Hz. Ümâme bint Ebi’l-Âs Kimdir? Peygamberimizle Yakınlığı ve Hayatı

Ümâme bint Ebi’l-Âs, Peygamberimizin büyük kızı Hz. Zeyneb ile Ebü’l-Âs b. Rebî’in kızıdır. Dolayısıyla Hz. Muhammed’in torunudur. Küçük yaşta Peygamberimizin sevgisini kazanmış, namaz kılarken onu omuzunda taşıması ile hadis kaynaklarına geçmiş bir sahabi çocuğudur.

Ailesi ve Soyu

Ümâme’nin annesi Zeyneb, Hz. Hatice ile Hz. Muhammed’in en büyük kızıdır. Babası Ebü’l-Âs b. Rebî’, Hz. Hatice’nin hala oğludur ve Mekke’nin saygın tüccarlarındandır. Zeyneb’in Ebü’l-Âs ile evliliği, vahiyden önce gerçekleşmiştir. Bedir Savaşı’nda Ebü’l-Âs müşrik safında yer alıp esir düşmüş, Mekke’den fidye olarak Zeyneb’in kolyesi gönderilmiştir. Peygamberimiz bu hatıra karşısında duygulanarak fidyeyi geri verdirdiği, Zeyneb’i de Medine’ye göndermesi şartıyla Ebü’l-Âs’ı serbest bıraktığı rivayet edilir.

Ebü’l-Âs, sonradan Müslüman olmuş ve Medine’de Zeyneb ile yeniden bir araya gelmiştir. Zeyneb’in hicri 8. yılda vefat etmesinin ardından Ümâme ve kardeşi Ali (Alî b. Ebi’l-Âs) babalarının yanında kalmıştır. Ümâme’nin doğumu Mekke döneminde olmalıdır; kesin yıl bilinmez.

Peygamberimizin Torununa Sevgisi

Ümâme’yi tanıtan en meşhur olay Buhârî ve Müslim’de geçer. Ebû Katâde el-Ensârî’den gelen rivayete göre Peygamberimiz, Ümâme’yi omuzunda taşıyarak namaz kılmış; rükûya vardığında onu yere bırakmış, kıyama kalkınca yeniden omuzuna almıştır. Fıkıhçılar bu hadisten, küçük bir çocuğun taşınmasının namazı bozmadığı, ihtiyaç duyulduğunda az hareketin hoş görülebileceği gibi sonuçlar çıkarmıştır. Şâfiî mezhebi bu hadise dayanarak kolaylık tanırken, Hanefîler ve bazı âlimler hadisi nafile namaza ya da özel bir duruma hamletmiştir. Bu fıkhî tartışmalar mezhebe göre değişir.

Aynı çocuk sevgisi Peygamberimizin diğer torunlarına da yansımıştır. Hasan ve Hüseyin ile ilişkisi geniş biçimde anlatılır. Bu bağlamda Peygamberimizin aile hayatı ve çocuklarla ilişkisi hakkındaki yazılar da faydalıdır.

Hediye Rivayeti

Bir rivayette, Peygamberimize değerli bir kolye hediye edildiği; Peygamberimizin “Bunu ailemin en sevdiğine vereceğim” buyurduğu, hanımları Hz. Âişe’ye vereceğini düşünürken kolyeyi Ümâme’nin boynuna astığı nakledilir. Bu rivayetin senedi hakkında âlimler farklı değerlendirmeler yapmıştır; kimi kaynaklarda kolye yerine bir gerdanlık ve altın bir yüzük ifadeleri geçer. Bu nedenle ayrıntıları kesin bilgi olarak değil, nakledilen hatıra olarak almak gerekir.

Hz. Ali ile Evliliği

Hz. Fâtıma’nın vefatından sonra Hz. Ali’nin Ümâme ile evlendiği rivayet edilir. Hz. Fâtıma, Ümâme’nin teyzesidir. Bu evliliğin Hz. Fâtıma’nın vasiyeti ile gerçekleştiği bazı kaynaklarda geçer; Fâtıma’nın çocuklarına anne şefkati gösterebilecek biri olarak halasının kızını uygun gördüğü anlatılır. İbn Sa’d’a göre Hz. Ali’nin hilafeti sırasında Ümâme ile evliliği devam etmiş, Ali’nin şehit edilmesi üzerine vefat vasiyetini Muğîre b. Nevfel’e yönlendirmiştir. Hz. Ali’den çocuğu olmadığı ya da küçük yaşta öldüğü de aktarılır.

Daha sonra Ümâme’nin Muğîre b. Nevfel ile evlendiği; Muğîre’nin oğlu Yahyâ’nın onun çocuğu olduğu söylenir. Ümâme’nin vefat tarihi tam bilinmez. Muâviye döneminde ya da daha sonra vefat ettiği yönünde farklı nakiller vardır.

Dedesi Ebû Tâlib ve Aile İçinde Farklı Konumlar

Peygamberimizin amcaları ve akrabaları arasında İslam’a karşı farklı tutumlar görülmüştür. Ebû Tâlib’in Müslüman olup olmadığı uzun yıllardır tartışılan bir konudur ve ayrıntıları Ebû Tâlib Müslüman olarak mı vefat etti yazısında verilmiştir. Ümâme ise annesi sayesinde Müslüman bir evde büyümüş, babası da hicretten sonra Müslüman olmuştur.

Peygamberimizin soyunun Haşimoğullarından geldiğini hatırlamak, bu kişilerin aile bağlarını anlamayı kolaylaştırır. Detaylar için Hâşim b. Abdimenâf ve Peygamberimizin amcaları ve halaları maddeleri incelenebilir.

Ümâme’den Alınan Dersler

Ümâme’nin hikâyesi küçük görünse de güçlü mesajlar taşır. Peygamberimizin ibadet esnasında bile çocuğa sevgi gösterebilmesi, dini yaşayışı ile aile sıcaklığının birbirini dışlamadığını gösterir. Ayrıca Peygamberimizin kızı Zeyneb’in fedakârlıkları, Ebü’l-Âs’ın sadakati ve sonunda İslam’la buluşması, aile içinde iyilik ve sabrın karşılığını bulduğu bir örnek olarak anlatılır.

Annesi Zeyneb ve Babası Ebü’l-Âs’ın Hikâyesi

Ümâme’nin ailesi, siyer kaynaklarında vefa temasıyla öne çıkan bir örnektir. Bedir’den sonra Zeyneb Mekke’den Medine’ye hicret ederken yolda saldırıya uğramış, bu yolculuğun zorluğu uzun süre hatırlanmıştır. Ebü’l-Âs ise Mekke’de kalmıştı. Hicri 6. yılda Şam’dan ticaret kervanıyla dönerken Müslümanların eline geçmiş, Zeyneb’in himayesini isteyerek Medine’ye girmiştir. Peygamberimiz Zeyneb’in verdiği emana saygı göstermiş, mallar sahibine iade edilmiştir. Ebü’l-Âs Mekke’ye dönüp insanların emanetlerini sahiplerine teslim etmiş, ardından Müslüman olarak Medine’ye gelmiştir. Peygamberimiz Zeyneb’i eski nikâhıyla ona geri vermiştir. Bu olay, nikâh hükümlerinin ve inanç farkı sebebiyle ayrılan eşlerin durumunun tartışıldığı fıkıh bölümlerinde de anılır.

Zeyneb hicri 8. yılda vefat etmiş, Peygamberimiz cenazesinde bulunmuş ve onu yıkayan kadınlara talimat vermiştir. Ümâme bu yıllarda küçük bir çocuktur. Ebü’l-Âs’ın vefatı ise hicri 12. yılda, Hz. Ebû Bekir döneminde olmuştur. Ümâme’nin vasisi olarak Hz. Zübeyr b. Avvâm’ın seçildiği nakledilir; Zübeyr, Ümâme’nin evlenme işlerinde de söz sahibi olmuştur. Bu detaylar, torunların Peygamber evinden ayrılsalar da Müslüman toplumunun sorumluluk ağı içinde korunduğunu gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümâme bint Ebi’l-Âs kimin kızıdır?

Peygamberimizin büyük kızı Zeyneb ile Ebü’l-Âs b. Rebî’in kızıdır; yani Peygamberimizin torunudur.

Peygamberimiz Ümâme’yi namazda taşıdı mı?

Evet. Buhârî ve Müslim’de Peygamberimizin Ümâme’yi omuzunda taşıyarak namaz kıldığı, secdeye giderken yere bıraktığı nakledilir.

Ümâme kiminle evlendi?

Hz. Fâtıma’nın vefatından sonra Hz. Ali ile evlendiği, daha sonra Muğîre b. Nevfel ile evlendiği rivayet edilir.

Ümâme ne zaman vefat etti?

Vefat tarihi kesin değildir; Emevîler dönemine kadar yaşadığı belirtilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümâme bint Ebü'l-Âs" md.; İbn Sa'd, Et-Tabakâtü'l-kübrâ; Buhârî, Edeb; Müslim, Mesâcid; İbn Abdülber, el-İstîâb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →