İlk İnen ve Son İnen Ayetler Hangileridir? Alak, Bakara 281, Mâide 3

Kur’an’ın ilk inen ayetleri, çoğunluğa göre Alak suresinin ilk beş ayetidir. Son inen ayet konusunda ise tek görüş yoktur: İbn Abbas’a göre Bakara 281, Berâ b. Âzib’e göre Nisâ 176, bazı rivayetlere göre Mâide 3 anılır. Nasr suresi de son inen sure olarak sayılır.

İlk İnen Ayetler

Hz. Âişe’nin Buhârî’de geçen rivayetine göre vahyin başlangıcı sadık rüyalarla olmuş, ardından Hira’da melek gelip “Oku” demiştir. Bu olayda inen ayetler: “Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir alaktan yarattı. Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir. O, kalemle öğretti; insana bilmediğini öğretti” (Alak 96/1-5). Cumhur-ı ulemâ bu görüşü benimser. Olayın ayrıntıları Hira Mağarası ve İlk Vahiy yazısında bulunur.

Câbir b. Abdullah’ın rivayetinde ise Peygamberimiz, vahyin kesilmesinden sonra gökte meleği görüp ürperince Müddessir suresinin ilk ayetlerinin indiğini anlatmış ve “Bu, ilk inen ayetlerdendir” denmiştir (Buhârî, Bed’ü’l-vahy 3). Âlimler bu görüşü, Câbir’in vahyin kesilmesinden sonraki ilk inişi kastetmesi ya da Peygamberimizin tebliğ görevi ile ilgili ilk emir anlamına gelmesi şeklinde uzlaştırır. Fetret-i Vahiy yazısında bu süreç anlatılmıştır. Üçüncü bir görüş, Fâtiha suresinin ilk indiği yönündedir; ancak bu görüş zayıf kabul edilir. Dördüncü olarak Kalem suresinin ilk ayetleri de zikredilir (68/1).

Son İnen Ayet Konusundaki Görüşler

Son inen ayet konusunda sahabeden farklı rivayetler gelmiştir:

• Bakara 281: “Allah’a döndürüleceğiniz günden sakının; sonra herkese kazandığı tastamam verilir ve onlara haksızlık edilmez.” İbn Abbas’tan gelen rivayete göre bu ayet Peygamberimizin vefatından dokuz gece önce inmiştir (Nesâî, Tefsîr; Beyhakî). Bu görüş en yaygın kabul gören görüşlerden biridir.
• Nisâ 176: Kelâle (miras) ayeti. Berâ b. Âzib’in rivayetine göre inen son ayettir ve “Yeste’ftûneke…” ile başlar (Buhârî, Tefsîr, Nisâ).
• Mâide 3: “Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladım ve size din olarak İslam’dan razı oldum.” Veda Haccı’nda Arafat’ta indiği rivayet edilir (Buhârî, Îmân 33). Bu ayet hükümler bakımından tamamlayıcı sayılır, ancak sonrasında başka ayetlerin indiği de söylenir.
• Tevbe 128-129: “Andolsun size içinizden bir peygamber geldi…” ayetlerinin son inenler olduğuna dair rivayetler vardır (Übey b. Kâ’b’a nispet edilir).

Bu farklı rivayetler, sahabenin her birinin bildiği son vahyi aktarmış olması ya da bu ayetlerin kendi konuları (miras, hüküm, ahiret) bakımından son olması şeklinde uzlaştırılır. Suyûtî el-İtkān’da bu rivayetleri derleyip Bakara 281’in en çok desteklenen görüş olduğunu belirtmiştir.

Son İnen Sure

Tam sure olarak Nasr suresinin son indiği, Müslim’deki İbn Abbas rivayetinde belirtilir (Tefsîr). Sure şöyledir: “Allah’ın yardımı ve fetih geldiğinde, insanların akın akın Allah’ın dinine girdiğini gördüğünde, Rabbini hamd ile tesbih et ve O’ndan bağışlanma dile; çünkü O tevbeleri çok kabul edendir” (110/1-3). Bazı sahabeler bu surede Peygamberimizin vefatının yaklaştığına dair bir işaret bulmuştur (Buhârî, Tefsîr, Nasr). Berâ b. Âzib ise Berâe (Tevbe) suresini son sure olarak anar. Bu fark, “tam sure” ile “ayetleri tamamlanan sure” ayrımına dayandırılır.

Nüzûl Sırasının Önemi

İlk ve son inen ayetlerin bilinmesi, vahyin aşamalarını ve nesih (hükmün değiştirilmesi) konularını anlamak açısından önemlidir. Mekke döneminin yaklaşık on üç yıllık sürecinde inen sureler tevhid ve ahlak ağırlıklıdır (Mekkî Surelerin Özellikleri), Medine döneminde ise hukuk ve toplum düzenine ilişkin hükümler gelmiştir. Vahyin farklı biçimlerde geldiği bilgisi için Vahyin Geliş Şekilleri yazısına bakılabilir. Mekke dönemindeki bir olay olarak Ayın yarılması da Kamer suresi bağlamında incelenir.

Rivayet Farklarının Sebepleri

Sahabenin “son inen ayet” konusunda farklı cevaplar vermesinin birkaç nedeni vardır. Birincisi, her sahabînin yalnızca kendi şahit olduğu veya duyduğu vahyi bilmesidir; Peygamberimizin hayatının son günlerinde inen ayetleri herkes aynı anda öğrenmemiştir. İkincisi, bir ayetin “son” sayılmasının konuya göre değişmesidir: miras hükümlerinin sonuncusu Nisâ 176, faiz yasağına ilişkin son ayet Bakara 278-281 bölümü, tamamlanma müjdesi ise Mâide 3 olarak anılabilir. Üçüncüsü, bazı ayetlerin Peygamberimizin emriyle belirli surelerin arasına yerleştirilmesidir. Bu durumda bir ayetin hangi sureye ait olduğu ayrıca belirtilmiştir. Zerkeşî ve Suyûtî bu rivayetleri toplayıp uzlaştırmaya çalışmış, çoğu zaman kesin bir hüküm yerine “en kuvvetli ihtimal” ifadesini tercih etmiştir.

Modern araştırmacılar da bu rivayetlerin sened ve metin bakımından farklı güçte olduğuna işaret eder. Bu nedenle Kur’an ilimleri kaynaklarında “ilk” ve “son” ifadeleri, tarihî bir ayrıntı olarak değerlendirilir ve itikadi bir mesele sayılmaz. Mealler ve tefsirler, ayetleri açıklarken genellikle iniş sebebini belirtir; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Kur’an Yolu tefsiri bu konuda başvurulabilecek kaynaklardandır.

Peygamberimizin Vefatı ve Vahyin Tamamlanması

Peygamberimiz Hicri 11 yılı Rebîülevvel ayında vefat etti. Vahyin tamamlanmasının ardından Kur’an, Peygamberimizin hayatında yazılı olarak kâtipler tarafından kaydedilmiş ve hâfızlarca ezberlenmişti. Ebû Bekir döneminde ayetler bir araya toplanarak mushaf haline getirildi; Hz. Osman döneminde ise çoğaltılarak çeşitli bölgelere gönderildi. Dolayısıyla “son inen ayet” meselesi, metnin tamamlanmasının tarihî sürecinin bir parçasıdır, Kur’an’ın muhafazası konusunda şüphe oluşturmaz. Âlimler, ayetlerin sırasının tevkîfî olduğunu, yani Peygamberimizin talimatıyla belirlendiğini kabul eder. Bu sebeple bir ayet son indiği hâlde mushaftaki sıra, nüzûl sırasından farklı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kur’an’ın ilk inen ayetleri hangileridir?

Çoğunluğa göre Alak suresinin ilk beş ayeti (96/1-5). Hz. Âişe’nin Buhârî’deki rivayeti bunu destekler. Câbir b. Abdullah’ın rivayetine dayanan Müddessir görüşü ise ilk vahiyden sonra vahyin gelişi anlamında değerlendirilir.

Son inen ayet hangisidir?

Tek bir görüş yoktur. İbn Abbas’a göre Bakara 281, Berâ b. Âzib’e göre Nisâ 176, bazı rivayetlere göre Mâide 3 ve Nasr suresi son inen sureler arasında sayılır.

Mâide 3 ayeti son ayet midir?

Hükümler açısından son inen ayetlerden biri kabul edilir; Veda Haccı’nda Arafat’ta indiği rivayet edilir. Ancak ondan sonra inen ayetlere dair rivayetler de bulunduğundan tamamlayıcı ayet olarak değerlendirilir.

Son inen sure hangisidir?

Tam sure olarak Nasr suresi ve Berâe (Tevbe) suresi öne çıkar. İbn Abbas Nasr’ı, Berâ b. Âzib ise Berâe’yi son inen sure olarak anar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Ekim 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Bed'ü'l-vahy 3 ve Tefsîr (Alak, Nisâ, Berâe); Müslim, Tefsîr (Nasr suresi rivayeti); Nesâî, Tefsîr (İbn Abbas rivayeti); Suyûtî, el-İtkān fî ulûmi'l-Kur'ân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →