Bi’r-i Maûne Faciası: Şehit Edilen 70 Kurra Sahabi

Bi’r-i Maûne Faciası, Hicretin dördüncü yılında Necid bölgesine İslam’ı öğretmek için gönderilen yaklaşık yetmiş kurrâ sahabinin, Âmir b. Tufeyl’in kışkırttığı kabilelerce Bi’r-i Maûne kuyusu yakınında şehit edilmesidir. Hz. Peygamber bu acıya bir ay boyunca kunut duasıyla karşılık verdi.

Olayın ortaya çıkışı

Siyer kaynaklarına göre Âmir b. Mâlik, Mülâ’ibü’l-Esinne diye anılan Necid’in ileri gelenlerinden biri, Medine’ye gelerek Hz. Peygamber’e hediye sundu ve İslam’ı anlattırması için bir heyet istedi. Hz. Peygamber, Necidlilerin ihanetinden endişe duyduğunu söyledi; Ebû Berâ ise kendi himayesine güvendiğini bildirerek teminat verdi. Bunun üzerine, genellikle gençlerden ve Kur’an okuyanlardan oluşan bir grup Necid’e yola çıktı. Grubun başında Münzir b. Amr es-Sâidî bulunuyordu.

Sahabelerin çoğu Suffe ehlinden olup gündüz odun toplayan, geceleri ibadet eden kimselerdi. Bu özellik, olayın kurrâ sahabilerin tarihte iz bıraktığı bir facia olarak hatırlanmasına sebep olmuştur. Recî’ olayı da aynı günlerde yaşandığı için sıklıkla birlikte anılır.

İhanet ve şehadet

Heyet Bi’r-i Maûne denilen yere ulaştığında, Haram b. Milhân Hz. Peygamber’in mektubunu Âmir b. Tufeyl’e götürdü. Âmir mektuba bakmaksızın bir adamına işaret etti ve Haram’ı arkadan mızrakla vurdurdu. Rivayete göre Haram, kanını görünce “Kâbe’nin Rabbine yemin olsun ki kurtuldum” dedi (Buhârî). Ardından Âmir, Benî Âmir kabilesini diğer sahabilere saldırmaya çağırdı; Ebû Berâ’nın himayesi nedeniyle kabile reddetti. Bunun üzerine Âmir, Rı’l, Zekvân ve Usayye kabilelerini örgütledi ve Müslümanların etrafını sardı.

Sahabeler kılıçlarına sarılıp direndiler; yetmişe yakın kişi şehit oldu. Ka’b b. Zeyd ağır yaralı olarak ölü sanılıp bırakıldı ve sonradan Hendek’te şehit düştü. Amr b. Ümeyye ed-Damrî ise hayvanları otlatmaya gittiği için olayı uzaktan görerek kurtuldu.

Amr b. Ümeyye’nin dönüşü ve diyet meselesi

Amr b. Ümeyye Medine’ye dönerken yolda Benî Âmir’den iki kişiye rastladı. Onları olaydan sorumlu zannederek öldürdü; oysa bu iki kişi Hz. Peygamber’le yapılmış bir güvence anlaşması içindeydi. Hz. Peygamber bu durumdan dolayı üzüntü duydu ve ölenlerin diyetinin ödenmesini kararlaştırdı. Bu süreç, Medine’nin bölge kabileleriyle ilişkileri ve Benî Nadîr’e yönelik diyet toplama girişimleriyle bağlantılı olarak Hendek öncesi gelişmeler içinde anılır.

Kunut duası

Buhârî’de Enes b. Mâlik’ten gelen rivayete göre Hz. Peygamber, Bi’r-i Maûne’de şehit edilenler sebebiyle yaklaşık bir ay boyunca sabah namazının son rekâtında rükûdan sonra Rı’l, Zekvân, Usayye ve Lihyân kabileleri aleyhine dua etti. Daha sonra, bu şehitlerle ilgili inen ayetin hükmü kaldırıldı ve kunut terk edildi (Müslim, Mesâcid). Bu rivayet, kunutun musibet anlarındaki dua olarak fıkıhtaki yerini tartışan âlimler için de önemli bir dayanaktır. Hanefîler genel olarak yalnızca vitir namazında kunut yapılmasını esas alır.

Faciadan çıkarılan sonuçlar

Bu olay, Hz. Peygamber’in Medine dışına gönderdiği öğretmen ve davetçilerin güvenliğinin kabile garantilerine bağlı olduğunu gösterir. Aynı dönemde Mûte’de şehit düşen komutanlar ve Hayber gibi seferlerle birlikte okunduğunda, erken İslam toplumunun sınırları korumak için yaşadığı çetin sürecin parçası olarak değerlendirilir. Uhud’dan hemen sonra yaşanan bu acı, Müslümanlara ikinci bir sınav olmuştur.

Hz. Peygamber’in şehit kurrâ için günlerce üzüntü duyduğu, onlara duyduğu hüznün başka hiçbir olaya duyduğundan fazla olmadığı rivayet edilir. Bu rivayet de olayın etkisini gösterir.

Kaynaklardaki farklılıklar

Olayın tarihi ve sayısı kaynaklara göre küçük farklılıklar gösterir. Buhârî ve Müslim yetmiş sayısını verirken bazı siyer kitaplarında kırk kişi gibi farklı sayılar da geçer. Bi’r-i Maûne ile Recî’ olaylarının aynı günlerde olduğu ve Cebrail’in haber verdiği anlatımı da bazı rivayetlerde yer alır. Bu yüzden kesin tarih yerine “Hicretin dördüncü yılı, Safer ayı civarı” demek daha güvenlidir.

Sahabenin tanıtılması ve kurrâ kavramı

Kurrâ, Kur’an’ı ezbere bilen ve öğreten sahabileri anlatan bir terimdir. Medine’de bu sahabilerin bir kısmı Mescid-i Nebevî’nin yanındaki Suffe’de kalır, gündüz odun ve su taşıyarak elde ettikleri geliri Suffe ehline harcardı. Bi’r-i Maûne’ye gönderilenler arasında Münzir b. Amr, Haram b. Milhân, Âmir b. Füheyre ve Nâfi’ b. Büdeyl gibi isimler anılır. Kaynaklarda Âmir b. Füheyre’nin cesedinin yeryüzünden kaldırılıp gökyüzüne götürüldüğü rivayeti de aktarılır; ancak bu tür ayrıntılar senet açısından farklı kuvvettedir ve temkinle okunmalıdır. Olay, İslam’ın ilk yıllarında bilgi ve öğretim görevinin ne kadar riskli şartlarda sürdürüldüğünü anlatması bakımından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bi’r-i Maûne’de kaç sahabi şehit oldu?

Buhârî’deki rivayetler yetmiş civarında sahabinin şehit edildiğini bildirir. Bu sahabilerin çoğu Kur’an’ı okuyup öğreten kurrâ olarak anılır.

Faciadan sağ kurtulan sahabi var mı?

Kaynaklara göre ağır yaralı olarak kurtulan Ka’b b. Zeyd ve geride kalan Amr b. Ümeyye ed-Damrî sağ kalanlar arasında anılır.

Hz. Peygamber kunut duasını neden okudu?

Enes b. Mâlik’ten gelen rivayete göre Hz. Peygamber, Bi’r-i Maûne ve Recî’ olaylarındaki haksızlığa uğrayan sahabiler sebebiyle bir ay sabah namazında kunut yaparak ilgili kabileler aleyhine dua etti.

Bi’r-i Maûne ile Recî’ olayı aynı mıdır?

Bunlar iki ayrı olaydır; ancak kaynaklar her ikisini de Hicretin dördüncü yılında ve yakın zamanlarda anlatır, bu yüzden sıkça birlikte anılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Megāzî (Bi'r-i Maûne bölümü) ve Cihâd; Müslim, Mesâcid; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bi'r-i Maûne" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →