III. Mustafa: Hayatı, Saltanatı ve Önemli Olaylar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Tahta çıkış ve Koca Ragıp Paşa
1766 depremi ve imar
1768 Rus-Osmanlı Savaşı

III. Mustafa, III. Ahmed’in oğlu olup 1717’de İstanbul’da doğmuş, 1757-1774 yıllarında on yedi yıl hüküm sürmüştür. Kısa kafes yıllarının ardından tahta çıkan Mustafa’nın dönemi, Koca Ragıp Paşa’nın sadareti altında barış ve toparlanma, ardından 1768’de başlayan Rus savaşının ağır kayıpları, Mühendishane-i Bahri-i Hümayun’un kuruluşu ve Laleli Camii’nin inşasıyla anılır.

Tahta çıkış ve Koca Ragıp Paşa

Mustafa, III. Osman’ın ölümü üzerine 1757’de tahta çıktı. Elli yaşlarına yaklaşmış olmasına rağmen kafes hayatının kısıtlayıcı etkisi sınırlıydı; kaynaklar onu enerjik, çalışkan, ıslahat taraftarı ve sert mizaçlı bir hükümdar olarak tarif eder. Devlet işlerini yakından izleme eğilimiyle, hükümdarın doğrudan yönetime katılma arayışını temsil eder. Saltanatının ilk yıllarında devleti sadrazam Koca Ragıp Paşa idare etti. Ragıp Paşa (1757-1763), Osmanlı’nın 18. yüzyılda yetiştirdiği en yetenekli devlet adamlarından biri olarak kabul edilir; şair, edip ve diplomatı. Onun döneminde mali düzenlemeler yapıldı, ordu masrafları kontrol altına alındı ve Avrupa’da tarafsız kalma politikası sürdürüldü. Yedi Yıl Savaşları (1756-1763) boyunca Osmanlı savaşa girmedi.

1761’de Prusya Kralı II. Friedrich ile bir dostluk ve ticaret antlaşması imzalandı. Antlaşma, Osmanlı’nın Habsburg ve Rusya karşısında yeni müttefik arayışının ilk örneklerinden biri sayılır. Ragıp Paşa’nın 1763’teki ölümü, devletin dış politikada deneyimli bir yöneticisini kaybetmesi anlamına geliyordu.

1766 depremi ve imar

1766 Mayıs’ında İstanbul’da şiddetli bir deprem yaşandı; Fatih Camii’nin kubbesi çöktü, birçok yapı zarar gördü. Mustafa, Fatih Camii’ni yeniden inşa ettirdi (1767-1771) ve şehirdeki camilerin onarımı için vakıf gelirlerini harekete geçirdi. Depremin ardından yapılan imar faaliyetleri, İstanbul’un 18. yüzyıldaki yapı tarihinde önemli bir aşamadır. Yeniden inşa edilen Fatih Camii’nin cephe ve plan özellikleri, barok etkiyle şekillenmiştir. Ayrıntı için Fatih Camii yazısı okunabilir.

1768 Rus-Osmanlı Savaşı

Polonya’daki iç karışıklıklar ve Rusya’nın Polonya’ya müdahalesi, Bar Konfederasyonu’nu doğurdu. 1768’de Rus birliklerinin Osmanlı sınırındaki Balta’da Polonyalı isyancıları takip ederken bölgede katliam yaptığı haberi, Osmanlı’yı savaş ilanına yöneltti. Ancak ordu ve donanma hazırlıksızdı. 1769’da Hotin’de, 1770’te Larga ve Kagul’de Rus orduları Osmanlı birliklerini yendi. Rus donanması Baltık’tan Akdeniz’e geçerek Mora’da isyan çıkardı ve Temmuz 1770’te Çeşme Limanı’nda Osmanlı donanmasını yaktı. Çeşme faciası, Osmanlı deniz gücünün zayıflığını açıkça ortaya koydu. Aynı yıllarda Mısır’da Ali Bey el-Kebir isyan etti ve Şam’a doğru ilerledi.

Savaş sırasında Çanakkale Boğazı’nın müdafaası için Fransız subay Baron de Tott’un tavsiyeleriyle yeni toplar döküldü; ayrıca 1773’te Mühendishane-i Bahri-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) kuruldu. Bu kurum, Osmanlı’da modern askerî eğitimin ilk adımlarından biri olarak değerlendirilir. Askerî eğitim alanındaki gelişmelerin devamı için Osmanlı mühendishaneleri ve modern bilim yazısı okunabilir.

Ölümü ve mirası

III. Mustafa, 21 Ocak 1774’te savaşın sürdüğü ve barış arayışlarının yapıldığı bir dönemde vefat etti. Ölüm sebebi olarak kalp rahatsızlığı ve moral çöküntüsü anılır. Naaşı Laleli Camii Külliyesi’ndeki türbeye defnedildi. Ayrıntı için III. Mustafa’nın ölümü ve türbesi yazısı okunabilir. Yerine kardeşi I. Abdülhamid tahta çıktı ve 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nı imzaladı. Dinî ve mimari eserleri için III. Mustafa döneminde dinî hayat yazısına bakılabilir. Önceki dönem için III. Osman yazısı okunabilir.

Islahat arayışı ve kişiliği

Mustafa, devlet düzenindeki bozulmayı fark eden ve çözüm arayan padişahlardan biriydi. Kaynaklarda, ordu disiplinini artırmak, israfı azaltmak ve ilmiye kadrolarını denetlemek için çeşitli girişimlerde bulunduğu anlatılır. Padişah ayrıca çağdaş Avrupa’nın askerî yeniliklerine ilgi duydu; Fransız ve Macar kökenli subaylardan danışmanlık aldı. Bu ilgi, Osmanlı’nın 18. yüzyıl sonundaki askerî ıslahat arayışlarının erken bir göstergesidir. Ancak Rus savaşındaki ağır kayıplar, bu çabaların sonuç vermesini engelledi.

Mustafa, şiirle de uğraşan bir padişahtı; “Cihângîr” mahlasıyla şiirler yazdığı anlatılır. Hattatlık ve musiki ile de ilgilendi. Dindar kişiliği, camiler ve hayır eserleri yaptırmasıyla öne çıktı. Ayrıca Hacı Beşir Ağa’nın ardılları olan harem ağalarının ve saray çevresinin nüfuzu bu dönemde devam etti. Savaşın başlamasından sonra, ordunun yenilgileri ve donanmanın kaybı padişahı derin bir üzüntüye sürükledi; kaynaklar, onun hastalığının ve erken ölümünün bu üzüntüyle ilişkilendirildiğini söyler.

Osmanlı-Rus ilişkilerinin 18. yüzyıldaki seyri, Mustafa’nın dönemi ile birlikte yeni bir evreye girdi: Rusya, Karadeniz’e açılma ve Kırım üzerinde nüfuz kurma hedefiyle Osmanlı için kalıcı bir tehdit haline geldi. Bu çerçevede I. Abdülhamid dönemi, Küçük Kaynarca’nın ağır sonuçlarıyla başlayacaktır.

Mustafa’nın saltanatı, Osmanlı’nın uzun barış döneminden yenilgi ve ıslahat dönemine geçişini temsil eder; bu nedenle 18. yüzyılın ikinci yarısının dönüm noktası sayılır.

Sıkça Sorulan Sorular

III. Mustafa ne zaman hüküm sürmüştür?

1757-1774 yılları arasında hüküm sürmüştür.

Çeşme Baskını ne zaman olmuştur?

Temmuz 1770’te Rus donanması Çeşme Limanı’nda Osmanlı donanmasını yakmıştır.

Mühendishane-i Bahri-i Hümayun ne zaman kurulmuştur?

1773’te III. Mustafa döneminde kurulmuştur.

1766 depremi hangi yapıları etkilemiştir?

Fatih Camii dahil birçok yapı zarar görmüş, Fatih Camii yeniden inşa edilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mustafa III" md.; Halil İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600; Aksan, Ottoman Wars 1700-1870; Colin Imber, The Ottoman Empire, 1300-1650

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →