mart 1432’de Edirne’de doğmuştur. 1444-1446 ve 1451-1481 yıllarında hüküm sürmüş, 29 Mayıs 1453’te İstanbul’u fethederek Bizans’a son vermiş, Osmanlı’yı bir imparatorluğa dönüştürmüştür.

Çocukluğu ve eğitimi

Mehmed, Amasya’da şehzade olarak yetiştirildi. Eğitiminde Molla Gürânî, Akşemseddin ve Molla Hüsrev gibi âlimlerin etkisi olduğu anlatılır. Arapça, Farsça, Latince ve Yunanca bildiği kaynaklarda geçer; ayrıca matematik, astronomi ve tarih alanlarına ilgi duyduğu bilinir. 1444’te babası tahtı ona bıraktığında on iki yaşındaydı; Çandarlı Halil Paşa’nın vezirlik gücü nedeniyle yönetim ona gerçek anlamda geçmedi ve Murad 1446’da yeniden tahta döndü.

1451’de babasının ölümüyle ikinci kez tahta çıktığında yirmi yaşındaydı. Hemen ardından İstanbul’un fethi için hazırlıklara girişti. Hazırlıklar sırasında Çandarlı Halil Paşa’nın temkinli yaklaşımı ile Zağanos Paşa gibi fetih yanlılarının görüşleri çatıştı.

İstanbul’un fethi

1452’de Boğaziçi’nin Avrupa yakasında Rumeli Hisarı kısa sürede inşa edildi. Macar asıllı Urban’ın döktüğü büyük toplar, kuşatmanın en dikkat çeken silahlarıydı. Kuşatma 6 Nisan 1453’te başladı. 20 Nisan’da Bizans zinciri aşılamayınca Osmanlı gemileri karadan kızaklarla Haliç’e indirildi. 29 Mayıs 1453’te son hücumla şehir alındı; imparator XI. Konstantinos savaşta öldü. Konunun ayrıntıları için İstanbul’un fethi yazısı, sonuçları için İstanbul’un fethinin sonuçları yazısı okunabilir.

Fethin ardından Fatih şehre girdi, Ayasofya’da şükür namazı kıldırdı ve burayı camiye çevirdi. İstanbul’a Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi nüfusun yerleştirilmesi için iskân politikası uygulandı. Rum Ortodoks Patrikliği yeniden kuruldu ve Gennadios Skholarios patrik seçildi. Bu konular Fatih ve Patrikhane yazısında ele alınır.

Balkan ve Anadolu seferleri

Fatih döneminde Sırbistan (1459’da Semendire’nin alınmasıyla), Mora, Bosna (1463), Eflak ve Boğdan üzerinde Osmanlı denetimi kuruldu. 1461’de Trabzon Rum İmparatorluğu sona erdi; Amasra ve Sinop da bu yıllarda alındı. 1462’de Midilli’nin alınması, Ege’de Osmanlı üstünlüğünü pekiştirdi. Eflak voyvodası Kazıklı Vlad ile mücadele ve 1462 Eflak seferi de bu dönemin olaylarındandır. Venedik ile 1463-1479 arasında uzun bir savaş yapıldı; savaş, Osmanlı’nın deniz gücünü geliştirmesine yol açtı.

Anadolu’da Karamanoğulları 1468’e kadar kalıcı biçimde etkisiz hale getirildi. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ile 1473’te Otlukbeli’nde yapılan savaş, Osmanlı’nın doğuda üstünlüğünü kesinleştirdi. 1475’te Gedik Ahmed Paşa komutasında Kırım Hanlığı Osmanlı hâkimiyetine girdi. 1480’de Rodos kuşatması başarısız oldu; aynı yıl Gedik Ahmed Paşa’nın İtalya’da Otranto’yu alması dikkat çekti.

Devlet düzeni ve kanunname

Fatih, devlet yönetimini merkezî ve hukuka dayalı bir yapıya kavuşturdu. Kanunname-i Âl-i Osman adıyla bilinen düzenleme, devlet teşkilatını, vergi ve ceza hukukunu ve saray protokolünü kapsar. Kanunnamenin, “nizâm-ı âlem için kardeş katlini mubah gören” meşhur hükmü, uzun süre uygulanan ve tartışılan bir madde olmuştur. Mahmud Paşa’nın vezirliği, Rumeli ve Anadolu beylerbeyliği teşkilatı ile Sahn-ı Seman medreseleri bu dönemin kurumsal ürünleridir.

Fatih ayrıca Topkapı Sarayı’nı (Yeni Saray) inşa ettirdi, ilim adamlarını İstanbul’a topladı ve sanatı korudu. Bu çerçevede Ali Kuşçu gibi astronomlar, Bellini gibi Venedikli ressamlar sarayda bulunmuştur. Bu çok yönlülük, onun çağdaşlarından ayrılan yönlerinden biridir.

Ölümü ve mirası

Fatih, 3 Mayıs 1481’de Gebze yakınlarındaki Hünkârçayırı’nda bir sefer hazırlığı sırasında vefat etti. Ölümünün nedeni hakkında hastalık ve zehirlenme iddiaları gündeme gelmiştir; kesin kanıt bulunmadığı için bu konuda ihtiyatlı olmak gerekir. Naaşı İstanbul’a getirilip kendi yaptırdığı Fatih Külliyesi’ndeki türbeye defnedilmiştir. Ayrıntı için Fatih Sultan Mehmed’in ölümü ve türbesi yazısı okunabilir. Ölümünden sonra iki oğlu, II. Bayezid ve Cem Sultan, arasında taht mücadelesi yaşanmıştır. Dinî ve ilmî eserleri için Fatih döneminde dinî hayat yazısına bakılabilir.

Şahsiyeti ve çevresi

Çağdaş kaynaklar Fatih’i zeki, hırslı, ilme meraklı ve kararlı bir hükümdar olarak tasvir eder. Şiirleri “Avnî” mahlasıyla yazdığı ve divanı bulunduğu söylenir. Saray kütüphanesinde Doğu ve Batı dillerinde eserler toplanmış, Batlamyus’un coğrafya kitabı gibi yapıtlar Arapçaya çevrilmiştir. Ayrıca Şeyhülislam Molla Hüsrev, Molla Gürânî ve Akşemseddin gibi âlimlere gösterdiği saygı, ilim ve tasavvuf çevreleriyle sıcak ilişkisini yansıtır.

Öte yandan Fatih’in bazı vezirlerine, özellikle Çandarlı Halil Paşa’ya yönelik sert tutumu ve Mahmud Paşa’nın sonradan hapsedilmesi gibi olaylar, onun iktidarı paylaşmaya yatkın olmayan yönüne işaret eder. Tarihçiler bu tür kararları, devleti merkezîleştirme çabasının sonucu olarak yorumlar. Hükümdarın hukuk anlayışı hakkında ayrıntı için Osmanlı kadı ve yargı sistemi yazısı okunabilir.

Bu nitelikleri, Fatih’i hem çağdaşları hem sonraki tarihçiler için hakkında çok sayıda değerlendirme yapılan bir figür kılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fatih Sultan Mehmed ne zaman doğmuş ve ölmüştür?

30 Mart 1432’de Edirne’de doğmuş, 3 Mayıs 1481’de Gebze yakınlarında vefat etmiştir.

İstanbul ne zaman fethedilmiştir?

29 Mayıs 1453’te, yaklaşık elli dört günlük kuşatmanın ardından fethedilmiştir.

Otlukbeli Savaşı kime karşı yapılmıştır?

1473’te Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’a karşı yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır.

Fatih nerede defnedilmiştir?

İstanbul’daki Fatih Külliyesi içinde yer alan türbesine defnedilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mehmed II" md.; Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600; Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time; Neşrî, Cihannümâ

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →