Boykot Yılları: Şi’b-i Ebî Tâlib’de Üç Yıllık Abluka

Şi’b-i Ebî Tâlib boykotu, Kureyş’in Haşimoğulları ve Muttalib oğullarıyla ticaret, evlilik ve görüşmeyi yasaklayarak yaklaşık üç yıl uyguladığı ambargodur. Müslümanlar ve Peygamberimizi koruyan akrabaları, Mekke’nin dışında dar bir vadide ağır şartlar altında yaşadı.

Boykota Giden Süreç

Hz. Hamza ve Hz. Ömer’in Müslüman olması, ayrıca Habeşistan’daki Müslümanların Necâşî tarafından korunması Kureyş’i endişelendirdi. Peygamberimizi vazgeçirmek için yaptıkları teklifler sonuçsuz kaldı (bkz. Kureyş’in Teklifleri ve İtirazları). Öte yandan Ebû Tâlib, yeğenini kimseye teslim etmeyeceğini açıkça bildirmişti. Bunun üzerine Kureyş’in kolları bir araya gelerek Haşimoğulları ve Muttalib oğullarını toplumdan dışlama kararı aldı.

Sahîfenin Yazılması

Kararın şartları şunlardı: Bu iki kabileden kimseyle evlenilmeyecek, ticaret yapılmayacak, onlarla oturulup konuşulmayacak, ta ki Muhammed’i öldürülmek üzere teslim edene kadar. Bu şartlar bir sahîfeye yazılarak Kâbe’nin içine ya da duvarına asıldı. Sahîfeyi kimin yazdığı konusunda rivayetler farklıdır; Mansûr b. İkrime ya da Bağîd b. Âmir gibi isimler anılır. Bazı rivayetlerde yazan elinin felç olduğu anlatılır. Bu tür ayrıntılar siyer kitaplarında yer alsa da kesin bir sağlamlıkla nitelenemez. Ebû Leheb, Haşimoğulları’ndan olmasına rağmen boykot taraftarı olarak Kureyş’in yanında yer aldı.

Şi’b’de Yaşam

Ebû Tâlib, kabilesini Mekke’nin doğusundaki Şi’b-i Ebî Tâlib (Ebû Tâlib Vadisi) denilen yere topladı. Burada yaklaşık üç yıl zor şartlar altında yaşadılar. Kaynaklara göre gıda sıkıntısı öyle büyüktü ki ağaç yaprakları ve deri parçaları yenmiş, çocukların ağlayışı vadiden duyulmuştur. Sa’d b. Ebî Vakkās’ın bir gece ayağına bir deri parçası geçirip, onu kızartıp yediğini anlatması da yaygın rivayetler arasındadır. Ancak bu rivayetler farklı kaynaklarda farklı detaylarla aktarılır.

Bazı akrabalar ve hayır sahipleri gizlice yiyecek göndermiştir. Hz. Hatice’nin yeğeni Hakîm b. Hizâm’ın tahıl taşıdığı, Ebû’l-Âs b. Rebî’in Peygamberimizin damadı olarak yardım ettiği rivayet edilir. Ayrıca Hacc mevsiminde Peygamberimiz vadiden çıkıp insanlara İslam’ı anlatmaya devam etti. Hz. Hatice bu dönemde servetinin büyük kısmını bu sıkıntıların giderilmesine harcadı. Ebû Tâlib, Peygamberimizin güvenliği için yatağını gece boyunca değiştirmesini isterdi: kendi oğullarından birini Peygamberimizin yatağına yatırır, Peygamberimizi başka yere yerleştirirdi.

Boykotun Sona Ermesi

Üçüncü yılın sonunda Kureyş’ten bazı kişiler, bu uygulamanın akrabalık bağlarına aykırı olduğunu söyledi. Hişâm b. Amr, Zühayr b. Ebî Ümeyye, Mut’im b. Adî, Ebü’l-Bahterî ve Zem’a b. Esved bir araya gelerek sahîfenin yırtılması konusunda anlaştılar. Kaynaklarda anlatılan meşhur olaya göre Peygamberimiz amcasına, Allah’ın sahîfedeki zulüm ve kesilmiş akrabalık ibarelerini güveye yedirttiğini, yalnızca “Allah’ın adı” geçen kısmın kaldığını haber verdi. Ebû Tâlib bunu Kureyş’e söyleyince sahîfe kontrol edildi ve gerçekten öyle bulundu, şeklinde rivayet edilir. Bu olay siyer kaynaklarında yaygın olmakla birlikte, rivayet zincirinin sağlamlığı konusunda tartışma vardır. Sonuçta boykot kalktı ve Müslümanlar Mekke’ye döndü.

Boykotun Sonuçları

Boykot yıllarında Müslümanların kayıpları büyüktü. Özellikle Ebû Tâlib ile Hz. Hatice’nin yaşlılık ve sıkıntı nedeniyle kısa süre sonra vefat etmesi, bu dönemin sonuçlarından biri olarak yorumlanır; bu kayıplar Hüzün Yılı yazısında ele alınmaktadır. Müslümanlar için ise boykot, işkence ve baskı dönemlerinin bir devamıydı. Şi’b’den çıkıştan kısa süre sonra Peygamberimiz Tâif’e gitti (bkz. Tâif Yolculuğu).

Boykotun Sosyal ve Ahlaki Boyutu

Boykota maruz kalanlar arasında Haşimoğulları’nın Müslüman olmayan üyeleri de vardı. Çünkü kabile bağı, inanç farklılığına rağmen, Mekke toplumunda koruma gerektiren bir yükümlülüktü. Ebû Tâlib ve diğer müşrik Haşimîler bu nedenle Müslümanların yanında durdu. Bu durum, kabile asabiyetinin İslam öncesi Arap toplumundaki gücünü gösterir. Aynı zamanda Müslümanların başına gelenlerin yalnızca dinî ayrışma değil, siyasi ve ekonomik bir mücadele olduğunu da ortaya koyar.

Kureyş’ten boykotu kaldıran kişilerin bir kısmı da sonradan Müslümanlara iyi davrandı. Mut’im b. Adî, Peygamberimizin Tâif dönüşünde onu himayesine aldı; Peygamberimiz Bedir’den sonra “Mut’im hayatta olsaydı ve şu pis kimseler için benimle konuşsaydı, onları ona bağışlardım” buyurdu (Buhârî, Cihâd; Humus). Bu sözler, iyiliğe iyilikle karşılık verme ilkesinin siyer örneklerinden biridir.

Tarihî Değerlendirme

Boykot kronolojisinde yıllar tartışmalıdır. Kimi araştırmacılar boykotun peygamberliğin yedinci yılı başında başladığını, kimi ise dördüncü yılda başlayıp daha kısa sürdüğünü söyler. Ayrıca bu dönemde haram aylar boyunca hac mevsiminde Peygamberimizin vadiden çıkabildiği ve tebliğe devam ettiği bilgisi önemlidir. Şi’b-i Ebî Tâlib’in tam yeri ise bugün Mescid-i Haram genişlemesi içinde kalmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Boykot ne kadar sürdü?

Rivayetlerin çoğunda üç yıl (peygamberliğin 7-10. yılları) sürdüğü belirtilir. Bazı kaynaklarda iki yıl olduğu nakledilir.

Boykot kararı nasıl alındı?

Kureyş’in ileri gelenleri Haşimoğulları ve Muttalib oğullarıyla evlenmeme, alışveriş yapmama ve konuşmama kararı alıp bunu bir sahîfeye yazarak Kâbe’ye astı.

Sahîfeyi kim kaldırdı?

Mut’im b. Adî, Zühayr b. Ebî Ümeyye, Hişâm b. Amr gibi bazı Kureyşliler ablukanın haksız olduğu görüşünü savundu ve sahîfeyi iptal etti; rivayete göre sahîfeyi güve yemişti.

Boykot sırasında Müslümanlar ne yedi?

Kaynaklarda yaprak, deri ve benzeri şeylerle beslendikleri anlatılır; çocukların açlıktan ağlama sesleri vadiden duyulurmuş. Gizlice gıda yardımı yapanlar da olmuştur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Mayıs 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîre en-Nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrâ; Buhârî, Menâsik ve Menâkıb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şi'b-i Ebû Tâlib" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →