Hz. Ebû Bekir’in Hilafeti: Ridde Savaşları ve Kur’an’ın Cem’i

Hz. Ebû Bekir, Peygamber Efendimiz’in vefatından sonra Sakîfe-i Benî Sâide’de yapılan istişare ve biat ile ilk halife seçildi. Yaklaşık iki yıl üç ay süren kısa ama belirleyici hilafeti boyunca ridde savaşlarını sonuçlandırdı, Kur’an’ın yazılı nüshada toplanmasına öncülük etti ve fetihlerin zeminini hazırladı.

Sakîfe’de seçim

Peygamber Efendimiz’in vefatı (11/632) Medine’de büyük bir sarsıntı yarattı. Ensar, Benî Sâide’nin avlusu olan Sakîfe’de toplanıp liderlik meselesini görüşürken, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Ebû Ubeyde b. Cerrâh oraya ulaştılar. Yapılan görüşmelerde, Kureyş’in halifelik konusundaki önceliği hatırlatıldı ve Hz. Ömer’in önerisiyle Ebû Bekir’in eli sıkılarak biat edildi. Ertesi gün mescitte genel biat gerçekleşti. Hz. Ebû Bekir bu konuşmasında “Ben sizin başınıza geçirildim, ama sizin en hayırlınız değilim. Doğru yaparsam bana yardım edin, yanlış yaparsam beni düzeltin” sözleriyle yönetim anlayışını ortaya koydu. Bu hitabe, İslam siyasî düşüncesinde sorumluluk ve hesap verebilirlik örneği olarak anılır. Aşere-i Mübeşşere içindeki yeri için Aşere-i Mübeşşere kimlerdir yazısına bakılabilir.

Üsâme ordusu

Peygamber Efendimiz, vefatından önce Üsâme b. Zeyd komutasında Şam sınırına bir ordu hazırlamıştı. Bazı sahabiler, ortaya çıkan karışıklık sebebiyle bu ordunun gönderilmesini ertelemeyi önerdi. Hz. Ebû Bekir, “Resûlullah’ın hazırladığı orduyu geri çevirmem” diyerek ordunun yola çıkmasını sağladı. Ordu kısa sürede göreve başarıyla dönmüş; bu hadise, halifenin Peygamber’in kararlarına bağlılığını ve devletin otoritesini gösterdi. Bu karar, kaynaklarda ayrıntılı biçimde yer alır ve dönemin siyasî dengelerini yansıtır.

Ridde savaşları

Peygamber’in vefatından sonra bazı Arap kabileleri zekât vermeyi reddetti, bir kısmı ise yalancı peygamberlik iddialarına (Müseylime, Esved el-Ansî, Tuleyha, Secâh) tâbi oldu. Hz. Ebû Bekir, zekâtın farz bir ibadet olduğunu ve vermeyenlere karşı kararlı olması gerektiğini savundu. Bu tavır başta Hz. Ömer’i de endişelendirmişti; fakat Ebû Bekir “Resûlullah’a verdikleri bir deve bağını bile bana vermezlerse, bunun için onlarla savaşırım” (Buhârî, Zekât 1) diyerek hükmü açıkladı. Hâlid b. Velîd komutasındaki ordular, Tuleyha’yı ve Müseylime’yi yenerek Arap Yarımadası’ndaki birliği yeniden sağladı. En sert savaş, 12/633’te Yemâme’de yaşandı ve çok sayıda Kur’an hafızı sahabi şehit oldu. Zekâtın dindeki yeri için zekât vermeyenin durumu yazısı okunabilir.

Kur’an’ın toplanması

Yemâme’de çok sayıda hâfızın şehit olması, Hz. Ömer’i Kur’an’ın zayi olabileceği endişesine sevk etti. Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir’e Kur’an’ın bir yerde yazılı olarak toplanmasını önerdi. Ebû Bekir ilk önce “Resûlullah’ın yapmadığı bir şeyi nasıl yapabilirim?” diye tereddüt etti; ancak Hz. Ömer’in ısrarı ve konunun yararı kendisine açıklanınca ikna oldu. Vahiy kâtiplerinden Zeyd b. Sâbit bu iş için görevlendirildi. Zeyd, Peygamber zamanında yazılmış parçaları ve hâfızların ezberlerini karşılaştırarak Kur’an’ı bir araya getirdi (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân 3). Bu nüsha önce Hz. Ebû Bekir’de, ardından Hz. Ömer’de, sonra Hz. Hafsa’da muhafaza edildi. Daha sonra Hz. Osman döneminde çoğaltılacak mushafların temel metni oldu. Bu süreç için Hz. Osman ve mushafların çoğaltılması yazısına bakılabilir.

Fetihlerin başlangıcı

Ridde savaşlarının ardından Hz. Ebû Bekir, Irak ve Şam yönüne ordular gönderdi. Hâlid b. Velîd’in Irak seferleri ve Şam cephesinde Ebû Ubeyde, Amr b. Âs, Yezîd b. Ebî Süfyân ve Şurahbîl b. Hasene gibi komutanların harekâtı bu dönemde başladı. Ecnâdeyn ve diğer savaşlar da bu zaman diliminde yaşandı. Bu fetihler, Hz. Ömer döneminde büyük zaferlerle devam etti. Fetihlerin sonraki aşaması için Hz. Ömer dönemi fetihleri ve devlet teşkilatı yazısı okunabilir.

Yönetim anlayışı ve vefatı

Hz. Ebû Bekir, sadelik ve adalet anlayışıyla yönetti; devlet hazinesinden aldığı ücret çok sınırlıydı ve vefatından önce kalan malını beytülmale iade etmek istedi. Vefatı yaklaşırken, ümmetin fitneye düşmemesi için istişare yaparak Hz. Ömer’i halef olarak belirledi (istihlâf). Hz. Ebû Bekir, 13/634 yılında yaklaşık altmış üç yaşında vefat etti ve Hz. Peygamber’in yanında defnedildi. Hayatından örnekler için Hz. Ebû Bekir hayatından örnek olaylar ve faziletleri yazısına bakılabilir.

Ebû Bekir’in şahsiyeti ve ilk halife olmasının sebepleri

Ebû Bekir, Mekke döneminde Müslüman olan ilk erkeklerden biridir ve Peygamber’in hicret arkadaşıdır. Kur’an’da “mağaradaki ikisinden ikincisi” diye anılan (Tevbe, 9/40) bu sahabi, Peygamber’in hastalığında namaz kıldırması için görevlendirilmesiyle de dikkat çekmiştir (Buhârî, Ezan 39). Bu görevlendirme, sahabenin onu halifeliğe en layık görmesinde önemli bir gerekçe olmuştur. Kendisi mal varlığını Allah yolunda harcamış, sadelik ve alçakgönüllülüğüyle tanınmıştır. Hilafeti sırasında kendi geçimi için ticaret yapmak istediğinde, sahabenin ısrarı üzerine devlet hizmetine zaman ayırabilmesi için kendisine beytülmalden maaş bağlandı. Bu ayrıntılar, yönetimdeki sadelik anlayışını gösterir.

Hilafetin ardından kurumsal adımlar

Hz. Ebû Bekir döneminde devlet işleri istişareyle yürütülür, önemli kararlar sahabenin görüşü alınarak verilirdi. Hz. Ömer, Hz. Ali, Hz. Osman ve Abdurrahman b. Avf gibi isimler danışma çevresindeydi. Kur’an’ın toplanması, ordu birliklerinin organizasyonu ve zekât tahsilatının sürdürülmesi bu dönemin başlıca kurumsal adımlarıdır. Zekât toplayan görevlilerin (âmiller) devamlılığı, devletin ibadet hayatını da organize ettiğini gösterir. Zekât alacak sınıflar için zekâtın verilebileceği sekiz sınıf yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Ebû Bekir ne kadar halifelik yaptı?

Yaklaşık iki yıl üç ay (11/632-13/634) halifelik yaptı.

Ridde savaşları neden çıktı?

Bazı kabileler zekât vermeyi reddetti, bazıları ise yalancı peygamberlik iddialarına uydu. Hz. Ebû Bekir bu gelişmelere karşı ordular gönderdi.

Kur’an ilk kez ne zaman toplandı?

Yemâme Savaşı’ndan sonra, Hz. Ebû Bekir döneminde Zeyd b. Sâbit tarafından bir araya getirildi.

Hz. Ebû Bekir halefini nasıl belirledi?

Sahabe ile istişare ederek Hz. Ömer’i halef olarak belirledi; bu uygulama istihlâf olarak anılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 31 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân 3; Fezâilü’l-ashâb; Taberî, Târîhu’r-rusül ve’l-mülûk; İbn Sa‘d, et-Tabakâtü’l-kübrâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Bekir" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →