Teknoloji ve Sosyal Medya ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Teknoloji ve medya ile ilgili dinî sorular: sosyal medya adabı, dijital gıybet, ekran bağımlılığı, müzik, dizi, oyun, yapay zekâ ve çevrimiçi kazanç sade cevaplarla.
Telefon, internet ve sosyal medya hayatımıza girdikten sonra daha önce hiç karşılaşmadığımız sorular doğdu. Bir mesajın gıybet olup olmadığı, paylaşılan fotoğrafın tesettüre uygunluğu, dizilerin ve oyunların sınırı, ekran başında geçen vaktin hesabı, dijital Kur'an uygulamalarının adabı, çevrimiçi kazancın helalliği ve yapay zekâdan alınan dinî bilginin güvenilirliği bunlardan sadece birkaçı. Bu sayfada bu başlıkları kolay anlaşılır sorular ve kısa cevaplarla topladık.
Cevaplar Hanefî mezhebi esas alınarak, Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisinde hazırlandı. Teknoloji yeni olduğu için pek çok meselede âlimler arasında görüş farkı vardır; böyle yerlerde bu durum açıkça belirtildi. Burada okuduklarınız genel bilgi niteliğindedir. Kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için bağlı bulunduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışmanızı tavsiye ederiz.
71 soru ve cevap · 9 başlık
Teknolojiye Dinî Bakış
İslam teknolojiye nasıl bakar, kullanmak günah mıdır?
Teknoloji kendi başına ne helal ne haramdır; nasıl kullanıldığına göre değer kazanır. İslam, akıl ve bilgiyi değerli sayar; insanın hayatını kolaylaştıran araçları da hayır kapısı olarak görür. Aynı telefon hem Kur'an okumak hem de gıybet etmek için kullanılabilir. Dolayısıyla hüküm araca değil, niyete ve sonuca bakar. Teknolojiyi kullanırken sorulacak soru şudur: Bu beni Allah'a ve iyiliğe mi yaklaştırıyor, yoksa uzaklaştırıyor mu?
Helal ve Haram Kavramı →Helal Açıktır, Haram Açıktır →Helal ve Haram Soruları →
Yeni çıkan konularda dinî hüküm nasıl belirlenir?
Kur'an ve sünnette doğrudan hükmü bulunmayan yeni meseleler, benzer konulardaki hükümlere bakılarak çözülür. Buna kıyas denir. Fıkıh kurulları önce konunun gerçekte ne olduğunu inceler, sonra fayda ve zarar dengesini değerlendirir. Örneğin sosyal medyada paylaşım, yüz yüze konuşma hükümlerine benzetilir. Bu yüzden teknoloji sorularında tek tip cevap beklememek gerekir. Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu kararları bu konularda en güvenilir başvuru kaynağıdır.
Farz, Vacip, Sünnet, Mekruh Nedir →Ehl-i Sünnet ve Mezhepler →
Ekran başında çok vakit geçiriyorum, bu dinen sorumluluk doğurur mu?
Vakit, insana verilmiş bir emanettir ve ondan hesap sorulur. Ekranda geçen her dakika günah değildir; iş, öğrenme ve dinlenme meşrudur. Ancak namaz vaktini kaçırmak, aile ile ilgiyi kesmek, uykuyu bozmak ve işini aksatmak düzeyine gelen bir kullanım israf sayılır. İsraf, malda olduğu gibi vakitte de hoş görülmez. Günde bir saatlik bir sınır koymak, telefonu yatak odasından çıkarmak ve namaz vakitlerinde bildirimleri kapatmak pratik çözümlerdir.
Telefon bağımlılığından kurtulmak için ne yapabilirim?
Önce ölçmekle başlayın: telefonun kendi ekran süresi raporuna bakın. Sonra küçük ve kalıcı adımlar atın. Bildirimleri kapatın, uygulamaları ana ekrandan kaldırın, telefonu şarj etmek için yatak odasının dışında bir yer belirleyin. Namaz vakitlerini doğal mola noktası yapın; her vakitte telefonu bırakın. Boşalan vakti okumak, yürümek veya zikirle doldurun; çünkü boşluk doldurulmazsa alışkanlık geri döner. Sabırla ve kendinizi suçlamadan devam edin.
Teknolojiyi hayır için kullanmanın sevabı var mıdır?
Vardır ve büyüktür. Faydalı bir bilgiyi paylaşmak, bir ayeti insanlara ulaştırmak, bir hastanın tedavisi için yardım toplanmasına aracılık etmek sadaka-i cariye kapsamına girebilir. Çünkü insan öldükten sonra da o bilgi okunmaya ve o yardım ulaşmaya devam eder. Hayra aracı olan, onu yapan gibi sevap kazanır. Bu yüzden paylaştığınız her içeriği bir amel defteri kaydı gibi düşünmek faydalıdır.
Teknolojiyi kullanırken hangi ölçüye bakmalıyım?
Üç basit soru yeterlidir. Birincisi: Bu içerik veya işlem haram bir şeyi mi içeriyor? İkincisi: Başkasının hakkına, mahremiyetine veya itibarına zarar veriyor mu? Üçüncüsü: Bana farz olan ibadetleri ve görevleri aksatıyor mu? Üçünün cevabı da hayır ise kullanım meşrudur. Birine evet diyorsanız orada durmanız gerekir. Bu ölçü, her yeni uygulama için ayrı fetva aramaktan daha pratiktir.
Şüpheli bir uygulamayı kullanmaktan kaçınmak gerekir mi?
Helal ile haramın arasında kalan şüpheli alanlardan uzak durmak takvanın gereğidir. Bir uygulamanın kazanç modeli belirsizse, kullanıcı verisini izinsiz satıyorsa veya içeriğinin büyük kısmı zararlıysa kullanmamak daha güvenlidir. Ancak şüphe, kesin yasak değildir; herkesin kendi vicdanına ve ihtiyacına göre kararı farklı olabilir. Zorunlu bir ihtiyaç varsa ve meşru bir alternatif yoksa kullanmak câiz görülür.
Teknolojinin dini zayıflattığı söyleniyor, doğru mu?
Teknoloji dini zayıflatmaz; dikkati dağıtır. Dinin zayıflaması, kalbin meşgul olup ibadetin yerinden kaymasıyla olur. Bunun ilacı teknolojiden kaçmak değil, ona sınır koymaktır. Günde beş vakit namaz zaten doğal bir sınırdır; her vakitte durup kendinize dönersiniz. Aynı teknoloji sayesinde bugün köyündeki bir insan dünyanın en iyi hocalarının dersini dinleyebiliyor. Mesele araçta değil, ölçüdedir.
Kalp Amelleri Soruları →Allah'ı Gözet ki O da Seni Gözetsin →
Sosyal Medya ve Paylaşım Adabı
Sosyal medya kullanmak câiz midir?
Sosyal medyanın kendisi câizdir; içeriği ve kullanım şekli hükmü belirler. Akrabayla bağ kurmak, faydalı bilgi öğrenmek, bir işi yürütmek gibi amaçlarla kullanmak meşrudur. Gıybet, iftira, haram görüntü, boş çekişme ve gösteriş ağırlıklı bir kullanım ise sorumluluk doğurur. Kendinize şu soruyu sorun: Burada geçirdiğim vaktin sonunda ne kazandım? Cevap boşsa ayarı değiştirmenin vakti gelmiştir.
Sosyal medyada paylaşım yaparken nelere dikkat etmeliyim?
Paylaştığınız her şey yazılı bir söz gibidir ve geri alınması zordur. Önce doğruluğundan emin olun; doğruluğunu bilmediğiniz haberi yaymak yalanın yayılmasına ortak olmaktır. Sonra kime zarar vereceğini düşünün; bir insanı küçük düşüren paylaşım kul hakkıdır. Üçüncü olarak niyetinizi kontrol edin; gösteriş için paylaşılan iyilik sevabını yitirebilir. Son olarak üslubunuzu yumuşatın; sert cümleler fayda yerine kırgınlık üretir.
Doğruluk ve Emanet →Düşünmeden Söylenen Bir Söz →Ahlak ve Edep Soruları →
Doğruluğunu bilmediğim bir haberi paylaşmak günah mı?
Araştırmadan haber yaymak dinen hoş görülmez. Kur'an, bir haber geldiğinde onu araştırmayı emreder. Yanlış haberi paylaşan kişi, o yalanın yayılmasındaki payı kadar sorumlu olur. Üstelik bir kişinin adı haksız yere lekelenirse ortaya kul hakkı çıkar. Bir haberi paylaşmadan önce kaynağına bakın, tarihine bakın, başka bir yerden doğrulayın. Emin olamadıysanız paylaşmamak en güvenli yoldur.
Beğeni ve takipçi peşinde koşmak riya sayılır mı?
Beğeni almak kendiliğinden riya değildir; insanın takdir edilmekten hoşlanması tabiidir. Riya, ibadeti veya iyiliği insanlara görünmek için yapmaktır. Verdiğiniz sadakayı, kıldığınız namazı, okuduğunuz Kur'an'ı beğeni almak amacıyla paylaşıyorsanız bu amelin sevabını zedeler. Ölçü şudur: Hiç kimse görmese de bunu yapar mıydım? Cevap evetse paylaşmanın sakıncası küçülür.
Riya Nedir →Gösteriş İçin Yapılan Amelin Akıbeti →Kalp Amelleri Soruları →
Yaptığım hayrı sosyal medyada paylaşmak doğru mu?
Âlimler arasında görüş farkı vardır. Bir kısmı, gizli yapılan sadakanın daha üstün olduğunu söyleyerek paylaşılmamasını tavsiye eder. Diğer kısmı, başkalarını teşvik etmek ve bir yardım kampanyasını duyurmak niyetiyle paylaşılmasının câiz olduğunu belirtir. Belirleyici olan niyettir. Yardım ettiğiniz kişinin yüzünü, adını veya muhtaç hâlini göstermek ise ayrı bir mesele; bu onun onurunu zedeler ve açık bir hak ihlalidir.
Sosyal medyada dinî tartışmaya girmeli miyim?
Faydalı olacağını düşündüğünüz, bilgi sahibi olduğunuz ve üslubunuzu koruyabileceğiniz yerde açıklama yapmak güzeldir. Ancak çoğu çevrimiçi tartışma kimseyi ikna etmez, sadece öfke üretir. Bilmediğiniz bir konuda konuşmak ise daha ağırdır; din adına yanlış bilgi vermek büyük sorumluluktur. Tartışma sertleşirse çekilmek yenilgi değil olgunluktur. Peygamberimiz, haklı olduğu hâlde çekişmeyi bırakan kişiyi övmüştür.
Sosyal medyada kadın-erkek yazışması nasıl olmalı?
Namahrem biriyle iş, eğitim, komşuluk gibi meşru bir ihtiyaç için yazışmak câizdir. Ölçü, yüz yüze konuşmadaki ölçüyle aynıdır: ciddiyet, kısalık ve gereksiz samimiyetten uzaklık. Flört havasına giren, özel hayata sarkan, geceye uzayan yazışmalar ise zamanla zarara dönüşür. Evliler için bu durum aile içinde ayrıca güven sorunu doğurur. Kendinize şu soruyu sormak iyi bir ölçüdür: Bu yazışmayı eşim veya ailem okusa rahatsız olur muyum?
Namahrem Nedir →Aile ve Nikah Soruları →Hayâ Ancak Hayır Getirir →
Başkasının gönderisine kızıp sert yorum yazmak günah mı?
Yanlış bir şeye karşı çıkmak hakkınızdır; ancak hakaret, aşağılama ve lakap takma dinen yasaktır. Kur'an, insanları alaya almayı ve kötü adlar takmayı açıkça kınar. Yazdığınız yorum kalıcıdır; o kişi okuduğunda kırılır ve siz hak altına girersiniz. Öfkeliyken yorum yazmamak en iyi kuraldır. Yazdıysanız silip helallik dilemek doğru davranıştır.
Müslüman, Elinden ve Dilinden Emin Olunandır →Kul Hakkı ve Helalleşme →Tevbe ve Günah Soruları →
Başkalarının lüks hayatını görüp haset ediyorum, ne yapmalıyım?
Sosyal medyada görünen hayat çoğu zaman gerçeğin seçilmiş ve süslenmiş hâlidir; kıyas yapmak yanıltır. Haset, başkasındaki nimetin yok olmasını istemektir ve dinen yasaklanmıştır. Bunun yerine gıpta edin: aynı hayrı siz de isteyin. Şükrü dile getirmek haseti söndüren en etkili ilaçtır. Pratik çözüm olarak sizi huzursuz eden hesapları takip etmeyi bırakmak da meşrudur.
Dijital Gıybet ve Mahremiyet
Mesajla yapılan gıybet de gıybet sayılır mı?
Evet. Gıybet, bir kişinin hoşlanmayacağı bir kusurunu arkasından anlatmaktır; bunun konuşmayla mı yazıyla mı yapıldığı hükmü değiştirmez. Hatta yazılı gıybet daha kalıcıdır; mesaj ekran görüntüsüyle çoğalır ve yıllar sonra bile ortaya çıkabilir. Grup sohbetlerinde başlayan masum görünen bir dedikodu kısa sürede bir insanın itibarını yıkabilir. Gıybetin tevbesi, Allah'tan bağışlanma dilemek ve mümkünse o kişiyle helalleşmektir.
Gıybet edilen bir grup sohbetinde ne yapmalıyım?
İlk yapılacak şey katılmamaktır; susmak bile onaylamaya yakın durur. Konuyu nazikçe değiştirmek, hakkında konuşulan kişi için bir iyilik söylemek veya grubu sessize almak pratik çözümlerdir. Gerekirse açıkça ama yumuşak bir dille uyarabilirsiniz. Devam ederse gruptan çıkmanız câizdir ve kırıcı sayılmaz. Bir insanın gıyabında onu savunmak, dinimizde övülen bir davranıştır.
Gıybet ve Dedikodu →Meclis Kefareti Duası →Komşuluk ve Akraba Soruları →
Ekran görüntüsü alıp başkasına göstermek doğru mu?
Size özel olarak yazılmış bir mesaj emanettir; izinsiz başkasına göstermek emanete ihanettir. Bir kişinin mahrem bilgisini, özel sıkıntısını veya hatasını yaymak ise ayrıca gıybet ve kul hakkıdır. Bir haksızlığı ispat etmek, bir zararı önlemek veya resmî bir şikâyette bulunmak gibi zorunlu durumlar istisnadır; o zaman da yalnız gerekli kadarını ve gereken kişiye göstermek gerekir.
Birinin fotoğrafını izinsiz paylaşmak günah mıdır?
Kişinin izni olmadan fotoğrafını yaymak mahremiyet ihlalidir ve dinen hoş görülmez. İnsanın görüntüsü, adı ve özel hayatı korunması gereken haklardandır. Özellikle kadınların, çocukların ve hasta kişilerin görüntüleri konusunda çok daha dikkatli olmak gerekir. Bir toplu fotoğrafta kalabalık içinde görünmek farklı değerlendirilse de, biri açıkça rahatsızlığını bildirmişse o fotoğrafı kaldırmak gerekir.
Çocuğumun fotoğraflarını paylaşmam uygun mu?
Çocuk, kendi adına karar veremeyen bir emanettir; onun mahremiyetini korumak velinin görevidir. Bugün masum görünen bir fotoğraf yıllar sonra çocuğu utandırabilir veya kötü niyetli kişilerin eline geçebilir. Bu yüzden çok sayıda hoca, çocuk fotoğraflarının herkese açık hesaplarda paylaşılmamasını tavsiye eder. Paylaşmak isterseniz kapalı bir aile grubunu ve yüzü belli olmayan kareleri tercih etmek daha güvenlidir.
Eşimin veya çocuğumun telefonunu gizlice kontrol edebilir miyim?
Eşler arasında gizlice telefon karıştırmak güveni yıkar ve mahremiyet ihlalidir; dinimiz birbirinin gizli hâlini araştırmayı yasaklar. Şüphe varsa konuşmak, gerekirse aile danışmanına gitmek doğru yoldur. Küçük çocuklarda durum farklıdır: veli, çocuğu korumakla yükümlü olduğu için uygun bir denetim yapabilir. Ancak büyüyen çocukta da gizli takip yerine açık kural koymak ve güven ilişkisi kurmak daha faydalıdır.
İnternette birinin sırrını ifşa etmenin hükmü nedir?
Sır saklamak emanet, ifşa etmek ise ihanettir. Bir kişinin günahını, hastalığını, borcunu veya aile sıkıntısını yaymak hem gıybet hem de onun örtüsünü açmaktır. Dinimizde bir Müslümanın ayıbını örtene aynı şekilde karşılık verileceği bildirilmiştir. İnternette yapılan ifşa geri alınamaz; silseniz bile kopyaları kalır. Bu yüzden öfkeyle yazılan bir ifşa, yıllar süren bir hak borcuna dönüşebilir.
Gıybet ve Dedikodu →Kul Hakkı ve Helalleşme →Tevbe ve Günah Soruları →
Dijital gıybet için nasıl tevbe ederim, helallik nasıl olur?
Önce yazdığınız gıybeti silin ve yaymayı bırakın. Sonra Allah'tan samimi şekilde bağışlanma dileyin. Üçüncü adım, hakkında konuştuğunuz kişiden helallik istemektir. Ancak haberi olmayan birine giderek anlatmak yeni bir kırgınlık doğuracaksa, âlimlerin çoğu bunu söylemeyip o kişiye dua etmeyi ve hakkında iyi şeyler söylemeyi tavsiye eder. Yanlış bilgiyi düzelten bir paylaşım yapmak da telafi yollarından biridir.
Tövbe ve İstiğfar Adabı →Seyyidül İstiğfar Duası →Kul Hakkı ve Helalleşme →
Televizyon, Dizi, Film ve Müzik
Televizyon seyretmek günah mıdır?
Televizyonun kendisi günah değildir; seyredilen içerik hükmü belirler. Haber, belgesel, eğitim ve sohbet programları faydalıdır. Açık saçık görüntüler, zina ve içkiyi özendiren sahneler, kumar ve şiddeti normalleştiren yapımlar ise dinen sakıncalıdır. Ayrıca ekranda geçen vaktin ibadeti ve aile sohbetini yemesine dikkat etmek gerekir. Kumandayı bilinçli kullanmak, cihazı suçlamaktan daha faydalıdır.
Dizi ve film izlemenin dinî sınırı nedir?
Ölçü, sahnelerin içeriğidir. Bir yapımda tesettüre aykırı görüntüler, meşru olmayan ilişkilerin özendirilmesi, içki ve kumarın güzel gösterilmesi varsa izlemek hoş görülmez. Konusu ibretli, dili temiz yapımları izlemekte sakınca görülmez. Âlimler arasında temsilî oyunculuğun kendisi hakkında da görüş farkı vardır. Kendi evinizde koyacağınız basit bir ölçü şudur: Çocuğunuzla birlikte rahatça izleyebiliyor musunuz?
Müzik dinlemek haram mıdır?
Bu konuda âlimler arasında eskiden beri görüş farkı vardır. Bir grup âlim, çalgı aletli müziği genel olarak hoş görmez. Diğer bir grup ise sözü ve etkisi kötü olmayan müziğin câiz olduğunu belirtir. Üzerinde birleşilen nokta şudur: Sözü haramı özendiren, insanı şehvete veya isyana sürükleyen, ibadeti ve sorumlulukları unutturan müzik sakıncalıdır. Kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için müftülüğe danışabilirsiniz.
Helal ve Haram Kavramı →Mekruh Nedir →Helal ve Haram Soruları →
İlahi ve ezgi dinlemek müzikten farklı mı değerlendirilir?
Sözü Allah'ı anan, peygamberimizi öven ve insanı hayra çağıran ilahiler genel olarak hoş görülür. Tasavvuf geleneğinde ilahi ve kaside okumak uzun bir geçmişe sahiptir. Çalgı eşliği konusunda ise yine görüş farkı vardır; bazı âlimler yalnız insan sesini ve basit bir ritmi uygun bulur. Ölçü, dinleyeni gevşetmek yerine kalbini diriltmesidir. Salavat ve zikir türünden ezgiler bu bakımdan en güvenli alandır.
Kur'an okunurken telefonla ilgilenmek saygısızlık mı?
Kur'an okunduğunda susup dinlemek Kur'an'ın emridir. Televizyonda veya telefonda bir hatim yayını açıkken başka işle meşgul olmak, o okumanın hakkını vermemek olur. En doğrusu, dinleyemeyecekseniz sesi kapatmaktır; çünkü arka planda sürekli açık bırakmak zamanla duyarsızlaştırır. Dinleyecekseniz bildirimleri kapatın ve kısa da olsa gerçekten dinleyin. Kur'an'a saygı, uzun süre değil dikkatli süre ister.
Evde fotoğraf ve resim bulundurmak câiz mi?
Klasik fıkıhta canlı varlıkların heykel şeklindeki tasvirleri yasaklanmış, düz yüzeydeki resimler hakkında ise farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Günümüz âlimlerinin çoğu, fotoğraf ve videonun yasaklanan tasvir kapsamına girmediği görüşündedir. Tapınma amacı taşımayan, müstehcenlik içermeyen aile fotoğraflarını bulundurmak câiz görülür. Namaz kılarken kıble tarafında dikkat dağıtacak büyük resimlerin bulunmaması ise edep gereğidir.
Reklamlarda ve içeriklerde istemeden gördüğüm görüntülerden sorumlu muyum?
İlk ve istemeden gelen bakıştan sorumlu olmazsınız; dinen sorumluluk, bakışı sürdürmekle başlar. Bu yüzden böyle bir görüntü karşınıza geldiğinde hemen geçmek yeterlidir. Kendinizi suçlayıp umutsuzluğa düşmeyin. Pratik olarak reklam engelleyici kullanmak, önerilen içerik akışını temizlemek ve zararlı siteleri engellemek koruyucu tedbirlerdir. Tedbir almak, dinimizin övdüğü bir davranıştır.
Haram içeriğe bakma alışkanlığından nasıl kurtulurum?
Önce umudunuzu kesmeyin; Allah tevbe edeni affeder. Sonra fırsatı azaltın: filtre programı kurun, telefonu yalnız açık alanda kullanın, gece yalnız kalmayı bırakın. Tetikleyen hesapları ve uygulamaları tamamen silin, çünkü iradeye güvenmek genelde yetmez. Her düşüşten sonra yeniden kalkın ve istiğfara devam edin. Sıkıntı büyükse bir uzmandan destek almak dinen de doğru bir adımdır.
Tövbe ve İstiğfar Adabı →Tevbe ve Günah Soruları →Sağlık ve Tıp Soruları →
Dijital Kur'an, Ezan ve İbadet Uygulamaları
Telefondan Kur'an okumak sevap bakımından aynı mı?
Kur'an'ı telefondan okumak câizdir ve okunan ayetin sevabı aynıdır. Mushaftan okumanın ayrı bir edebi ve bereketi olduğunu söyleyen âlimler vardır; ancak telefonda okuyanın sevabının eksildiğine dair bir delil yoktur. Telefonun kolaylığı sayesinde pek çok kişi günlük okumayı sürdürebiliyor. Dikkat edilecek nokta, okurken bildirimlerin dikkatinizi dağıtmasına izin vermemektir.
Kur'an →Kur'an Okuma Soruları →En Hayırlınız Kur'an'ı Öğrenen ve Öğretendir →
Telefonda Kur'an uygulaması varken abdestsiz tutmak câiz mi?
Mushafa abdestsiz dokunmak Hanefî mezhebinde câiz görülmez. Ancak telefonun ekranında ayet görüntülenmesi mushaf hükmünde sayılmaz; çünkü yazı kalıcı değildir, ekranda beliren bir görüntüdür. Bu sebebe dayanarak günümüz âlimlerinin çoğu, telefonu abdestsiz tutmanın ve ekranda Kur'an okumanın câiz olduğunu belirtir. Yine de saygı gereği abdestli olmak güzeldir. Bazı âlimler ihtiyatı tercih eder; görüş farkı vardır.
Abdest Nasıl Alınır →Abdest ve Gusül Soruları →Kur'an Okuma Adabı →
Telefondan ezan dinlemek müezzinin ezanı yerine geçer mi?
Kayıttan çalınan ezan, ibadet olarak okunan ezan yerine geçmez; çünkü ezan canlı bir çağrıdır. Fakat kayıttan ezan dinlemek güzel bir hatırlatıcıdır ve vakti bildirir. Ezanı duyunca onu takip edip cevap vermek ve ardından ezan duası okumak sünnettir; bu kayıttan dinlerken de yapılabilir. Camisi olmayan veya yabancı ülkede yaşayan kişiler için uygulama ezanı büyük bir kolaylıktır.
Namaz Vakitleri →Namaz Vakitleri Soruları →Cami Adabı Soruları →
Namaz vakti uygulamaları güvenilir mi?
İyi uygulamalar, resmî takvim verilerini kullandıkları için güvenilirdir. Ancak konum izni kapalıysa, şehir yanlış seçilmişse veya uygulama farklı bir hesaplama yöntemi kullanıyorsa dakikalar oynayabilir. En sağlıklısı, bulunduğunuz yerin resmî vakitleriyle bir kez karşılaştırmaktır. Vakte çok yakın kılmayı alışkanlık yapmamak da ihtiyatlı bir davranıştır; birkaç dakika beklemek namazı şüpheden kurtarır.
Pusula uygulamasıyla kıble bulmak doğru sonuç verir mi?
Genellikle doğru sonuç verir; ancak telefon pusulası metal eşyalardan, mıknatıslı kılıflardan ve elektrikli cihazlardan etkilenebilir. Kullanmadan önce telefonu havada sekiz çizerek pusulayı ayarlamak isabeti artırır. Mümkünse iki ayrı yöntemle doğrulayın. Yönü tam tespit edemediyseniz araştırıp kanaat getirdiğiniz yöne dönerek namaz kılmanız geçerlidir; sonradan yanlış olduğu anlaşılsa da namaz iade edilmez.
Dijital zikirmatik kullanmak câiz mi, tesbih gibi sevabı var mı?
Câizdir ve zikrin sevabı sayma aracına göre değişmez. Önemli olan dilin ve kalbin zikre katılmasıdır. Tesbih, parmak veya uygulama yalnızca sayıyı takip etmeye yardımcı araçlardır. Parmakla saymanın sünnette yer alan bir uygulama olduğunu belirten âlimler, onu tercih etmeyi tavsiye eder. Zikri aksatmamak için hangisi kolayınıza geliyorsa onu kullanabilirsiniz.
Online hatime katılmak veya uygulamadan cüz almak geçerli mi?
Geçerlidir. Hatim, Kur'an'ın bölümlerinin paylaşılarak okunmasıdır; bunun bir deftere mi yoksa bir uygulamaya mı kaydedildiği hükmü etkilemez. Aldığınız cüzü vaktinde ve dikkatle okumak önemlidir; okumadığınız hâlde okundu olarak işaretlemek doğru olmaz. Uzaktaki yakınlarınızla ortak hatim yapmak, aile bağını güçlendiren güzel bir uygulamadır.
Canlı yayından cuma namazına veya cemaate katılabilir miyim?
Hayır. Cemaat, imamla aynı mekânda ve safta bulunmayı gerektirir; ekrandan takip ederek imama uymak câiz değildir. Cuma namazı da camide topluca kılınır. Yayından hutbe dinlemek ve vaaz takip etmek ise faydalıdır, sevaptır. Camiye gitmekte gerçek bir zorluk varsa, cuma yerine o vakitte öğle namazını dört rekât olarak kılmanız gerekir.
Cuma Namazı →Cemaatle Namaz ve İmamlık →Cuma ve Bayram Soruları →
Oyun, Eğlence ve Kumar Sınırı
Bilgisayar ve telefon oyunu oynamak câiz mi?
Dinlenmek ve eğlenmek için oyun oynamak kendiliğinden yasak değildir. Oyunu sakıncalı hâle getiren üç şey vardır: para karşılığı şans unsuru içermesi, müstehcen veya küfürbaz içerik taşıması ve ibadetle sorumlulukları aksatacak kadar vakit alması. Bunlardan uzak, akıl ve beceri geliştiren oyunlarda sakınca görülmez. Çocuklar için yaş sınırlarına uymak ve süreyi sınırlamak velinin görevidir.
Oyun içi para harcamak ve kasa açmak kumar mıdır?
Para verip ne çıkacağını bilmediğiniz sandık, paket veya çark sistemleri kumara çok benzer; çünkü bedel vardır ve sonuç şansa bağlıdır. Günümüz âlimlerinin çoğu bu tür harcamaları sakıncalı görür. Buna karşılık ne aldığınız belli olan bir ürünü, mesela bir kıyafeti veya oyunun tamamını satın almak alışveriş hükmündedir ve câizdir. Belirsizliğin yüksek olduğu her harcamadan uzak durmak en güvenlisidir.
Online bahis ve çevrimiçi şans oyunları haram mı?
Evet, bahis ve şans oyunları Kur'an'da açıkça yasaklanan kumar kapsamına girer; internette yapılması hükmü değiştirmez. Buradan elde edilen kazanç helal değildir. Böyle bir kazancınız varsa harcamayıp sahibi belliyse geri vermek, belli değilse sevap beklemeden hayır yoluna vermek tavsiye edilir. Bağımlılık hâline gelmişse hesapları kapatmak ve profesyonel destek almak gerekir.
İçki ve Kumar →Haram Nedir →Faiz, Kredi ve Sigorta Soruları →
Para ödülü olmayan tahmin ve çekilişlere katılmak câiz mi?
Katılmak için para veya bir bedel ödemiyorsanız, bu kumar sayılmaz; bir hediye veya ikram hükmündedir. Dolayısıyla ücretsiz çekilişlere katılmak genel olarak câiz görülür. Ancak katılmak için ücretli mesaj göndermek, bilet almak veya abonelik şartı varsa durum değişir ve kumara yaklaşır. Ayrıca çekilişin gerçek olduğundan emin olun; dolandırıcılık amaçlı sahte çekilişler yaygındır.
Oyun hesabı veya karakter satmak helal mi?
Bu konuda görüş farkı vardır. Satışın geçerli olması için satılan şeyin bilinen, teslim edilebilen ve bir değeri olan bir mal olması gerekir. Dijital hesaplar bu şartları kısmen taşıdığı için bazı âlimler câiz görür. Buna karşılık çoğu oyunun kullanım sözleşmesi hesap satışını yasaklar; verdiğiniz sözü bozmak ise dinen doğru değildir. Sözleşmeye aykırı bir satıştan kaçınmak daha uygun olur.
Oyun oynarken namaz vakti geldi, ne yapmalıyım?
Namaz önceliklidir; oyunu durdurup namazı kılmak gerekir. Farz namazı vaktin sonuna kadar geciktirip kaçırma riski almak doğru değildir. Çoğu oyun durdurulabilir veya çıkılabilir; çıkamadığınız bir durumda da vakit geniş olduğu için namazı hemen sonrasında kılabilirsiniz. Alışkanlık edinmek için namaz vakitlerinde oyunu kapatan bir hatırlatıcı kurmak faydalı olur.
Çocuğumun oyun oynamasına sınır koymam gerekir mi?
Evet, bu velinin sorumluluğudur. Çocuk kendi vaktini ölçemez; sınırı koyan büyüktür. Günlük bir süre belirlemek, yaş etiketine uymak, oyunu açık alanda oynatmak ve yabancılarla sesli sohbeti kapatmak temel tedbirlerdir. Yasaklamak yerine birlikte kural koymak daha kalıcı olur. Oyunu tamamen yasaklamak çoğu zaman gizli oynamaya yol açtığı için ters etki yapar.
Dijital Kazanç, Reklam ve Alışveriş
İnternetten para kazanmak helal midir?
İnternetten kazanmak, meşru bir mal veya hizmet karşılığı olduğu sürece helaldir. Yazılım yazmak, tasarım yapmak, ders vermek, ürün satmak, danışmanlık yapmak bunlara örnektir. Kazancı haram kılan şeyler şunlardır: haram bir ürünü satmak, kumar ve faiz içermek, yanıltıcı reklam yapmak, hizmet vermeden para almak. Kazancın hangi işten geldiğini bilmek, miktarından önce gelir.
Ticaret Ahlakı →Ticaret ve Kazanç Soruları →Faydalı İlim, Helal Rızık ve Makbul Amel Duası →
Video kanalından reklam geliri almak câiz mi?
Kendi ürettiğiniz helal içeriğin yanında gösterilen reklamlardan gelir almak, bir tür kiralama hükmünde olduğu için genel olarak câiz görülür. Ancak kanalınızda gösterilen reklamları seçme imkânınız varsa, içki, kumar ve faiz reklamlarını engellemek gerekir. İçeriğinizin kendisi haram ise gelir de helal olmaz. Sponsorlu tanıtımlarda ise ürünü denemeden övmek yanıltıcı reklam sayılır.
Ürünü abartarak tanıtmak dinen nasıl değerlendirilir?
Bir malın kusurunu saklamak veya olmayan özelliğini varmış gibi anlatmak aldatmadır; peygamberimiz aldatanın kendisinden olmadığını bildirmiştir. Reklamda süslü anlatım kullanmak ile gerçeği değiştirmek farklı şeylerdir. Satıcı, alıcının bilmesi gereken kusurları açıkça söylemekle yükümlüdür. İnternette satış yaparken ürün fotoğrafının gerçeği yansıtması, kargo ve iade şartlarının açık yazılması da bu sorumluluğun parçasıdır.
Ticaret Ahlakı →Doğruluk ve Emanet →Ticaret ve Kazanç Soruları →
Taksitli online alışverişte fiyat farkı faiz midir?
Satıcının peşin fiyatı ile vadeli fiyatı farklı belirlemesi ve alıcının bunu baştan kabul etmesi, satış hükmündedir; âlimlerin çoğu bunu câiz görür. Faiz, borç para üzerinden alınan fazlalıktır. Ancak sözleşmede gecikme faizi, kart borcuna işleyen faiz veya kredi kullandırımı varsa durum değişir ve faize girer. Taksitli alırken toplam ödemenizi ve gecikme şartlarını mutlaka okuyun.
Faiz ve Kredi →Faiz Nedir →Faiz, Kredi ve Sigorta Soruları →
Korsan yazılım, film veya kitap indirmek günah mı?
Başkasının emeğiyle ürettiği ve bedel koyduğu bir eseri izinsiz almak, âlimlerin çoğuna göre hak ihlalidir ve kul hakkına girer. Telif hakkının korunması gerektiği yönündeki görüş günümüzde ağır basar. Ücretsiz ve açık biçimde paylaşılmış eserleri kullanmakta ise sakınca yoktur. Gerçekten ödeyecek gücü olmayan kişinin durumunu bazı âlimler ayrı değerlendirse de, imkân varken ödememek doğru değildir.
Kul Hakkı →Kul Hakkı ve Helalleşme →Ticaret ve Kazanç Soruları →
Kripto para almak satmak câiz mi?
Bu konuda âlimler arasında belirgin bir görüş farkı vardır. Bir kısmı, arkasında somut bir karşılık bulunmadığını ve aşırı dalgalandığını belirterek sakıncalı görür. Diğer kısmı, insanlar arasında değer olarak kabul görmesi sebebiyle alım satımını câiz sayar. Üzerinde birleşilen nokta, kaldıraçlı ve vadeli işlemlerin kumara yakın olduğu ve kaçınılması gerektiğidir. Kesin hüküm için müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
İnternetteki dolandırıcılıktan nasıl korunurum?
Kimseye şifrenizi, kart bilgilerinizi ve telefonunuza gelen doğrulama kodunu vermeyin; banka hiçbir zaman bunları istemez. Tanımadığınız bağlantılara dokunmayın, aşırı ucuz ilanlara güvenmeyin, kapora isteyen satıcıdan uzak durun. Acele ettiren her teklif şüphelidir. Dolandırıcılık dinen hırsızlık gibi ağır bir haksızlıktır; mağdur olursanız bankanıza ve kolluk birimlerine hemen başvurun.
Online mağazadan dinî ürün alırken nelere dikkat etmeliyim?
Satıcının açık adres ve iletişim bilgisi bulunsun, ürün açıklaması ayrıntılı olsun, iade şartları yazılı olsun. Kur'an, mushaf ve dinî kitap alırken baskı kalitesine ve metnin güvenilir bir yayınevine ait olmasına bakın. Meal alıyorsanız Diyanet onaylı veya tanınmış bir çevirinin tercih edilmesi daha güvenlidir. Şüpheli ucuz fiyatlar genelde hatalı baskıya işaret eder.
Mağaza →Mağaza ve Sipariş Soruları →Meal ve Tefsir Soruları →
Yapay Zekâ ve Dinî Bilgi Kaynakları
Yapay zekâya dinî soru sormak câiz mi?
Soru sormak câizdir; sorun, alınan cevabın güvenilirliğindedir. Yapay zekâ bir âlim değildir, fetva mercii de değildir; metinlerden öğrendiği kalıplara göre cümle üretir. Bu yüzden verdiği cevap doğru da yanlış da olabilir. Yapay zekâyı bir başlangıç noktası olarak kullanıp, hükmü güvenilir bir ilmihalden veya müftülükten doğrulamak en doğru yoldur. Özellikle ibadet ve helal-haram konularında doğrulamayı atlamayın.
Yapay zekânın verdiği fetva geçerli olur mu?
Hayır. Fetva, ehliyetli bir âlimin, sorunun özel şartlarını dinleyerek verdiği hükümdür. Yapay zekâ bir kişinin durumunu, niyetini ve çevresini bilemez; kaynak da uydurabilir. Bu yüzden ondan çıkan metni fetva saymak doğru değildir. Boşanma, miras, yemin, kefaret gibi sonucu ağır konularda mutlaka müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na başvurun.
İnternette gördüğüm hadislerin doğruluğunu nasıl anlarım?
Sosyal medyada dolaşan sözlerin önemli bir kısmı hadis değildir. Doğruluğunu anlamak için üç şeye bakın: sözün hangi hadis kitabında yer aldığı belirtilmiş mi, o kaynak tanınmış bir kitap mı, çeviri bir açıklamayla mı veriliyor. Kaynağı yazılmayan bir sözü paylaşmayın. Peygamberimize ait olmayan bir sözü ona nispet etmek dinimizde çok ağır bir sorumluluktur.
Yapay zekâ ile üretilen görüntüleri paylaşmak doğru mu?
Bir görüntünün yapay zekâ ile üretildiğini belirtmeden gerçek gibi paylaşmak aldatmadır. Özellikle bir kişinin yüzünü veya sesini taklit eden içerikler, o kişiye ağır zarar verir ve iftiraya kadar varabilir. Peygamberlerin, sahabenin ve âlimlerin hayalî görüntülerini üretip yaymak da saygıya aykırıdır. Eğitim veya tasarım amaçlı, kimseyi yanıltmayan ve müstehcen olmayan üretimlerde ise sakınca görülmez.
Doğruluk ve Emanet →Kul Hakkı →Siyer ve Peygamberimiz Soruları →
Yapay zekâ ile ödev veya iş yapmak hile sayılır mı?
Kuralı belirleyen kurumdur. Okul veya işveren yapay zekâ kullanımını yasaklamışsa, gizlice kullanmak verilen söze aykırı davranmak olur. Kullanıma izin varsa ve ürettiğiniz işi kontrol edip sahipleniyorsanız sakınca yoktur. Tamamen başkasının ürettiği bir metni kendi emeği gibi sunmak ise dürüstlükle bağdaşmaz. İlim öğrenmede asıl kazanç, emek vererek anlamaktır.
Eğitim ve İlim Soruları →Çalışma Hayatı Soruları →İlim Öğrenirken Okunacak Dua →
İnternetten dinî bilgi öğrenmek yeterli olur mu?
İnternet çok iyi bir başlangıçtır ama tek başına yeterli değildir. Dinî bilgiyi sıraya koyarak öğrenmek, soru sorabilmek ve yanlış anlamaları düzeltmek için bir hocaya ihtiyaç vardır. En sağlıklı yol ikisini birleştirmektir: evde güvenilir kaynaklardan okuyun, cami derslerine veya müftülük kurslarına katılın. Faydalı ilim öğrenmek ve öğretmek, dinimizde en değerli amellerden sayılmıştır.
Allah Hayrını Dilediğini Dinde Anlayış Sahibi Kılar →Eğitim ve İlim Soruları →Yeni Başlayanlar İçin Sorular →
Güvenilir dinî içerik nasıl ayırt edilir?
Güvenilir içerik kaynağını gösterir, görüş farklarını saklamaz ve kesin konuşmaktan kaçınır. Şu işaretler uyarı niteliğindedir: kurtuluş veya cehennem vaadiyle korkutmak, paylaşmazsanız başınıza kötülük geleceğini söylemek, tek bir ayeti bağlamından koparmak ve bilinmeyen bir hocanın adını kaynak yerine kullanmak. Diyanet yayınları, tanınmış ilmihaller ve üniversite ilahiyat kaynakları en güvenli başvuru yerleridir.
Faydasız İlimden Sığınma Duası →İman ve Akaid Soruları →Site Hakkında Sorular →
Aile, Çocuk ve Ekran Düzeni
Çocuğa kaç yaşında telefon verilmeli?
Dinimizde belirli bir yaş sınırı yoktur; esas olan çocuğun zararlardan korunmasıdır. Uygulamada pek çok eğitimci, ilkokul çağında kişisel akıllı telefon verilmemesini, gerekiyorsa yalnız arama yapan bir telefon tercih edilmesini tavsiye eder. Telefon verildiğinde kurallar baştan konuşulmalı: hangi saatlerde kullanılacağı, hangi uygulamaların yükleneceği, şifrenin ailede bilineceği. Kural koymak sevgisizlik değil, korumadır.
Evde ekran kuralı nasıl kurulur?
Kuralın herkes için geçerli olması en etkili yöntemdir; büyükler telefonla meşgulken çocuğa sınır koymak sonuç vermez. Yemek sofrasını ve yatma saatini ekransız ilan edin. Telefonları gece ortak bir yerde şarj edin. Günde bir saat ailenin birlikte oturduğu, ekranın kapalı olduğu bir vakit belirleyin. Namaz vakitleri bu düzenin doğal çerçevesini kurar; her vakitte evde kısa bir duruş olur.
Eşim sürekli telefonla ilgileniyor, bu bir hak ihlali mi?
Eşlerin birbirine vakit ayırması evliliğin hakkıdır; sürekli ekrana dönük olmak bu hakkı eksiltir. Bunu bir suçlama olarak değil, bir ihtiyaç olarak dile getirin: "Akşam yarım saat beraber oturalım" demek, "sen hep telefondasın" demekten çok daha etkilidir. Birlikte ortak bir kural koyun ki kimse kendini hedef almış gibi duymasın. Sorun büyüdüyse bir aile danışmanına başvurmak faydalı olur.
Çocuğa dinî eğitim için uygulama kullanmak uygun mu?
Uygundur ve çoğu zaman faydalıdır. Ezber, dua öğrenme ve sûre dinleme uygulamaları çocuğun ilgisini çeker. Ancak uygulama hocanın ve ailenin yerini almaz; çocuk telaffuzu düzeltecek birine ihtiyaç duyar. İçeriğin güvenilir bir kaynaktan geldiğini kontrol edin ve çocuğu yalnız bırakmadan, yanında birkaç dakika oturarak kullanın. Birlikte öğrenmek, hem bağ kurar hem kalıcı olur.
Ezber Aracı →Hıfz ve Ezber Soruları →Eğitim ve İlim Soruları →
Uzaktaki akrabaları telefonla aramak akrabalık bağı sayılır mı?
Sayılır. Sıla-i rahim, akrabayla ilgiyi kesmemektir; bu ziyaretle de aramayla da gerçekleşir. Uzakta veya gurbette olan için telefon ve görüntülü görüşme büyük bir kolaylıktır. Yine de imkân varsa yüz yüze ziyaretin yerini hiçbir şey tutmaz; özellikle anne babaya ve hastalara. Düzenli bir gün belirleyip aramayı alışkanlık hâline getirmek, bağın kopmasını önler.
Komşuluk ve Akraba Soruları →Anne Babaya İyilik →Seyahat ve Gurbet Soruları →
Cenaze ve taziye haberini mesajla bildirmek uygun mu?
Haberi hızla ulaştırmak için mesaj kullanmak uygundur; önemli olan taziyenin kendisini mesajla geçiştirmemektir. İmkân varsa taziye evine gitmek, el tutmak ve oturmak asıl olandır. Uzaktaysanız arayıp konuşmak, mesajdan daha isabetlidir. Cenaze fotoğrafı ve videosu paylaşmaktan kaçının; bu, vefat edenin ve ailesinin mahremiyetine aykırıdır.
Taziye ve Yas Adabı →Ölüm ve Cenaze Soruları →Mesaj Oluştur →
Bayram ve kandil mesajı göndermek sünnete uygun mu?
Bayramda tebrikleşmek ve hayır dilemek güzel bir gelenektir; mesajla yapılması sakıncalı değildir. Ancak hazır kopyalanmış uzun metinler yerine kişiye özel kısa bir dua yazmak daha içten olur. Kandil gecelerinin kutlanması konusunda âlimler arasında görüş farkı vardır; bazıları bu geceleri fırsat sayarken bazıları ihdas edilmiş bir kutlama olmasına dikkat çeker. Zincir mesajlardan ve tehdit içeren paylaşımlardan uzak durun.
Mesaj Oluştur →Mübarek Gün ve Geceler Soruları →Üç Aylar ve Kandil Geceleri →
Teknolojiyi hayra çevirmek için günlük küçük bir düzen önerir misiniz?
Sabah telefonu açmadan önce kısa bir dua ve istiğfarla başlayın. Gün içinde beş vakit namazı ekranın molası yapın. Bir vakitte beş dakika Kur'an okuyun; uygulamadan olsun fark etmez. Akşam yatmadan önce o gün paylaştıklarınızı bir kez gözden geçirin; kırıcı bir şey varsa silin ve helallik dileyin. Haftada bir gün sosyal medyayı tamamen kapatın. Küçük ama sürekli bir düzen, büyük ama kısa süren niyetlerden hayırlıdır.
Sabah Uyanınca Okunacak Dua →İbadet Takibi →Dua ve Zikir Soruları →