İstanbul’un Fethi (1453): Hazırlıklar, Kuşatma ve Sonuçlar

İstanbul, 29 Mayıs 1453’te Osmanlı Sultanı II. Mehmed (Fatih) komutasındaki ordu tarafından, yaklaşık elli dört günlük bir kuşatmanın ardından fethedildi. Bizans İmparatorluğu’nun başkenti olan şehrin alınmasıyla Doğu Roma İmparatorluğu sona erdi, Osmanlı Devleti bir imparatorluk haline geldi ve Ortaçağ’dan Yeniçağ’a geçişin simgesel tarihlerinden biri yaşandı.

Fetih öncesi: İstanbul’a yönelik girişimler

İstanbul (Konstantiniyye), Müslümanların erken dönemden beri hedef aldığı bir şehirdi. Emevîler döneminde 674-678 ve 717-718 yıllarında şehir kuşatıldı; Abbâsîler zamanında da akınlar yapıldı. Osmanlılar ise şehri Yıldırım Bayezid zamanında yaklaşık sekiz yıl abluka altında tuttu (1394-1402), II. Murad 1422’de kuşattı. Bu girişimler sonuçsuz kaldı. 15. yüzyıla gelindiğinde Bizans, toprağını neredeyse yalnızca İstanbul ve çevresine, Mora’ya indirmişti; ancak güçlü surları ve donanması sayesinde ayakta kalıyordu. Erken kuşatmalar için Emevîlerin İstanbul kuşatmaları yazısı okunabilir.

Hazırlıklar

1451’de tahta ikinci kez çıkan Mehmed, şehrin fethini hedefledi. 1452’de Boğaziçi’nin Avrupa yakasında, Bizans surlarının kuzeyinde Rumeli Hisarı’nı dört ay gibi kısa bir sürede inşa ettirdi; böylece Boğaz geçişlerini kontrol altına aldı. Karşı kıyıda Yıldırım Bayezid’in yaptırdığı Anadolu Hisarı ile birlikte Boğaz kilitlendi. Macar asıllı topçu ustası Urban, Bizans’a hizmet teklif etti ancak reddedilince Osmanlı’ya katıldı ve yaklaşık yarım ton ağırlığında gülleler atabilen büyük toplar döktü. Edirne’de dökülen toplar, kuşatma topçusunun öne çıkmasını sağladı.

Osmanlı ordusunun büyüklüğü kaynaklarda farklı verilir; yüz binden fazla askerden söz edenler olduğu gibi, modern tahminler daha düşük rakamlar (yaklaşık 60.000-80.000) önerir. Donanma yüzü aşkın gemiden oluşuyordu. Bizans savunmasında ise yedi-sekiz bin kadar asker bulunuyordu; bunlar arasında Cenevizli Giovanni Giustiniani Longo komutasındaki yaklaşık 700 kişilik birlik vardı. İmparator XI. Konstantinos Paleologos Batı’dan yardım istemişti, ancak 1439 Floransa Birliği tartışmaları ve Avrupa devletlerinin kendi sorunları nedeniyle yeterli destek gelmedi.

Kuşatma

6 Nisan 1453’te Osmanlı ordusu şehrin kara surlarını kuşattı. Haliç’in girişi zincirle kapatılmıştı; Osmanlı donanması Haliç’e giremedi. 20 Nisan’da dört Ceneviz ve Bizans gemisinin Osmanlı donanmasını yararak Haliç’e girmesi, Osmanlı moralini sarstı. Bunun üzerine Fatih, Dolmabahçe yönünden Kasımpaşa’ya kadar yağlanmış kızaklar üzerinde yaklaşık yetmiş gemiyi karadan Haliç’e indirtti (22 Nisan). Bu hamle, Haliç’in savunmasını zayıflatan ve surların iki yönde savunulmasını gerektiren kritik bir adımdı. Kuşatma sırasında Osmanlı topları surlarda gedikler açtı; Bizans savunucuları geceleri gedikleri onarmaya çalıştı. Mayıs ayı sonunda Avrupa’dan yardım gelmeyeceği anlaşıldı.

29 Mayıs 1453 hücumu

Fatih, hücum tarihini 29 Mayıs olarak belirledi. Gece yarısından sonra başlayan genel saldırıda önce bölgesel birlikler (başıbozuklar), sonra Anadolu askerleri, en son olarak yeniçeriler hücuma geçti. Savunmanın en ağır olduğu Topkapı-Edirnekapı hattında Giustiniani’nin yaralanıp savaştan ayrılması Bizans moralini kırdı. Osmanlı askerleri Kerkoporta (Kerkaporta) denen küçük bir kapıdan ve surlardaki gediklerden şehre girdi. İmparator XI. Konstantinos savaşta öldü. Kaynaklarda Ulubatlı Hasan’ın surlara ilk bayrağı diken asker olduğu anlatılır; bu anlatı Osmanlı geleneğinde yaygındır, ancak tarihî ayrıntıları tartışmalıdır.

Fatih, öğle civarında şehre girdi ve doğrudan Ayasofya’ya gitti. Burada şükür namazı kılındı ve yapı camiye çevrildi. Şehir birkaç gün yağmaya açıldığı anlatılır; ardından Fatih düzeni sağladı. Hıristiyan halkın can ve mal güvenliğinin, kendi dinî cemaatlerinin korunmasının sağlandığı bildirilir. Ayrıntı için Ayasofya’nın camiye çevrilmesi yazısı okunabilir.

Fethin sonuçları

İstanbul’un fethi, Osmanlı Devleti’ni Balkanlar ve Anadolu’yu birleştiren bir imparatorluk merkezine kavuşturdu; Karadeniz ve Akdeniz ticaretinde belirleyici bir konum sağladı. Şehir kısa sürede Osmanlı’nın başkenti haline geldi, Müslüman ve gayrimüslim nüfus yeniden iskân edildi, vakıflar ve külliyeler kuruldu. Bizans’ın sona ermesi, Avrupa’da Yunan âlimlerin İtalya’ya göçünü hızlandırdı ve Rönesans üzerinde etkili olduğu yönünde yorumlar yapılır. Fethin sonuçları için İstanbul’un fethinin sonuçları yazısı okunabilir. Hadis rivayeti boyutu için İstanbul’un fethi hadisi yazısına, Fatih’in hayatı için Fatih Sultan Mehmed yazısına bakılabilir. Fetih sonrası şehrin dinî hayatı için Fatih döneminde dinî hayat yazısı faydalıdır.

Fethin kaynakları

Fetih hakkındaki bilgiler hem Osmanlı hem Bizans ve Batı kaynaklarına dayanır. Osmanlı tarafında Tursun Bey’in Târîh-i Ebü’l-Feth’i, Kritovulos’un Yunanca kroniği (Fatih’e ithaf edilmiştir), Bizans tarafında Dukas, Sphrantzes ve Halkokondilis, Batı tarafında Leonard of Chios, Nicolò Barbaro’nun günlüğü ve Isidore of Kiev’in mektupları önemlidir. Bu kaynaklar sayılar, olayların sırası ve savaş sırasındaki davranışlar konusunda farklılıklar gösterir. Tarihçiler bu kaynakları birlikte okuyarak fetih ayrıntılarını yeniden kurmaya çalışır. Rakamların abartılı olabileceği ve anlatıların çoğunun taraflı bakış açısı taşıdığı akılda tutulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İstanbul ne zaman fethedilmiştir?

29 Mayıs 1453’te, 6 Nisan’da başlayan yaklaşık elli dört günlük kuşatmanın ardından fethedilmiştir.

Gemiler karadan nasıl yürütülmüştür?

22 Nisan 1453’te yağlanmış kızaklar üzerinden yaklaşık yetmiş gemi karadan Haliç’e indirilmiştir.

Rumeli Hisarı ne zaman yapılmıştır?

1452’te, yaklaşık dört ayda inşa edilmiştir.

Fetih sırasında Bizans imparatoru kimdir?

XI. Konstantinos Paleologos’tur; savaşta öldüğü kabul edilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İstanbul" ve "Mehmed II" maddeleri; Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar; Steven Runciman, The Fall of Constantinople 1453; Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →