Ticaret Malının Zekâtı: Stok ve Sermaye Hesabı

Ticaret malının zekâtı, yıl sonundaki stok değeri, nakit ve tahsil edilebilir alacakların toplamından vadesi gelmiş borçlar düşüldükten sonra kalan tutarın, 80,18 gram altın değerine ulaşması hâlinde kırkta biri (yüzde 2,5) olarak verilir. Dükkân ve demirbaşlar zekâta tabi değildir.

Ticaret malı nedir?

Ticaret malı, satıp kâr etmek niyetiyle alınan ve elde tutulan her türlü maldır: Esnafın stoku, tüccarın emtiası, yatırım amacıyla alınıp satılan taşınır ve taşınmazlar. Semüre b. Cündeb (r.a.) rivayetine göre Hz. Peygamber, satış için hazırladığımız mallardan zekât vermemizi emrederdi (Ebû Dâvûd, Zekât). Malın ticaret malı sayılması için iki şart aranır: Satış yoluyla elde edilmiş olması veya ticaret niyetiyle alınması ve bu niyetin devam etmesi. Ev, araç gibi şahsi kullanım malları, işyerindeki makine ve demirbaşlar ticaret malı değildir. Zekâtın genel şartları için zekâtın farz olma şartları yazısı okunabilir.

Zekât hesabına giren kalemler

• Stok (emtia): Yıl sonundaki güncel piyasa değeriyle.
• Nakit ve banka bakiyesi: İşletme ve kişisel hesaplar. Bkz. döviz ve banka hesabının zekâtı.
• Alacaklar: Tahsili kolay ve sağlam alacaklar. Bkz. alacakların zekâtı.
• Altın, gümüş ve değerli madenler: İşletmeye ait olanlar.

Hesaptan düşülecek kalemler ise vadesi gelmiş ticari borçlar, tedarikçi borçları, vergi ve maaş gibi kesinleşmiş yükümlülüklerdir. Uzun vadeli kredi borcunun yalnızca vadesi gelen taksitleri düşülür görüşü yaygındır; mezheplere göre farklı yaklaşımlar vardır.

Değerleme: Maliyet mi satış fiyatı mı?

Zekât, malın zekât günündeki piyasa değeri üzerinden hesaplanır. Çoğu fakih, malı olağan şartlarda satabilecekleri güncel bedeli esas alır. Bu, toptan alım ile perakende satış arasında bir ayrım doğurur; ihtiyatlı uygulama, malın elden çıkarılırken tahsil edilecek gerçekçi bedelini kullanmaktır. Eskimiş, bozulmuş veya satılamaz mallar ise değer kaybına göre hesaplanır. Fiyatı artmış stoklarda, kâr zekâta dahildir; çünkü zekât bugünkü değer üzerinden hesaplanır. Fahiş fiyatla stok biriktiren esnaf için ise ihtikâr yazısındaki uyarılar geçerlidir.

Yıl dönümü ve nisap

Ticaret işletmesinde nisap, yıl başında ve yıl sonunda tam olmalıdır; yıl içindeki değişiklikler önemsizdir. İşletmeyi yeni kuran kişinin yılı, nisabı tamamladığı günden başlar. Yıl içinde kazanılan kâr, aynı işletmeden geldiği için yıl sonunda toplam mal varlığına katılır ve yıl dönümü beklenmez. Bu “kâr ana malla birlikte hesaplanır” ilkesi Hanefî fıkhında yer alır. Esnafın pratik yolu, her yıl aynı tarihte envanter yaparak mal, nakit ve alacak toplamını hesaplamaktır.

Hesaplama örneği

Bir esnafın yıl sonunda stok değeri 600.000 TL, kasada ve bankada 150.000 TL, tahsili kolay alacağı 100.000 TL, vadesi gelmiş borcu 200.000 TL olsun. Zekâta tabi toplam mal 600.000 + 150.000 + 100.000 − 200.000 = 650.000 TL olur. Altın nisabının değeri 400.000 TL ise nisap aşılmıştır ve zekât 650.000 / 40 = 16.250 TL’dir. Bu tutar yoksullara nakit olarak veya ihtiyaçlarını karşılayan biçimde verilebilir. Esnaf, zekâtını muhasebe kayıtlarıyla belgeleyerek takip etmelidir; doğru kayıt hem vergi hem zekât açısından sorumluluğu kolaylaştırır.

Ticaret niyeti ve değişimi

• Satmak için alınan arsa, ticaret malı olarak zekâta tabidir; oturmak için alınan arsa değildir. Bkz. arsa ve gayrimenkulün zekâtı.
• Ticaret niyetiyle alınan malın niyet değişirse, yani kullanıma ayrılırsa zekâttan çıkar.
• Mirasla geçen mal, ticaret niyeti sonradan oluşursa o andan itibaren ticaret malı sayılır.
• Şirket ortaklıklarında zekât hesabı için şirketlerin ve ortaklıkların zekâtı yazısına bakılabilir.

Sık karşılaşılan durumlar

Bir bakkal, ürünlerin raf ömrü dolmadan değerlendirilmesi gerektiğinden, tarihi geçmiş malı hesaplamadan çıkarır. Bir toptancı, müşteri borçlarının tahsilatı belirsizse alacakları ihtiyatla değerlendirir. Bir internet satıcısı, iade beklentisi olan malı da stoğa dahil eder. Bir esnaf, borç aldığı malın bedelini ödemediyse ve vadesi gelmişse düşer. Bütün bu kalemlerde hesabı dürüst yapmak, zekâtı eksik vermemek esastır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

Yazılı kayıt ve vergi uyumu

İşletmelerin zekât hesabı, düzgün tutulan muhasebe kayıtlarıyla kolaylaşır. Stok sayımı, alacak-borç listesi ve banka bakiyesi birlikte değerlendirilince yıl sonu zekât bilançosu hazırlanabilir. Kayıt dışı çalışan veya mal gizleyen bir işletme ise zekât hesabını da doğru yapamaz; bu durum vergi ve zekât bakımından çifte sorumluluk doğurur. Bu nedenle esnafın şeffaf kayıt tutması, helal kazancın ve ibadetin gereğidir. Vergi hassasiyeti için vergi kaçırmak ve kul hakkı yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticaret malı zekâtı nasıl hesaplanır?

Yıl sonunda satılmak üzere bulundurulan malların güncel piyasa değeri, nakit ve tahsili kolay alacaklarla toplanır; vadesi gelmiş borçlar düşülür ve kalan 80,18 gram altın değerine ulaşıyorsa kırkta biri (yüzde 2,5) zekât verilir.

Stok maliyetle mi satış fiyatıyla mı hesaplanır?

Genel görüş, mal elden çıkarılırsa tahsil edilecek güncel piyasa değeri, yani toptan satış değeri esas alınır. Perakende satış fiyatı veya maliyet farklı olabilir; ihtiyatlı olarak güncel piyasa değeri tercih edilir.

Dükkânın kendisi ve demirbaşlar zekâta tabi midir?

Dükkân, makine, araç ve demirbaş gibi sermaye malları satılmak için bulundurulmadığından zekâta tabi değildir. Zekât, ticaret amacıyla tutulan mal, nakit ve tahsili kolay alacaklardan hesaplanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Ebû Dâvûd, Zekât (Semüre b. Cündeb'e göre satılmak üzere hazırlanan malın zekâtı); Kâsânî, Bedâʾiʿu's-sanâʾiʿ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" maddesi; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →