Tebük’ten Geri Kalan Üç Sahabi: Kâ’b b. Mâlik’in Tövbesi

Tebük’ten geri kalan üç sahabi, Hicretin dokuzuncu yılındaki Tebük Seferi’ne katılmayan Kâ’b b. Mâlik, Mürâre b. Rebî’ ve Hilâl b. Ümeyye’dir. Doğruyu söylemeleri üzerine elli gün boyunca toplumdan dışlandılar; sonunda Tevbe Suresi’nin 118. ayetiyle tövbeleri kabul edildi.

Tebük Seferi’nin arka planı

Hicretin dokuzuncu yılında Hz. Peygamber, Bizans sınırında hazırlanan bir tehdit haberi üzerine büyük bir ordu hazırlanmasını emretti. Sıcak mevsimde, uzun bir yolculuk ve hasat dönemi olması sebebiyle sefer çok zorluydu. Bu yüzden “Ordu-yu Usre” (zorluk ordusu) denilen bu sefere katılım için Müslümanlardan malî destek de istendi. Hz. Osman ve Hz. Ebû Bekir’in bu hazırlıkta büyük katkıları anlatılır. Sefer, daha önce Mûte’de yaşanan karşılaşmanın devamı niteliğindedir.

Geri kalan sahabiler

Kâ’b b. Mâlik, her sefere katılan ve Akabe Biatı’nda bulunmuş değerli bir Ensar şairiydi; yalnızca Bedir’e katılamamıştı. Bu seferde ise hazırlığını “yarın yaparım” diyerek erteledi ve ordu yola çıkınca geride kaldı. Mürâre b. Rebî’ ve Hilâl b. Ümeyye de benzer şekilde gecikmişti. Üçü de Bedir ehlindendi. Münafıkların geride kalmak için çok sayıda mazeret uydurduğu bir sırada bu üçünün durumu, iman ve ihmalkârlık arasındaki ince çizgiyi gösterir.

Hz. Peygamber’in karşısında doğruluk

Hz. Peygamber Medine’ye döndüğünde mazeret bildirmek için gelen münafıkların sözlerini kabul etti, gerçek durumlarını Allah’a havale etti. Kâ’b ise yalan söyleyip kurtulabileceğini düşündüğü hâlde doğruyu söylemeyi tercih etti: bir mazeretinin olmadığını ve hiçbir zaman bu kadar güçlü olmadığını bildirdi. Hz. Peygamber, Allah’ın hükmünü beklemelerini söyledi. Aynı durumda Mürâre ve Hilâl de gerçeği söyledi. Bu uygulama, Uhud’da yaşanan itaat dersinin farklı bir boyutta devam ettiğini hatırlatır.

Elli günlük boykot

Hz. Peygamber, Müslümanlara bu üç kişiyle konuşmamalarını emretti. Kâ’b’ın hadisinde anlatıldığına göre, insanlar sokaklarda ona selam vermiyor, selamını almıyordu. Hatta amcasının oğlu Ebû Katâde bile selamına karşılık vermemişti. Kırk gün geçince eşlerinden ayrılmaları emredildi. Bu süre içinde Kâ’b, mescitte namaz kılıyor, ancak kimse onunla konuşmuyordu. Bu esnada Gassânî Kralı’ndan gelen mektupta kendisine sığınma teklif edilince Kâ’b bunu da bir imtihan sayıp mektubu yaktı.

Elli gün dolduğunda sabah namazından sonra evinin damında otururken Seleme dağından birinin “müjde ey Kâ’b” diye bağırdığını işitti. Allah’ın tövbelerini kabul ettiği ayetle bildirilmişti.

Tevbe Suresi ayetleri

Tevbe Suresi’nin 118. ayeti, “Yeryüzü bütün genişliğine rağmen kendilerine dar gelen ve canları sıkılan, geride bırakılan üç kişinin tövbesini de kabul etti” anlamındadır. Ardından gelen 119. ayet ise müminlere “Allah’tan korkun ve doğrularla beraber olun” der. Kâ’b b. Mâlik, tövbesinin kabulüne şükrederek mallarının bir kısmını sadaka olarak vermek istedi; Hz. Peygamber de bir kısmını elinde tutmasını önerdi.

Çıkarılan dersler

Âlimler bu olaydan şu dersleri çıkarır: doğruluk, kısa vadede zor görünse bile uzun vadede kurtuluş sebebidir; toplumsal boykot caydırıcı bir terbiye yöntemi olarak sınırlı ve geçici uygulanmıştır; ayrıca günah işleyen kimsenin tövbe kapısı daima açıktır. Kâ’b’ın hadisi, bu yüzden tövbe, sadakat ve itaat konusundaki kaynak eserlerde sıkça aktarılır. Üsâme ordusu ve diğer seriyyeler gibi başlıklarda anlatılan itaat ve sorumluluk bilincini de bu olay tamamlar.

Münafıkların mazeretleri ve ayrım

Tebük’ten geri kalanlar üç sahabiyle sınırlı değildi. Kaynaklarda seksen kişi civarında bir grubun yalan yeminle mazeret bildirdiği, Hz. Peygamber’in bunların dışsal sözlerini kabul edip iç durumlarını Allah’a bıraktığı anlatılır. Tevbe Suresi’nin ilgili bölümleri bu kimselerin tavrını açıkça anar. Mazereti geçerli olanlar arasında yaşlılar, hastalar ve binek bulamayan fakirler de vardı; “Gözleri yaşla dolu olarak dönen” fakir sahabilerin durumu Tevbe 92. ayette anlatılır. Bu ayrım, imanda samimiyet ile mazeretin gerçek olup olmadığı arasındaki farkı belirginleştirir.

Kâ’b b. Mâlik’in sonraki hayatı

Tövbesi kabul edildikten sonra Kâ’b b. Mâlik, Hz. Peygamber’in sağ ve sol tarafındaki sahabilerden müjde alarak mescitte onun yanına geldi. Hz. Peygamber yüzü parlayarak “Annenin seni doğurduğu günden beri başına gelen en hayırlı günün müjdesi olsun” buyurdu (Buhârî, Müslim). Kâ’b sonraki yıllarda gözlerini kaybetti ve Muâviye döneminde yaklaşık elli yaşlarında hayata veda etti; vefat tarihi rivayetlere göre farklı yıllar olarak geçer. Oğlu Abdullah, babasına rehberlik ettiği günlerde bu hadisi ondan dinleyerek rivayet etmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tebük’ten geri kalan üç sahabi kimdir?

Kâ’b b. Mâlik, Mürâre b. Rebî’ ve Hilâl b. Ümeyye’dir. Üçü de samimi mümin olmakla birlikte seferden mazeretsiz geri kalmışlardı.

Boykot ne kadar sürdü?

Müslümanların bu üç sahabiyle konuşmayı bırakması elli gün sürdü. Ardından Tevbe Suresi’nin 118. ayeti ile tövbeleri kabul edildi.

Kâ’b b. Mâlik’in anlatımı neden önemlidir?

Olayı doğrudan yaşayan bir kişi anlattığı için Buhârî ve Müslim’deki uzun hadis, hem olayın ayrıntıları hem de doğruluk ve tövbe konusundaki öğütleri açısından kaynak değeri taşır.

Gassânî kralının mektubu olayı nedir?

Rivayete göre Gassânî kralı, Kâ’b’a mektup yazıp kendisine gelmesini önermiş, Kâ’b ise bunu bir imtihan sayarak mektubu yakmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Tevbe Suresi (9/117-119); Buhârî, Megāzî (Kâ'b b. Mâlik hadisi); Müslim, Tevbe; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tebük Gazvesi" ve "Kâ'b b. Mâlik" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →