Peygamberimizi Alay Edenler: Ebû Cehil, Ebû Leheb ve Diğerleri

Müstehziûn, Mekke döneminde Peygamberimizle alay eden ve Müslümanlara eziyet eden Kureyş ileri gelenlerine verilen addır. Ebû Cehil, Ebû Leheb, Velîd b. Muğîre ve Âs b. Vâil gibi isimler öne çıkar. Hicr suresi 95. ayet, “alay edenlere karşı sana Biz yeteriz” buyurarak Peygamberimizi teselli eder.

Alayın Biçimleri

Açık davetten sonra Mekke aristokrasisi, Peygamberimizi yıldırmak için çeşitli yollara başvurdu. Alay, taşlama, hakaret ve sözlü saldırı en yaygın biçimlerdi. Peygamberimize “deli”, “şair”, “kâhin”, “büyücü” gibi sıfatlar yakıştırıldı; Kur’an bu iddiaları birçok yerde reddeder (Hâkka 69/41-42; Tûr 52/29-30; Kalem 68/2). Namazda secdeye vardığında sırtına deve işkembesi atılması gibi eylemler rivayet edilir (Buhârî, Vudû’ 69; Müslim, Cihâd 107). İbn Mes’ûd’un anlattığı bu olayda Ebû Cehil, Utbe b. Rebîa ve Şeybe b. Rebîa gibi isimlerin Peygamberimizin aleyhine beddua ettiği ve Bedir’de öldürüldükleri aktarılır; bu rivayet sahihtir.

Ebû Leheb ve Ümmü Cemîl

Peygamberimizin amcası Abdüluzzâ b. Abdülmuttalib (Ebû Leheb), pazar yerlerinde Peygamberimizin peşinden gidip insanlara “Bu yalancıdır, sakın ona inanmayın” derdi. Karısı Ümmü Cemîl, Peygamberimizin yoluna dikenli çalı koymakla tanınırdı. Mesed suresi bu çifti anar. Detaylar için Açık Davet ve Safâ Tepesi yazısına bakılabilir. Ebû Leheb, Bedir’den kısa süre sonra bir çıban (adese) hastalığıyla vefat etti; cenazesi yaklaşık üç gün kaldı, sonra bir çukura itilerek taşlarla örtüldü (İbn Hişâm).

Ebû Cehil

Amr b. Hişâm, Mahzûm kabilesinden bir Kureyş liderliği yapıyordu. Müslümanların en şiddetli düşmanlarından biri oldu; Hz. Sümeyye’nin şehadeti (İslam’ın İlk Şehidi Hz. Sümeyye) ve Ammâr’a yapılan eziyetlerde adı geçer. Kâbe’de namaz kılan Peygamberimizi engelleme girişiminde bulunduğu, bir gün boynunu ezmekten söz ettiği; ancak bir şeyden ürküp geri çekildiği rivayeti Müslim’de geçer (Sıfâtü’l-münâfıkîn 38). Alak suresinin sonraki ayetlerinin (96/9-19) ona işaret ettiği yorumu yapılır. Ebû Cehil, Hicri 2’de Bedir’de iki genç Ensârî olan Muâz ve Muavviz tarafından yaralanıp İbn Mes’ûd tarafından öldürüldü (Buhârî, Meğâzî 8). Peygamberimiz onu “bu ümmetin firavunu” olarak anmıştır.

Velîd b. Muğîre, Âs b. Vâil ve Diğerleri

Velîd b. Muğîre, Kureyş’in en zengin ve nüfuzlu isimlerinden, Hâlid b. Velîd’in babasıdır. Kur’an’ı dinleyip “Bu ne şiir ne kehanet; tatlı bir söz, altı su yüzü; fakat insan sözü de sayılmaz” dedikten sonra “bu büyüdür” diyerek tavrını değiştirdiği rivayet edilir. Müddessir suresinin 11-25. ayetlerinin onun hakkında indiği yorumu tefsirlerde yer alır. Âs b. Vâil, Peygamberimizin oğlu Kâsım ve Abdullah vefat edince Peygamberimize “ebter” (soyu kesik) dedi; Kevser suresi bunun üzerine inmiştir (108/3).

Hicr suresindeki “alay edenler” ayeti için rivayet edilen beş kişi: Velîd b. Muğîre, Âs b. Vâil es-Sehmî, Hâris b. Kays, Esved b. Abdülmuttalib ve Esved b. Abdüyegûs’tur. Taberî ve İbn Kesîr, Cebrâil’in bunları cezalandırdığını aktarır; kimine bir ok, kimine hastalık, kimine ani ölüm. Bu ayrıntılı anlatımların senedi tartışmalıdır. Ana nokta, Kur’an’ın bu alaycıları tehdit ederken Peygamberimize “Biz sana yeteriz” teminatı vermesidir.

Alay Karşısında Peygamberimizin Ahlakı

Peygamberimiz alaylara öfke veya intikamla karşılık vermedi. Tâif’te taşlanırken bile beddua etmedi (Tâif Yolculuğu). Hz. Âişe’nin şahitliğiyle, kendisine yapılan hiçbir kötülükten dolayı şahsî intikam almamıştır; ancak Allah’ın haram kıldığı hudut çiğnendiğinde buna karşılık vermiştir (Buhârî, Menâkıb 23). Alay edenlerin söyledikleri karşısında sabrı, tebliğdeki kararlılığıyla birleşti. Kur’an’da bu tutum “Sen güzel bir sabırla sabret” (Meâric 70/5) ve “Kötülüğü en güzel şekilde sav” (Fussılet 41/34) ayetleriyle teşvik edilir.

Müslümanlar arasında da alay edilenlere moral vermek amacıyla Kur’an’daki önceki peygamber örnekleri anlatıldı. Nûh, Hûd, Sâlih ve Şuayb gibi peygamberlerin kavimlerinin alayları, Mekke’deki Müslümanlara benzer bir tecrübe olarak aktarıldı. Bu anlatım üslubu Mekkî surelerin önemli işlevlerinden biridir. Kıssalar bu bakımdan tarihsel anlatımdan çok, sabır ve umut mesajı taşıyan öğütlerdir.

Alaya Karşı Verilen Cevap

Hicr suresindeki ilgili ayetler (15/94-99) şöyledir: “Sana emredileni açıkça ilan et, müşriklerden yüz çevir. Alay edenlere karşı sana Biz yeteriz… Rabbini hamd ile tesbih et, secde edenlerden ol, sana ölüm gelinceye kadar Rabbine ibadet et.” Burada Peygamberimize öfkeyle karşılık vermek yerine ibadet, tesbih ve sabır tavsiye edilir. Alaya tepki göstermemek, İslam ahlakında “sabr-ı cemîl” (güzel sabır) olarak ifade edilir. Ayrıca En’âm 6/10’da “Senden önceki peygamberlerle de alay edildi; alay edenleri kuşatan şey alay ettikleri şey olmuştur” buyrulur. Bu yaklaşım, Peygamberimiz ve Müslümanlar için moral ve motivasyon kaynağı olmuştur.

Alay Edenlerin Sonları

Alay edenlerin birçoğu Bedir’de öldürüldü: Ebû Cehil, Utbe, Şeybe, Velîd b. Utbe, Ümeyye b. Halef, Ukbe b. Ebî Muayt gibi. Bu isimler Mekke’de işkence yapanlar arasında da yer alır. Kimi Mekkelilerin ise sonradan Müslüman olması, tarihî değerlendirmede önemli bir ayrıntıdır: Hâlid b. Velîd, Amr b. Âs ve Ebû Süfyân gibi eski düşmanlar sonradan İslam’a girdi. Böylece alay ve düşmanlığın kalıcı olmadığı, hidayetin kapısının açık kaldığı görüldü. Peygamberimizin düşmanlarına karşı affedici tutumu Mekke’nin fethinde zirveye ulaştı. Kureyş’in diğer itiraz ve teklifleri için Kureyş’in Teklifleri ve İtirazları başlıklı yazıya bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Müstehziûn kimlerdir?

Mekke döneminde Peygamberimizle ve Müslümanlarla alay eden, onlara eziyet eden Kureyş ileri gelenleridir. Hicr 15/95 ayetinde ‘alay edenlere karşı sana Biz yeteriz’ buyrulur.

Hicr suresinde alay edenler kaç kişi olarak anılır?

Rivayetlerde genellikle beş kişi sayılır: Velîd b. Muğîre, Âs b. Vâil, Esved b. Abdülyegûs, Esved b. Abdülmuttalib ve Hâris b. Kays. Sayı ve isimler kaynaklara göre değişir.

Peygamberimiz alaylara nasıl tepki gösterdi?

Sabretti, ilahi emre uyarak onlardan yüz çevirdi ve tebliğine devam etti. Kur’an’da ‘Sabret, güzel bir sabır’ (Meâric 70/5) buyrulur.

Bu kişilerin sonu ne oldu?

Kaynaklara göre bir kısmı hastalıklarla ve ani ölümlerle vefat etti; Ebû Cehil ise Bedir’de öldü. Ayrıntılar rivayet zincirleri bakımından tartışmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîre en-Nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrâ; Hicr Suresi (15/94-99); Buhârî, Salât ve Menâkıb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →