Hayvanlar ve Çevre ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Evet, İslam hayvana karşı açık sorumluluklar yükler. Hayvanın beslenmesi, suyu, barınağı ve ağır işte zorlanmaması sahibinin borcudur. Peygamberimiz, susuz bir köpeğe su veren kişinin bu davranışıyla bağışlandığını haber vermiş; kedisini aç ve kapalı bırakan kişinin ise cezayı hak ettiğini bildirmiştir. Yani hayvana yapılan iyilik sevap, yapılan eziyet günahtır. Hayvan hakkı, kul hakkı gibi ciddiye alınması gereken bir emanettir.

İslam'da Hayvan Hakları →Susuz Köpeğe Su Veren →Kediyi Hapseden Kadın →

Hayvana eziyet etmek açık bir günahtır. Dövmek, aç bırakmak, kapalı yerde susuz tutmak, yük taşıyan hayvanı gücünün üstünde zorlamak hepsi bu kapsama girer. Peygamberimiz, dilsiz hayvanlar hakkında insanları özellikle uyarmış ve onlara iyi davranılmasını istemiştir. Eğlence için hayvan dövüştürmek, hayvanı hedef tahtası gibi kullanmak da yasaklanmıştır. Hayvanın şikâyet edecek dili yoktur; bu yüzden sorumluluk tümüyle insana düşer.

Dilsiz Hayvanlar Hakkında →Hayvanı Hedef Yapmak →Merhamet Etmeyene Merhamet Olunmaz →

Evet, sokak hayvanlarına yem ve su vermek sadaka hükmündedir. Peygamberimiz, her canlıya yapılan iyilikte sevap bulunduğunu bildirmiştir. Kapınızın önüne konan bir kap su, sıcak günlerde çok değerli bir iyiliktir. Bunu yaparken komşularınızı rahatsız etmemeye, yemeği dağıtmadan ve ortalığı kirletmeden vermeye dikkat edin. Böylece hem hayvan hakkını hem komşu hakkını birlikte gözetmiş olursunuz.

Hiçbir İyiliği Küçümseme →Komşu Hakkı →Sadaka Malı Eksiltmez →

Hayvana gösterilen merhamet, Allah'ın rahmetine vesile sayılır. Peygamberimiz, insanlardaki merhametin Allah'ın rahmetinin küçük bir parçası olduğunu haber vermiştir. Merhamet etmeyene merhamet olunmayacağı da bildirilmiştir. Bir canlıya su vermek, yaralı bir kuşu korumak, yolda kalmış bir hayvanı sahiplenmek küçük görünen ama sevabı büyük işlerdir. Bu davranışlar kalbi yumuşatır ve insana da iyilik yapmayı kolaylaştırır.

Rahmetin Yüzde Biri →Merhamet →Merhamet (Sözlük) →

Hayır. Hayvanı taşıyabileceğinden fazla yükle yüklemek ya da uzun süre dinlendirmeden çalıştırmak eziyettir. Peygamberimiz, devesini aç bırakan ve bakımını ihmal eden kişiyi uyarmıştır. Çalıştırılan hayvanın yemi, suyu, gölgesi ve dinlenme süresi düşünülmelidir. Hayvan sırtında uzun süre oturup sohbet etmek, onu durdurup bekletmek de hoş görülmemiştir. Ölçü basittir: hayvan sizin hizmetinizde değil, emanetinizdedir.

Deveyi Aç Bırakmak →İslam'da Hayvan Hakları →

Yavruyu anasından ayırmak hoş görülmemiştir. Peygamberimizin yanında bir sahabi kuş yavrularını almış, annesi başlarında dönüp durunca yavruların yerine geri konulmasını istemiştir. Bu olay, canlının yavrusuyla arasına girmemek gerektiğini öğretir. Yuvadan düşmüş, annesi bulunamayan bir yavruyu korumak ise farklıdır; o bir kurtarma işidir. Bu durumda yetkili bir hayvan barınağına ya da veterinere başvurmak en doğrusudur.

Kuş Yavrularını Geri Verin →İslam'da Hayvan Hakları →

Zarar vermeyen karınca ve böcekleri sebepsiz öldürmek doğru değildir. Peygamberimiz, bir karınca yuvasının yakılmasını açıkça hoş görmemiştir. Ancak eve veya gıdaya zarar veren, ısıran, hastalık taşıyan böcekler için gerekli tedbirleri almak caizdir. Burada ölçü şudur: zarar varsa önlenir, zarar yoksa canlıya dokunulmaz. Mümkünse yakmak gibi eziyetli yollar yerine kovmak ve engellemek tercih edilir.

Karınca Yuvasını Yakan Peygamber →İslam'da Hayvan Hakları →

Hayvanları eğlence için dövüştürmek caiz değildir. Bu, canlıya eziyeti seyirlik hâle getirmektir ve İslam'ın merhamet ölçüsüne aykırıdır. Hayvanı hedef alarak atış yapmak, acı çektirerek gösteri düzenlemek de yasaklanmıştır. Üzerine para konulan dövüşler ayrıca kumar yönünden de sakıncalıdır. Hayvanla kurulacak ilişki bakım, hizmet ve şefkat üzerine olmalıdır; acı üzerine değil.

Hayvanı Hedef Yapmak →İçki ve Kumar →Kumar (Sözlük) →

Hayvanın yüzüne vurmak ve yüzünü damgalamak hoş görülmemiştir. Kimlik amacıyla yapılan küpe veya işaretleme gibi uygulamalar, hayvana kalıcı zarar vermiyor ve bir ihtiyaca dayanıyorsa caiz görülmüştür. Burada ölçü, işlemin gerekli olması ve eziyet boyutuna varmamasıdır. Süs veya gösteriş amacıyla hayvanın bedenine müdahale etmek ise uygun değildir. Uygulamanın şeklinde âlimler arasında görüş farkı bulunduğundan, tereddütlü durumlarda müftülüğe danışmak yerinde olur.

İslam'da Hayvan Hakları →Dilsiz Hayvanlar Hakkında →

Evet, evde kedi beslemek caizdir. Peygamberimizin kedilere karşı yumuşak davrandığı, onların evin içinde dolaşmasını sorun görmediği bilinir. Kedinin tükürüğü ve tüyü necis kabul edilmez; kedi dokundu diye abdest bozulmaz veya elbise kirli sayılmaz. Sahiplenen kişinin sorumluluğu beslemek, suyunu vermek, temizliğini ve sağlığını takip etmektir. Hayvan bakımı yapılamayacaksa sahiplenmemek daha doğrudur.

İslam'da Hayvan Hakları →Kediyi Hapseden Kadın →

Bekçilik, çobanlık, avcılık ve rehberlik gibi bir ihtiyaç için köpek beslemek caiz görülmüştür. Sadece süs amacıyla köpeği evin içinde, özellikle namaz kılınan alanda barındırmak Hanefî kaynaklarında hoş karşılanmamıştır. Bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır; bazıları ihtiyaç şartını geniş yorumlar. Köpeği olan kişi temizlik kurallarına dikkat eder, salyası bulaşan yeri yıkarsa ibadetinde bir eksiklik olmaz. Kendi durumunuz için müftülüğe danışmanız faydalı olur.

İslam'da Hayvan Hakları →Helal ve Haram Kavramı →Necaset (Sözlük) →

Hayır, hayvan tüyü tek başına namaza engel değildir. Kedi tüyü necis sayılmaz; elbiseye bulaşsa da namaz kılınır. Köpek tüyü konusunda Hanefî mezhebinde yaygın kabul, kılın kendisinin necis olmadığıdır; necis olan salya ve pisliktir. Bu yüzden üzerinizdeki tüyleri silkelemeniz yeterlidir. Elbisenize hayvanın salyası ya da dışkısı bulaşmışsa, o kısmı yıkayıp namaza durun.

Namazı Bozan Şeyler →Namaz Soruları →Necaset (Sözlük) →

Köpeğin yalaması abdesti bozmaz; abdesti bozan haller bellidir ve bunların arasında hayvana dokunmak yok. Ancak köpeğin salyası Hanefî mezhebinde necis kabul edilir. Bu yüzden salya bulaşan el veya elbise bölümünü yıkamak gerekir. Yıkadıktan sonra namaz kılmanıza bir engel kalmaz. Hayvana dokunduktan sonra eli sabunla yıkamak, sağlık açısından da her zaman tavsiye edilir.

Abdest Nasıl Alınır →Abdest ve Gusül Soruları →Taharet (Sözlük) →

Kedinin ağzını soktuğu az miktardaki su Hanefî mezhebinde mekruh sayılır; mümkünse başka su kullanılır. Temiz su bulunmuyorsa bu suyla abdest almak geçerli kabul edilmiştir. Köpeğin ağzını soktuğu su ise necis olur, onunla abdest alınmaz. Büyük havuz ve akarsu gibi çok su, hayvan içtiği için kirli sayılmaz. Evde abdest alacaksanız hayvanın su kabıyla insanın kullandığı kabı ayrı tutmak en pratik çözümdür.

Abdest Nasıl Alınır →Abdest ve Gusül Soruları →Az Su ile Abdest →

Bakımı yapıldığı sürece caizdir. Şart, canlının yem, su, ışık ve yeterli alan ihtiyacının karşılanmasıdır. Kafesi küçük tutmak, aç bırakmak, günlerce bakmadan gitmek eziyete girer. Tatile çıkarken hayvanı emin birine bırakmak sahibin sorumluluğudur. Çocuklara hayvan bakımını öğretmek, onlara merhameti ve düzenli sorumluluğu kazandırması bakımından faydalı görülmüştür.

İslam'da Hayvan Hakları →Kediyi Hapseden Kadın →

Namaz kılınan yerin temiz olması şarttır; hayvanın orada bulunması tek başına namazı bozmaz. Kedi odada dolaşsa, önünüzden geçse namazınız bozulmaz. Önemli olan seccadenin ve elbisenin üzerinde necaset bulunmamasıdır. Hayvan tuvaletini yaptığı alanı namaz kıldığınız yerden uzak tutmak ve seccadenizi ayrı kaldırmak en kolay tedbirdir. Hayvan dikkatinizi çok dağıtıyorsa namaz vakti ayrı bir odaya alabilirsiniz.

Namazı Bozan Şeyler →Namaz Soruları →

Bulaşan necaset belirli bir miktarı aşarsa o kısmın yıkanması gerekir. Hanefî ölçüsünde katı necasette yaklaşık bir dirhem, sıvı necasette avuç içi kadar alan sınır kabul edilir. Bu miktardan azı namaza engel sayılmaz, fakat temizlemek yine evladır. Elbisenizi yıkayacak durumda değilseniz temiz bir kıyafetle namazınızı kılın. Kuşkuya düşüp namazı terk etmek yerine, temizleyip kılmak esastır.

Namazı Bozan Şeyler →Tuvalet Adabı ve Taharet →Necaset (Sözlük) →

Hayır. Bir hayvanı sahiplenmek, ona karşı süresiz bir sorumluluk almaktır. Ev ortamında büyüyen hayvanın sokakta kendini koruma imkânı çok azdır; bu yüzden bırakmak eziyet sayılır. Bakamayacak duruma gelirseniz hayvanı güvenilir birine veya bir barınağa, bakımını devralacak şekilde teslim etmek gerekir. Sahiplenmeden önce gücünüzü ölçmek, sonradan bırakmaktan iyidir.

İslam'da Hayvan Hakları →Kul Hakkı →Emanet (Sözlük) →

Kesim, hayvanı en az acıtacak şekilde ve besmele ile yapılır. Bıçağın keskin olması, hayvanın gözü önünde bilenmemesi, diğer hayvanların kesimi görmemesi tavsiye edilir. Hayvan yere yumuşakça yatırılır, boyun damarları tek hareketle kesilir. Canı tam çıkmadan derisini yüzmeye veya parçalamaya başlamak doğru değildir. Kesimi bilmeyen kişinin işi ehline bırakması en doğrusudur.

Helal Gıda ve Kesim →Zebh (Sözlük) →Helal ve Haram Soruları →

Kasten besmele terk edilerek kesilen hayvanın eti Hanefî mezhebinde yenmez. Unutarak besmeleyi söylemeyen kişinin kestiği ise yenir; çünkü niyet ve kasıt esastır. Besmelenin yerine geçecek bir söz aramak gerekmez; "Bismillâhi Allâhü ekber" demek yeterlidir. Toplu kesim yapılan yerlerde besmelenin kesim anında söylenmesi istenir. Satın aldığınız ette şüpheniz varsa, kesimi yapan işletmenin helal belgesine bakmak en kolay yoldur.

Helal Gıda ve Kesim →Kurban Keserken Okunacak Dua →Şüphe Vereni Bırak →

Koyun, keçi, sığır, manda, deve, tavuk, hindi, kaz, ördek gibi hayvanların eti helaldir. Balıkların eti kesim şartı olmadan helal kabul edilir. Domuz eti ise açıkça haramdır. Yırtıcı dişleriyle avlanan hayvanlar ve pençesiyle avlanan yırtıcı kuşlar Hanefî mezhebinde yenmez. At eti ve bazı deniz canlıları gibi konularda mezhepler arasında görüş farkı vardır. Tereddüt ettiğiniz bir hayvan için müftülüğe danışmanız daha güvenlidir.

Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →Helal (Sözlük) →

Evet, kesimin geçerliliği için erkek olmak şart değildir. Müslüman olan, kesim usulünü bilen ve besmele çeken kadının kestiği hayvanın eti helaldir. Önemli olan damarların usulünce kesilmesi ve hayvana gereksiz acı verilmemesidir. Uygulamada güç gerektirdiği için bu iş genellikle tecrübeli kişilere bırakılır. Kurbanda da sahibin kendi eliyle kesmesi sünnet kabul edilir; kesemiyorsa vekâlet verebilir.

Helal Gıda ve Kesim →Kurban İbadeti ve Hükümleri →Vekâlet (Sözlük) →

Kesimi insan eliyle yapılmayan sistemlerde âlimler arasında görüş farkı vardır. Bir görüşe göre kesim anında yetkili bir Müslümanın besmele çekmesi ve sistemin damarları usulünce kesmesi şartıyla et helal kabul edilir. Diğer görüşe göre her hayvan için ayrı besmele aranır. Elektrik şoku uygulanmış ama kesimden önce ölmemiş hayvanın eti genellikle helal görülür. Bu konuda helal belgeli üretim yapan işletmeleri tercih etmek, şüpheyi en çok azaltan yoldur.

Helal Gıda ve Kesim →Şüphe (Sözlük) →Helal mi Haram mı Umursamamak →

Kesilmeden ölen hayvanın eti yenmez; buna "meyte" denir. Boğulan, düşen, hastalıktan ölen ya da başka bir hayvanın parçaladığı hayvan bu kapsama girer. İstisnası balıklardır; balık kendiliğinden ölmüş olsa da yenir. Kesilirken canı çıkmadan müdahale edilen hayvan ise kesim sayılır. Bu yüzden hayvanın öleceği anlaşıldığında vakit geçirmeden usulünce kesilmesi tavsiye edilir.

Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →Haram (Sözlük) →

Akan kan açıkça haram kılınmıştır. Bunun dışında erkeklik ve dişilik organları, idrar kesesi, safra kesesi ve bezler gibi kısımlar yenmesi hoş görülmeyen yerler arasında sayılır. Sakatatın temizlenip pişirilen kısımları ise yenebilir. Bu ayrımların bir bölümünde âlimler arasında görüş farkı vardır. Pratik ölçü, kesimhanenin ayırdığı ve geleneksel olarak tüketilmeyen kısımları zorlamamaktır.

Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →

Ambalajdaki helal sertifikasına ve üretici bilgisine bakmak ilk adımdır. Helal belgesi olmayan yerlerde balık, yumurta, sebze ve süt ürünleri gibi kesim gerektirmeyen gıdalara yönelmek kolaylık sağlar. Şüpheli durumlarda araştırmak kişinin sorumluluğundadır; "bilmiyordum" demek yeterli bir gerekçe sayılmaz. Peygamberimiz şüphe verenin terk edilmesini öğütlemiştir. Bulunduğunuz ülkedeki din hizmetleri ataşeliğine danışmak da güvenilir bir yoldur.

Şüphe Vereni Bırak →Seyahat ve Gurbet Soruları →Helal ve Haram Kavramı →

Usulünce kesilen hayvanın derisi, yünü, kemiği ve kılından faydalanmak caizdir. Deri tabaklandıktan sonra temiz kabul edilir ve kullanılabilir. Kurban derisinin satılıp parasının kişisel ihtiyaca harcanması uygun görülmemiştir; bu derinin hayır kurumlarına bağışlanması tavsiye edilir. Eti yenmeyen hayvanların derisinden faydalanma konusunda görüş farkı vardır. Pratikte, tabaklanmış deri ürünleri kullanmak yaygın olarak caiz kabul edilir.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →Giyim ve Tesettür Soruları →Kurban Soruları →

Kurban koyun, keçi, sığır, manda ve deveden olur. Koyun ve keçinin bir yaşını, sığır ve mandanın iki yaşını, devenin beş yaşını doldurmuş olması gerekir. Hayvanın sağlıklı olması, gözünün görmesi, kulağının ve kuyruğunun büyük ölçüde sağlam olması, yürüyebilmesi istenir. Çok zayıf, kör, topal ya da ağır hastalıklı hayvan kurban edilmez. Küçük kusurlar kurbanı engellemez; ölçü hayvanın belirgin bir sakatlığı olmamasıdır.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →Kurban Soruları →Kurban Hisse Hesaplama →

Kurbanlık hayvan alındığı günden kesime kadar emanetinizdir. Yemini, suyunu, gölgesini ve rahat yatacağı yeri sağlamak gerekir. Hayvanı günlerce bağlı, güneş altında ya da kalabalık içinde tutmak eziyete girer. Çocukların hayvanı korkutmaması, ipi çekiştirmemesi konusunda uyarılması iyi olur. İyi bakılmış bir hayvan, kesim sırasında da daha az zorlanır; bu hem hayvanın hakkıdır hem ibadetin edebidir.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →İslam'da Hayvan Hakları →Deveyi Aç Bırakmak →

Hayır. Kesimin belediyelerin gösterdiği yerlerde yapılması hem hijyen hem de çevre açısından gereklidir. Sokakta, apartman önünde veya su kaynağı yakınında kesim yapmak kan ve atıkla çevreyi kirletir; bu komşu hakkına da girer. Atıkların açıkta bırakılması hastalık yayar. Kurban, insanı kirlilikle değil merhametle meşgul etmesi gereken bir ibadettir. Kesim yerini önceden belirlemek, bayram sabahı telaşı da azaltır.

Komşu Hakkı →Yola ve Gölgeliğe Kirletmek →Kurban Soruları →

Evet, kurbanı bizzat kesmek sünnet olsa da vekâletle kestirmek geçerlidir. Güvendiğiniz bir kişiye ya da kurumun kurban organizasyonuna vekâlet verebilirsiniz. Vekâlet sözlü ya da yazılı olabilir; önemli olan sizin adınıza ve niyetinizle kesilmesidir. Kesim sırasında kendiniz bulunamıyorsanız bu durum ibadetin sevabını eksiltmez. Kurumun güvenilirliğini ve kesim usulünü önceden sormanız iyi olur.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →Vekâlet (Sözlük) →Kurban Soruları →

Akika, çocuğun doğumuna şükür olarak kesilen hayvandır ve Hanefî mezhebinde müstehap kabul edilir. Genellikle koyun veya keçiden kesilir; sığırdan hisse alınması da caiz görülmüştür. Kesim için yaygın uygulama doğumun yedinci günüdür, ancak daha sonra da kesilebilir. Eti aile ile birlikte yenebilir, komşulara ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Akika kesmek zorunlu değildir; imkânı olmayan kişi için bir eksiklik sayılmaz.

Akika Kurbanı →Kurban Soruları →Akika (Sözlük) →

Bir kişi "şu olursa kurban keseceğim" diye adakta bulunmuşsa, şart gerçekleştiğinde bu adağı yerine getirmesi vaciptir. Adak etinden adak sahibi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler yemez; et ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Adak, Allah'a verilmiş bir söz olduğu için hafife alınmamalıdır. Gücünüzü aşan adaklardan baştan kaçınmak en doğrusudur. Yerine getirmekte zorlanıyorsanız müftülüğe danışarak yolunu öğrenebilirsiniz.

Adak ve Nezir →Nezir (Sözlük) →Yemin ve Yemin Kefareti →

Yaygın uygulamaya göre et üçe bölünür: bir bölüm ev halkına, bir bölüm akrabalara ve komşulara, bir bölüm ihtiyaç sahiplerine verilir. Bu taksim bir zorunluluk değil, tavsiye edilen güzel bir usuldür. Ailesi kalabalık ve dar gelirli olan kişi etin tamamını evinde tutabilir. Eti dağıtırken hayvanın iyi kısımlarını kendinize saklamamak, dağıtımı gösteriye dönüştürmemek edebe daha uygundur.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →Sadaka ve Sadaka-i Cariye →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →

Kurban, belirli bir hayvanın kesilmesiyle yerine getirilen bir ibadettir; bedelini sadaka olarak vermek kurbanın yerine geçmez. Hanefî mezhebinde bu konuda görüş birliği vardır. Bununla birlikte kurban vacip olmayan, yani nisap miktarı mala sahip olmayan kişi için sadaka vermek güzel bir ameldir. Hem kurban kesip hem ayrıca sadaka vermek elbette daha faziletlidir. Kurbanın size vacip olup olmadığını hesaplamakta tereddüt ederseniz müftülüğe danışın.

Kurban İbadeti ve Hükümleri →Zekât ve Sadaka Soruları →Kurban Bayramı ve Arefe →

Eve, gıdaya ya da insan sağlığına zarar veren canlıları engellemek caizdir. İslam'da "zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur" ilkesi esastır; buradan gerekli tedbiri alma izni çıkar. Ancak eziyetli yollardan, özellikle yakmaktan kaçınmak tavsiye edilir. İlk tercih temizlik, yiyecekleri kapatmak ve girişleri kapatmak gibi önleyici tedbirlerdir. Zarar ortadan kalkmıyorsa uygun ilaçlama yapılabilir.

Zarar Vermek de Zararla Karşılık Vermek de Yoktur →İslam'da Hayvan Hakları →Zaruret (Sözlük) →

İnsana zarar verme ihtimali olan yılan ve akrep gibi canlılar için savunma amaçlı müdahale caiz görülmüştür. Yine de zorunluluk olmadan, uzakta durup kendi hâline bırakmak mümkünse bu tercih edilir. Kırda yaşayan ve size yaklaşmayan bir canlıyı takip ederek öldürmek gerekmez. Yerleşim yerine girmiş zehirli bir canlı için yetkili birimlere haber vermek en güvenli yoldur. Burada amaç öldürmek değil, tehlikeyi kaldırmaktır.

Zarar Vermek de Zararla Karşılık Vermek de Yoktur →Zaruret (Sözlük) →

Et elde etmek, geçimini sağlamak veya zararlı hayvanı uzaklaştırmak için avlanmak caizdir. Sadece eğlence olsun diye, etinden faydalanılmayacak bir canlıyı öldürmek ise hoş görülmemiştir. Çünkü bu, canlıyı oyun malzemesi hâline getirmektir. Avda hayvanı uzun süre acı içinde bırakmamak, vurulanı hemen usulünce kesmek gerekir. Avlanmanın yasal yönünü de ihmal etmemek, yasak dönem ve koruma altındaki türlere dikkat etmek gereklidir.

Hayvanı Hedef Yapmak →İslam'da Hayvan Hakları →Helal Gıda ve Kesim →

Eti yenen bir hayvan, besmele ile atılan silah veya eğitilmiş av hayvanıyla avlandığında eti helaldir. Av canlı yakalanırsa usulünce kesilir. Besmele kasten terk edilirse av helal olmaz. Avın bulunduğunda ölmüş olması, yaranın isabetiyle gerçekleşmişse helal kabul edilir; suda boğulmuş ya da uçurumdan düşmüş olarak bulunursa yenmez. Bu ayrıntılarda mezhepler arasında görüş farkı vardır; tereddütte müftülüğe danışmak yerinde olur.

Helal Gıda ve Kesim →Zebh (Sözlük) →Helal ve Haram Soruları →

Hayır. Balık, kesim ve besmele şartı olmaksızın helal kabul edilir; kendiliğinden ölmüş olsa bile yenir. Bu yüzden balıkçılıkta kesim usulü aranmaz. Yine de balığı gereksiz yere uzun süre susuz kıvrandırmamak, satış ve taşımada canlıya saygı göstermek edebe uygundur. Avlanma yasağı olan dönemlerde ve yasak boyun altındaki balıkları tutmamak, hem hukuka hem çevre sorumluluğuna uymak demektir.

Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →Helal (Sözlük) →

Bu konu âlimler arasında görüş farkı bulunan meselelerden biridir. Hanefî mezhebinde yalnız balık türleri helal kabul edilir; midye, karides ve kalamar gibi balık dışı deniz canlıları yenmez. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise denizde yaşayan canlıların tamamı veya büyük bölümü helal görülmüştür. Karides konusunda Hanefîler içinde de onu balık sayan görüşler vardır. Kendi tercihinizi bir mezhep ölçüsüne dayandırmanız ve tereddütte müftülüğe danışmanız en doğrusudur.

Yiyecek ve İçecek Soruları →Helal ve Haram Kavramı →Mezhep Farkları (Sözlük) →

Hayvanı hareket edemeyeceği kadar dar bir alanda tutmak eziyete girer. Kümes hayvanlarının gezineceği alan, temiz havası, yemi ve suyu sağlanmalıdır. Yoğun üretim yapan işletmelerde bile hayvanın temel ihtiyacını yok saymak doğru değildir. Hayvanın verimini artırmak için ona acı veren uygulamalardan kaçınılması gerekir. Tüketici olarak daha insaflı üretim yapan kaynakları tercih etmek de bir sorumluluktur.

Kediyi Hapseden Kadın →İslam'da Hayvan Hakları →Ticaret Ahlakı →

Hayvanın tanıtılması, korunması ve türünün devamı için yapılan bakım merkezleri faydalı görülebilir. Buna karşılık hayvanı dar kafeste tutmak, gösteri için zorlamak veya aç bırakarak itaate zorlamak eziyettir. Ölçü yine aynıdır: hayvanın bakımı ve rahatı mı öncelikli, yoksa insanın eğlencesi mi? Çocuklarla böyle yerlere gidildiğinde onlara canlıya saygıyı anlatmak güzel bir fırsattır. Hayvana acı veren gösterileri desteklememek daha uygundur.

Dilsiz Hayvanlar Hakkında →Eğitim ve İlim Soruları →İslam'da Hayvan Hakları →

İnsan sağlığı için gerçekten zorunlu olan, başka yolla yapılamayan araştırmalar zaruret kapsamında değerlendirilmiştir. Bu durumda bile hayvana en az acı verecek yöntem seçilmeli, gereksiz tekrarlardan kaçınılmalıdır. Kozmetik ve süs ürünleri için hayvana acı çektirmek ise bu zarurete girmez. Konu yeni ve ayrıntılıdır; bu sebeple âlimler arasında farklı değerlendirmeler vardır. Mesleği gereği bu alanda çalışanların müftülükten görüş almaları yararlı olur.

Zaruret (Sözlük) →Sağlık ve Tıp Soruları →İslam'da Hayvan Hakları →

Temizlik İslam'da imanın ayrılmaz bir parçası olarak görülür. Bu temizlik yalnız beden ve elbise değil; ev, sokak, su ve hava için de geçerlidir. Peygamberimiz temizliğin imanın yarısı olduğunu bildirmiş, Allah'ın temiz olanı kabul ettiğini haber vermiştir. Bu yüzden çöpünü sokağa bırakmak, duvarları kirletmek, ortak alanı bozmak dinen hoş görülmez. Çevreyi korumak, kendinden sonra gelene temiz bir dünya bırakmaktır.

Temizlik İmanın Yarısıdır →Allah Temizdir, Temizi Kabul Eder →Taharet (Sözlük) →

Evet, ortak alanı kirletmek insanların hakkına girer ve günahtır. Peygamberimiz, insanların geçtiği yola ve gölgelendiği yere kirletmeyi açıkça yasaklamıştır. Çöpünü belirtilen yere, belirtilen saatte koymak basit ama değerli bir sorumluluktur. Araçtan yola atılan paket, denize bırakılan şişe de aynı kapsamdadır. Buna karşılık yolda gördüğü bir çöpü kaldırmak sevap olarak bildirilmiştir.

Yola ve Gölgeliğe Kirletmek →Yoldan Dikeni Kaldıran →Komşu Hakkı →

Evet, bu açıkça sevap olarak bildirilmiştir. Peygamberimiz, yoldan bir dikeni kaldıran kişinin bu davranışıyla bağışlanabileceğini haber vermiştir. Kırık cam, çivi, kaygan atık gibi şeyleri kaldırmak hem insanı hem hayvanı korur. Bu küçük işler kimsenin görmediği, karşılığını Allah'tan beklediğiniz amellerdir. Bu yüzden değeri de büyüktür.

Yoldan Dikeni Kaldıran →Hiçbir İyiliği Küçümseme →Ahlak ve Edep Soruları →

Durgun su, çok sayıda insanın ve hayvanın kullandığı ortak bir nimettir. Peygamberimiz durgun suya küçük abdest bozmayı açıkça yasaklamıştır. Bu yasağın arkasında hem temizlik hem başkasının hakkını koruma düşüncesi vardır. Bugünün karşılığı, dere ve göllere atık dökmek, kuyuları kirletmektir. Su kaynağına zarar vermek, görünmeyen ama çok geniş bir kul hakkı ihlali olur.

Durgun Suya Bevletmeyin →Durgun Suya Kirletmeyin →Kul Hakkı →

Evet, komşuyu rahatsız etmek büyük bir sorumluluktur. Peygamberimiz, komşusu kendi şerrinden emin olmayan kişiyi ağır sözlerle uyarmıştır. Gece geç saatte gürültü yapmak, ortak alana koku yayan atık bırakmak, hayvan bakımını komşuya eziyet eder hâle getirmek bu kapsama girer. Evde hayvan besleyenlerin temizliğe ve ses düzenine özellikle dikkat etmesi gerekir. Haklı bir şikâyet geldiğinde savunmaya geçmeden önce durumu düzeltmek en doğrusudur.

Komşusu Şerrinden Emin Olmayan →Komşu Hakkı →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →

Geri dönüşüm, israfı önlediği ve kaynakları koruduğu için İslam'ın ölçüleriyle uyumludur. Kullanılabilir bir şeyi çöpe atmak yerine yeniden değerlendirmek, nimete saygıdır. Kâğıdı, cam ve plastiği ayırmak, eski eşyayı ihtiyaç sahibine vermek bu kapsamdadır. Peygamberimizin eşyayı tamir ederek kullandığına dair bilgiler, tüketimde ölçülü olmayı öğretir. Çocuklara bu alışkanlığı kazandırmak kalıcı bir hayır olur.

İsraf (Sözlük) →Nimet (Sözlük) →Sadaka ve Sadaka-i Cariye →

Başkalarına zarar veren her davranış sorumluluk doğurur. Bakımsız bir baca, kaçak yakıt, denetimsiz atık yakma işi çevredeki herkesin sağlığını etkiler. İslam'da "zarar vermek yoktur" ilkesi bu gibi durumlara doğrudan uygular. Hava, suyun ve toprağın yanında ortak bir emanettir. Bu yüzden ısınma ve üretimde yasal ölçülere uymak, sadece hukuki değil dinî bir sorumluluk olarak da düşünülmelidir.

Zarar Vermek de Zararla Karşılık Vermek de Yoktur →Kul Hakkı →Zulüm (Sözlük) →

Cami, mescit ve ortak kullanım alanları özel bir hassasiyet gerektirir. Ayakkabı, ıslak çorap, yemek artığı gibi şeylerle halıyı kirletmemeye dikkat edilir. Peygamberimizin mescitte temizliğe gösterdiği önem bilinmektedir. Abdest alırken suyu etrafa sıçratmamak, musluğu açık bırakmamak da bu edebe dâhildir. Burada temizlik hem ibadetin huzuru hem kardeşin hakkı içindir.

Allah Temizdir, Temizi Kabul Eder →Abdest Nasıl Alınır →Abdest ve Gusül Soruları →

Evet. Kıyı temizliği, fidan dikimi, barınak desteği gibi çalışmalar hem insanlara hem canlılara fayda sağlar; bu yüzden sadaka hükmünde sayılır. Peygamberimiz, insanın her iyi davranışının bir sadaka değeri taşıdığını bildirmiştir. Bu tür işlerde niyeti Allah rızası tutmak sevabı artırır. Gösteri hâline getirmemek, yapılan işi başkalarına yüklememek de önemlidir. İmkânı az olan kişi küçük bir katkıyla da bu hayra ortak olabilir.

Her Eklem İçin Sadaka →Sadaka ve Sadaka-i Cariye →İnfak (Sözlük) →

Evet, ağaç dikmek sadaka olarak bildirilmiştir. Diktiğiniz ağaçtan bir insan, bir kuş ya da bir hayvan faydalandığı sürece sevabı yazılmaya devam eder. Bu sebeple ağaç, sadaka-i cariye yani sürekli sadaka örneklerinden sayılır. Bahçeniz yoksa fidan bağışı yapan kurumlar aracılığıyla da bu hayra katılabilirsiniz. Diktiğiniz ağacın suyunu ve bakımını da sürdürmek işin tamamlayıcı kısmıdır.

Ağaç Diken Sadaka →Sadaka ve Sadaka-i Cariye →Sadaka-i Cariye (Sözlük) →

Bu söz, Müslümanın son âna kadar üretmeyi ve faydalı iş yapmayı bırakmaması gerektiğini anlatır. Sonucu göremeyecek olsa da insan elindeki hayırlı işi tamamlar. Burada hem çalışmaya teşvik hem ümitsizliğe düşmeme dersi vardır. Ağaç örneği seçilmesi, çevreyi korumanın sıradan bir iş değil, ibadet değeri taşıyan bir davranış olduğunu gösterir. Küçük ve kalıcı iyilikler, büyük ama gelip geçen işlerden daha değerli olabilir.

Kıyamet Kopsa Fidan Dik →Ölümden Sonra Kesilmeyen Üç Amel →Sadaka ve Sadaka-i Cariye →

Gölge veren, meyve veren, canlıya barınak olan bir ağacı sebepsiz kesmek doğru değildir. Peygamberimizin savaş hâlinde bile ağaçların korunmasını istediği bilinmektedir. Yol açmak, bina yapmak, hasta ağacı yenilemek gibi gerçek bir ihtiyaç varsa kesmek caizdir. Kesilen yerine yenisini dikmek güzel bir telafidir. Başkasının ağacına izinsiz dokunmak ise ayrıca kul hakkına girer.

Ağaç Diken Sadaka →Kul Hakkı →Bir Karış Toprağı Haksız Alan →

Evet, suyu gereksiz harcamak israftır ve israf Kur'an'da açıkça hoş görülmez. Peygamberimizin abdesti az bir suyla aldığına dair bilgiler bu ölçüyü gösterir. Musluğu açık bırakmak, abdest alırken suyu boşa akıtmak, bahçeyi gereğinden fazla sulamak bu kapsamdadır. Su bol diye ölçü değişmez; bereketli olan ölçülü kullanmaktır. Evdeki küçük sızıntıları tamir etmek de bu sorumluluğun parçasıdır.

Az Su ile Abdest →İsraf (Sözlük) →Abdest ve Gusül Soruları →

Hayır. Kuyudan ve pınardan artan suyu ihtiyaç sahibine vermemek hoş görülmemiştir. Elinizde fazlası varken paylaşmamak cimriliğe girer. Evde artan yemeği çöpe atmak yerine komşuya, ihtiyaç sahibine ya da hayvanlara vermek daha uygundur. Bu davranış hem israfı önler hem sadaka olur. Paylaşmanın malı eksiltmediği, bereketi artırdığı bildirilmiştir.

Artan Suyu Esirgememek →Sadaka Malı Eksiltmez →Cimrilik (Sözlük) →

Evet, yiyeceği gereksiz yere çöpe atmak israftır. Peygamberimiz yemeği ayıplamamayı, sofrada ölçülü olmayı ve tabaktaki lokmanın bereketini gözetmeyi öğretmiştir. Bu yüzden alışverişte ihtiyaç kadar almak, yemeği porsiyonlu pişirmek, artanı saklamak ya da paylaşmak tavsiye edilir. Bozulmuş ve sağlığa zararlı gıdayı kullanmamak israf sayılmaz; bu tedbirdir. Asıl mesele baştan ölçüyü tutmaktır.

Bereket Hangi Lokmada →İsraf (Sözlük) →Yiyecek ve İçecek Soruları →

Nimeti ölçülü kullanmak dinin öğrettiği bir edeptir; bu yönüyle sevap kazandıran bir davranıştır. Boşa yanan lamba, gereksiz ısıtma ve bakımsız cihazlar hem kaynağı hem bütçeyi tüketir. İsrafı bırakmak, cimrilik yapmak anlamına gelmez; ölçüyü tutmak demektir. Nimetin kıymetini bilen kişiye bereket verildiği bildirilmiştir. Evde bu konuda sade bir düzen kurmak, çocuklara da güzel bir alışkanlık kazandırır.

İsraf (Sözlük) →Bereket (Sözlük) →Şükür →

Peygamberimiz dünyanın tatlı ve yeşil olduğunu, insanın burada nasıl davrandığının sınandığını bildirmiştir. Bu bakış, dünyayı sınırsız harcanacak bir mülk değil, teslim edilecek bir emanet olarak görmeyi öğretir. Emanet mantığı insanı hesapsız tüketmekten alıkoyar. Toprağı, suyu ve canlıyı korumak bu emanete sadakattir. Kendimizden sonraki nesle temiz bir çevre bırakmak da bu sorumluluğun doğal sonucudur.

Dünya Tatlı ve Yeşildir →Emanet (Sözlük) →İmtihan (Sözlük) →

Kuraklık zamanında yağmur duası yapmak sünnette yer alan bir uygulamadır. Topluca kılınan istiska namazı ve edilen dua bu kapsamdadır. Dua ederken tövbe ve istiğfara da yer vermek tavsiye edilmiştir. Bununla birlikte duanın yanında suyu ölçülü kullanmak, kaynakları korumak da üzerimize düşen kısımdır. Yağmur bir rahmettir; bu rahmetin kıymetini bilmek hem dua hem tedbirle olur.

Yağmur Duası →Dua ve Zikir Soruları →Duanın Adabı ve Kabul Vakitleri →

Hayır, bu yaygın bir yanlış anlamadır. Kedi tüyü necis değildir ve namaza engel olmaz. Üzerindeki tüyleri silkelemek yeterlidir; yeni elbise aramak gerekmez. Vesvese sebebiyle namazı geciktirmek veya bırakmak, ortaya çıkan zararı asıl kayba çevirir. Şüpheye düştüğünüzde kolay olanı seçin ve namazınızı vaktinde kılın.

Namazı Bozan Şeyler →Kolaylaştırın, Zorlaştırmayın →Namaz Soruları →

Böyle bir dinî hüküm yoktur; bu halk arasında yayılmış bir inanıştır. Bereketin ölçüsü helal kazanç, şükür, israftan uzak durmak ve kul hakkına girmemektir. Hayvanına iyi bakan kişi bir iyilik işlemiş olur, bereketini kaybetmez. Dinde yeri olmayan sözleri gerçek hüküm gibi aktarmamak gerekir. Duyduğunuz bir bilgiyi uygulamadan önce güvenilir kaynaktan teyit etmek en doğrusudur.

Hurafe (Sözlük) →Bereket (Sözlük) →İman ve Akaid Soruları →

Hayır. Hayvan seslerinden uğursuzluk çıkarmak İslam'da yeri olmayan bir inanıştır. Olayları hayvan seslerine bağlamak, kaderi anlamakta yanlış bir yola sapmaktır. Peygamberimizin, bazı hayvan sesleri duyulduğunda Allah'a sığınmayı öğütlediğine dair rivayetler vardır; bunlar uğursuzluk inancı değil, dua ve sığınma tavsiyesidir. Endişe duyduğunuzda korku dualarını okumak ve tedbirinizi almak yeterlidir.

Horoz Ötünce Eşek Anırınca Dua →Hurafe (Sözlük) →Kader ve Kaza Soruları →

Hayvanların ahirette hesaba çekilip çekilmeyeceği, gayba ait bir konudur ve ayrıntısı bize bildirilmemiştir. Kur'an'da haksızlıkların görülmeden kalmayacağı, her canlının Allah'ın ilminde olduğu bildirilir. Âlimler, hayvanlar arasındaki haksızlıkların bir şekilde karşılığını bulacağını söylemekle birlikte bu konuda farklı değerlendirmeler yapmışlardır. Bizim sorumluluğumuz bellidir: emanetimizdeki canlıya iyi davranmak. Gaybın ayrıntısını Allah'a bırakmak en selametli yoldur.

Gayb (Sözlük) →Ahiret ve Kıyamet Soruları →Kadere İman →

Hayvan için cenaze namazı kılınmaz, dinî bir tören yapılmaz. Yapılması gereken, ölen hayvanı çevreyi kirletmeyecek şekilde, yeterli derinlikte bir yere gömmek ya da belediyenin gösterdiği yöntemle teslim etmektir. Çöpe ya da açıkta bırakmak hem sağlık hem saygı bakımından yanlıştır. Sevdiğiniz bir canlının ardından üzülmek tabiidir; bunda bir sakınca yok. Hayvanın ardından kendisi için dua etmek değil, onun hakkını gözettiğiniz için Allah'a şükretmek anlamlı olur.

Ölüm ve Cenaze Soruları →İslam'da Hayvan Hakları →

Sahiplendiğiniz hayvanın tedavisi bakım sorumluluğunun bir parçasıdır. Acı çeken bir canlıyı imkânınız varken tedavisiz bırakmak eziyete girer. İmkânınız yetersizse belediyelerin ücretsiz veterinerlik hizmetlerinden veya hayvan derneklerinden yardım istemek yerinde olur. Tedavisi mümkün olmayan ve ağır acı çeken hayvan için veterinerin kararına uymak gerekebilir; bu konuda âlimler arasında görüş farkı bulunduğundan müftülüğe danışmanız faydalı olur. Önemli olan canlıyı kaderine terk etmemektir.

Sağlık ve Tıp Soruları →Şifa Duası →İslam'da Hayvan Hakları →

Sokak hayvanlarının kontrolsüz çoğalıp aç ve hastalıklı kalmasını önlemek amacıyla yapılan kısırlaştırma, bir maslahata dayandığı için caiz görülmüştür. Evcil hayvanlarda da benzer gerekçelerle uygun kabul edilir. Buna karşılık sebepsiz olarak, sadece kolaylık olsun diye canlının bedenine müdahale etmek uygun değildir. Bu konu yeni meselelerden olduğu için değerlendirmeler farklılık gösterebilir. İşlemin ehil bir veteriner tarafından ve hayvana en az zarar verecek şekilde yapılması gerekir.

Maslahat (Sözlük) →Sağlık ve Tıp Soruları →İslam'da Hayvan Hakları →

Evet, hayvan yetiştirmek ve ticaretini yapmak helal bir geçim yoludur. Şartı, hayvanın bakımını ihmal etmemek ve alışverişte dürüst olmaktır. Hastalığını saklayarak hayvan satmak, tartıda ve ölçüde oyun yapmak kazancı bozar. Peygamberimiz alışverişte doğruluğun bereket getirdiğini bildirmiştir. Kendi emeğiyle kazanmak da övülmüş bir yoldur; besicilik bunun güzel bir örneğidir.

Alışverişte Doğruluk Bereket Getirir →Ticaret Ahlakı →Ticaret ve Kazanç Soruları →

Sitemizde bu konunun farklı yönlerini ele alan rehber yazıları, hadis sayfaları ve soru-cevap bölümleri bulunuyor. Hayvan haklarıyla ilgili temel çerçeveyi rehber yazısından, helal kesim ölçülerini helal-haram sorularından takip edebilirsiniz. Günlük duaları ve yağmur duası gibi metinleri dua bölümünden okuyabilirsiniz. Aradığınız bir konuyu sitedeki asistan üzerinden de sorabilirsiniz. Kendi durumunuza özel kesin bir hüküm gerektiren meselelerde bağlı bulunduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışmanızı tavsiye ederiz.

İslam'da Hayvan Hakları →Helal ve Haram Soruları →Asistana Sor →