Emevîler Döneminde Fetihler: Endülüs’ten Maveraünnehir’e

Emevîler döneminde fetihler, hicrî 41-132 (661-750) yılları arasında İslam topraklarının batıda Atlas Okyanusu’ndan ve Endülüs’ten, doğuda Sind ve Mâverâünnehir’e kadar genişlemesidir.

Muâviye dönemi: deniz ve Bizans cephesi

Muâviye, Şam valisi olduğu yıllarda Bizans’a karşı deniz gücü kurdu. Hicrî 28’de Kıbrıs’a sefer yapıldı; Hz. Osman döneminde Abdullah b. Sa’d komutasında Zâtüsserî Deniz Savaşı (hicrî 34) Bizans donanmasına karşı kazanıldı. Halife olduktan sonra Muâviye, hicrî 49-60 yılları arasında Konstantiniyye’ye karşı seferler düzenledi. 669-678 arasındaki kuşatmalarda şehir alınamadı; bu seferde sahabi Ebû Eyyûb el-Ensârî vefat etti ve şehir surları dışında defnedildi. Ayrıca Rodos ve Girit gibi adalara akınlar yapıldı. Yezîd b. Muâviye yazısı bu seferlerin devamını anlatır.

Kuzey Afrika

Hz. Ömer dönemi sonrasında Mısır’dan Kuzey Afrika’ya doğru ilerleme başladı. Muâviye döneminde Ukbe b. Nâfi’, hicrî 50 civarında Kayrevan şehrini kurdu; burası ileri harekât merkezi ve ilim şehri oldu. Ukbe, hicrî 62’de Atlas Okyanusu’na kadar ilerledi; dönüşte Tahûda’da Berberi lideri Küseyle’nin saldırısıyla şehit düştü. Abdülmelik döneminde Hassân b. Nu’mân Kartaca’yı aldı ve Kâhine adlı Berberi kadın liderin direnişini kırdı. Mûsâ b. Nusayr ise Mağrib’in tamamını İslam topraklarına kattı ve Berberileri Müslümanlaştırdı. Fetih sürecinde Berberilerin orduya katılması önemli oldu.

Endülüs

Mûsâ b. Nusayr, Velîd’in izniyle Târık b. Ziyâd’ı yaklaşık yedi bin kişiyle hicrî 92’nin Receb ayında (Nisan 711) İber yarımadasına gönderdi. Vâdilekke (Guadalete) Savaşı’nda Vizigot kralı Rodrigo yenildi. Târık, Tuleytula’yı (Toledo) aldı; Mûsâ da hicrî 93’te yarımadaya geçip fetihleri genişletti. Birkaç yıl içinde yarımadanın büyük kısmı Müslüman hâkimiyetine girdi ve bölgeye “el-Endelüs” adı verildi. Fetih sonrasında yerel halka dinî özgürlük ve vergi karşılığı koruma tanıyan anlaşmalar yapıldı. Velîd b. Abdülmelik yazısı bu dönemi anlatır.

Fransa seferleri ve Poitiers

Endülüs’ten Pirene Dağları’nı aşan Müslüman ordular güney Fransa’ya girdi: Narbonne hicrî 95-98 yıllarında alındı. Hicrî 114’te Abdurrahman el-Gâfikī Bordeaux’yu aldı ve kuzeye ilerledi. Tours-Poitiers çevresinde Charles Martel ile yapılan savaşta Müslüman ordu yenildi, el-Gâfikī şehit düştü. Bu savaşın Avrupa’nın kaderini belirleyen bir olay olup olmadığı tarihçiler arasında tartışmalıdır; bazıları sınırlı bir baskın olduğunu belirtir. Sonraki yıllarda Müslümanların Fransa’daki varlığı azaldı. Hişâm b. Abdülmelik yazısı dönemi tamamlar.

Sind

Haccâc b. Yûsuf’un yönlendirmesiyle Muhammed b. Kāsım hicrî 92-95 (711-714) yıllarında Sind’e sefer yaptı. Debil, Nîrûn, Sehvân ve Multan gibi şehirler alındı. Fethedilen halka eman ve dinî özgürlük tanındı; Hindu ve Budist tapınaklarına dokunulmadığı kaynaklarda anlatılır. Sind fethi, İslam’ın Hint alt kıtasındaki ilk kalıcı varlığıdır. Muhammed b. Kāsım’ın Süleyman döneminde görevden alınıp öldürülmesi, kaynaklarda farklı sebeplerle açıklanır.

Mâverâünnehir

Kuteybe b. Müslim el-Bâhilî, Horasan valisi olarak hicrî 86-96 (705-715) yılları arasında Belh, Buhara, Semerkant, Harezm ve Fergana gibi bölgeleri fethetti. Buhara hicrî 90 civarında, Semerkant hicrî 93’te alındı. Bölgenin Soğd şehir devletlerinin Müslüman idaresine girmesiyle İslam, Orta Asya’ya yerleşmeye başladı. Fetih süreci uzun ve zorluydu; yerel halk zaman zaman isyan etti. Sonraki yüzyıllarda bu bölge Sâmânîler ve Karahanlılar gibi devletlerle ilim ve kültür merkezi oldu. Talas Savaşı yazısı Orta Asya’daki Çin-Abbâsî karşılaşmasını anlatır.

Anadolu cephesi ve ikinci kuşatma

Süleyman b. Abdülmelik hicrî 98-99’da (717-718) Mesleme b. Abdülmelik komutasında büyük bir ordu ve donanmayla Konstantiniyye’yi kuşattı. Bizans İmparatoru III. Leon’un savunması, Rum ateşi, kış şartları ve salgın sebebiyle kuşatma başarısız oldu. Sonraki yıllarda Anadolu’ya yazın (sâife) ve kışın (şâtiye) yapılan akınlar sürdü. Bu başarısızlık, Emevîlerin batıdaki ilerleyişinin sınırını belirledi. Ömer b. Abdülazîz döneminde ordu geri çekildi.

Fetihlerin sonuçları

Emevî fetihleri, İslam dünyasını Atlantik’ten Hindistan sınırına kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yaydı. Bu genişleme, yönetim zorlukları, Mevâlî sorunu ve kabilelerarası rekabet gibi iç sorunları da artırdı. Fethedilen bölgelerde İslam ve Arapça zamanla yayıldı; yerel halklarla ilişkiler farklı bölgelerde farklı seyir izledi. Tarihçiler fetihlerin hem askerî hem kültürel etkilerini incelerken, kaynakların çoğunun sonradan yazıldığını göz önünde tutar. Emevîler devleti tarihi yazısı bu çerçeveyi bütünler.

Fetihlerde Berberi ve Arap olmayan unsurların ordudaki yeri artınca Mevâlî meselesi daha belirgin hâle geldi; vergi eşitsizliği, Hâricî ve Şiî isyanların bir sebebi olarak gösterilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Emevîler döneminde hangi fetihler yapıldı?

Kuzey Afrika’nın tamamı, Endülüs (711), Sind (711-713), Mâverâünnehir (705-715) ve Anadolu sınırında akınlar bu dönemin fetihlerindendir.

Endülüs’ü kim fethetti?

Mûsâ b. Nusayr’ın komutanı Târık b. Ziyâd, hicrî 92’de (711) Cebelitarık Boğazı’nı geçerek Vizigot krallığını yendi. Fetih Velîd b. Abdülmelik döneminde gerçekleşti.

Konstantiniyye kaç kez kuşatıldı?

Emevîler döneminde iki büyük kuşatma yapıldı: Muâviye döneminde 669-678 arasında ve Süleyman b. Abdülmelik döneminde 717-718’de. İkisinde de şehir alınamadı.

Poitiers Savaşı hangi yıl yapıldı?

Hicrî 114 (732) yılında Abdurrahman el-Gâfikī komutasındaki Müslüman ordu ile Charles Martel arasında Tours-Poitiers bölgesinde yapıldı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Belâzürî, Fütûhu'l-Büldân; Taberî, Târîhu'r-Rusül ve'l-Mülûk; İbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-Târîh; İbn Abdülhakem, Fütûhu Mısr; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Fetih" ve "Emevîler" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →