Aile, Nikâh ve Evlilik ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Aile ve nikâh hakkında en çok sorulan sorular: nikâhın şartları, mehir, eş seçimi, evlenme engelleri, eşlerin hakları, çocuk terbiyesi ve boşanma sade cevaplarla.
Aile, İslam'da üzerine en çok söz söylenen kurumlardan biridir. Evlilik hem bir sünnet hem de iki insanın birbirine karşı sorumluluk altına girdiği ciddi bir sözleşmedir. Bu sayfada nikâhla ve aile hayatıyla ilgili en sık sorulan soruları bir araya getirdik. Nikâhın şartları ve kıyılışı, şahitlik, mehir, eş seçiminde ölçüler, evlenmesi caiz olmayan yakınlar, nişan ve düğün adabı, eşlerin birbirine karşı hakları, geçim sıkıntıları, çocuk sahibi olmak ve çocuk terbiyesi, anne-baba ile akraba hakları, aile içi anlaşmazlıklar ve boşanma tek tek ele alındı.
Cevaplar Hanefî mezhebi esas alınarak, Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisinde ve sade bir dille hazırlandı. Gereken yerde Şâfiî mezhebindeki farklı uygulamaya da işaret edildi. Âlimler arasında görüş farkı bulunan konularda bu durum ayrıca belirtildi. Burada okuduklarınız genel bilgi niteliğindedir. Nikâhın hukuken geçerliliği, boşanma, mehir alacağı ve velayet gibi konular aynı zamanda resmî hukuku ilgilendirir; kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için bağlı bulunduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışmanızı tavsiye ederiz.
71 soru ve cevap · 9 başlık
Evlilik Nedir, Neden Önemlidir
İslam'da evliliğin yeri nedir?
Evlilik, İslam'da teşvik edilen ve Peygamber Efendimiz'in sünnetiyle örneklendirilen bir yoldur. İki insanın karşılıklı rıza ile ömürlük bir yakınlık kurmasını, neslin devam etmesini ve haramdan korunmayı sağlar. Kur'an aile içindeki ilişkiyi sevgi ve merhametle anlatır. Evlilik sadece bir tören değil, hak ve sorumluluk doğuran bir sözleşmedir. Bu yüzden aceleyle değil, düşünerek ve danışarak kurulması tavsiye edilir.
Evlenmek farz mı, sünnet mi?
Evlenmenin hükmü kişinin durumuna göre değişir. Genel olarak evlenmek sünnettir. Haramdan korunmak için başka yolu kalmayan ve evlilik sorumluluğunu taşıyabilecek kişi için vacip derecesine yükselir. Geçimini sağlayamayacak, eşine zulmedeceği bilinen kişi için ise ertelenmesi uygun görülür. Yani evlilik herkese aynı derecede emredilmiş değildir; kişinin imkânı ve niyeti belirleyicidir.
Evlenmemek günah mıdır?
Evlenmemek kendi başına günah değildir. Sağlık, maddi durum, bakmakla yükümlü olduğu kişiler gibi sebeplerle evlenemeyen ya da evlenmeyi erteleyen kişi günahkâr olmaz. Ancak evliliği küçümseyerek, dünyadan el çekme adına bilinçli olarak reddetmek İslam'ın çizgisine uygun görülmemiştir. Önemli olan iffeti korumaktır. Evlenmeyen kişinin de gözünü ve dilini haramdan sakınması beklenir.
Evliliğin amacı sadece çocuk sahibi olmak mıdır?
Hayır. Çocuk sahibi olmak evliliğin önemli sonuçlarından biridir, ama tek amacı değildir. Eşlerin birbirine huzur vermesi, zorlukta dayanışması, haramdan korunması ve birlikte iyilik üretmesi de evliliğin amaçları arasındadır. Çocuğu olmayan bir evlilik eksik ya da geçersiz sayılmaz. Bu sebeple çocuk sahibi olamayan eşlerin kendilerini suçlamaları için bir sebep yoktur; bu bir imtihan konusudur.
Evlilik için dua etmek doğru mu, hangi duayı okuyabilirim?
Hayırlı bir eş istemek için dua etmek güzeldir ve örnekleri Kur'an'da geçer. Duada belirli bir kişiyi şart koşmak yerine, hayırlı olanın verilmesini istemek tavsiye edilir. Dua ederken aynı zamanda gerekli adımları atmak, araştırmak ve çevrenizden yardım istemek de duanın bir parçası sayılır. Dua ettiği hâlde beklediği olmayan kişi, bunun bir red değil erteleme veya daha hayırlısına yönlendirme olabileceğini düşünmelidir.
Sâlih Eş ve Nesil Duası →Duanın Adabı ve Kabul Vakitleri →Dua ve Zikir Soruları →
Evleneceğim kişi için istihareye yatmam gerekir mi?
İstihare zorunlu değildir, bir kolaylık yoludur. Önce akılla araştırma yapılır, bilen kişilere danışılır; karar yine netleşmezse istihare namazı kılınıp dua edilir. İstihare rüyada net bir cevap görme garantisi vermez. Çoğu zaman sonuç, kalpte oluşan ferahlık veya işin kolaylaşıp zorlaşması şeklinde belirir. Rüya görmediyseniz bu olumsuz bir işaret sayılmaz; araştırmaya devam edin.
Evlilik yaşı için İslam'da bir sınır var mı?
İslam hukukunda evlenebilmek için ergenlik ve akıl sağlığı esas alınır. Bununla birlikte yürürlükteki yasalar evlilik için belirli bir yaş sınırı koymuştur ve bu sınıra uymak Müslüman için de bağlayıcıdır. Çok küçük yaşta evlilik, tarafların sorumluluğu taşıyamaması sebebiyle hem dinen hem hukuken sakıncalıdır. Resmî nikâh yapılmadan kurulan birliktelikler kadın ve çocuk haklarını korumasız bırakır; bu yüzden tavsiye edilmez.
Evlilikle ilgili hadislerde ne tavsiye edilir?
Hadislerde eş seçiminde dindarlığın ve ahlakın öne çıkarılması tavsiye edilir. Sâliha bir eşin dünyanın en değerli nimetlerinden sayıldığı, eşler arasında iyilik ve ikramın sadaka hükmünde olduğu bildirilmiştir. Ayrıca eşine karşı sert olmamak, kusurlarını örtmek ve küçük anlaşmazlıklarda büyütmemek öğütlenmiştir. Bu tavsiyeler evliliğin bir rekabet değil, dayanışma ilişkisi olduğunu gösterir.
Dünyanın En Hayırlı Nimeti Sâliha Eş →Hadis ve Sünnet Soruları →
Nikâhın Şartları ve Kıyılışı
Nikâhın geçerli olması için neler gerekir?
Nikâhın geçerliliği için tarafların evlenmeye ehil olması, karşılıklı rızanın açıkça ifade edilmesi, icap ve kabulün aynı mecliste yapılması ve şahitlerin bulunması gerekir. Taraflar arasında evlenme engeli bulunmamalıdır. Mehir de nikâhın sonuçlarından biridir. Bu şartlardan biri eksikse nikâh geçersiz ya da sakatlanmış sayılır. Tereddüt ettiğiniz bir durum varsa nikâhı kıyacak görevliye ve müftülüğe sormak en doğrusudur.
Nikâhta kaç şahit gerekir, şahit kim olabilir?
Hanefî mezhebine göre nikâhta iki erkek ya da bir erkek ile iki kadın şahit gerekir. Şahitlerin akıllı, ergen ve duyduğunu anlayabilecek durumda olması şarttır. Şâfiî mezhebinde iki erkek şahit şartı aranır. Şahitlerin akraba olması nikâha zarar vermez. Şahitler sadece töreni süslemek için değil, sözleşmenin yapıldığını ispat için bulunur; bu yüzden icap ve kabulü bizzat işitmeleri gerekir.
İcap ve kabul ne demek?
İcap, taraflardan birinin evlenme teklifini açık sözle söylemesidir. Kabul ise diğer tarafın bunu kabul ettiğini belirtmesidir. İkisi aynı mecliste ve şahitlerin duyacağı şekilde söylenmelidir. Sözler net olmalı, şaka ya da şartlı bir ifade taşımamalıdır. Konuşamayan kişilerde anlaşılır bir işaret veya yazı yeterli görülür. İcap ve kabul tamamlandığı anda nikâh kurulmuş olur; tören ve davet bunun sonrasıdır.
Dinî nikâh mı resmî nikâh mı önce yapılmalı?
Yürürlükteki düzenlemeye göre dinî nikâhın resmî nikâhtan sonra yapılması esastır. Resmî nikâh, kadının ve doğacak çocukların miras, nafaka ve nüfus haklarını güvence altına alır. Sadece dinî nikâhla kurulan birliktelikte bu haklar korumasız kalır. Bu sebeple âlimler, hakların korunması gerekçesiyle resmî nikâhın mutlaka yapılmasını tavsiye eder. İkisi aynı gün yapılabilir; sıralamada resmî işlem önce gelir.
Nikâh ve Şartları →Miras Hukukuna Giriş →Miras ve Vasiyet Soruları →
Nikâhı kimler kıyabilir, mutlaka imam mı olmalı?
Dinî nikâhın geçerliliği için nikâhı kıyan kişinin imam veya görevli olması şart değildir. Şartlar yerine geldiğinde nikâh kurulmuş olur. Ancak şartları bilen, duayı ve usulü doğru uygulayan bir din görevlisinin kıyması yanlışlıkların önüne geçer. Resmî nikâh ise yalnızca yetkili evlendirme memuru tarafından yapılır. Camide veya müftülükte dinî nikâh talebiniz varsa resmî belgenizle başvurabilirsiniz.
Telefonla veya internetten nikâh kıyılır mı?
Hanefî fıkhında nikâh için icap ve kabulün aynı mecliste olması esastır. Bu sebeple tarafların uzaktan bağlanmasıyla kıyılan nikâhta âlimler arasında görüş farkı vardır. Bir kısmı modern iletişim araçlarıyla kurulan meclisi geçerli sayarken, bir kısmı vekâlet yoluyla yapılmasını şart koşar. En güvenli yol, uzakta olan tarafın usulüne uygun vekil tayin etmesidir. Bu konuda kesin hüküm için müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
Vekâletle nikâh olur mu?
Olur. Taraflardan biri, kendisi adına nikâh akdini yapması için bir kişiyi vekil tayin edebilir. Vekilin kimi, hangi şartlarla ve ne kadar mehirle nikâhlayacağı açıkça belirlenmelidir. Vekil bu sınırları aşarsa işlem asilin onayına bağlı kalır. Vekâletle nikâhta da şahitlerin bulunması ve icap-kabulün söylenmesi gerekir. Resmî nikâhta vekâlet usulü ise ilgili mevzuata göre yürütülür.
Nikâhta okunan dua nedir, okunmazsa nikâh geçersiz mi olur?
Nikâh töreninde genellikle hamd, salavat, ilgili âyetler ve çiftin hayrına dua okunur. Bu duaların okunması güzeldir ve adaptandır; fakat nikâhın geçerlilik şartı değildir. Dua okunmasa da şartlar tamamsa nikâh geçerlidir. Yeni evlenenlere 'bereket dolu olsun' anlamında dua etmek de sünnetten gelen bir uygulamadır. Davetlilerin bu duayı yapması güzel bir âdettir.
Eş Seçimi ve Evlenme Engelleri
Eş seçerken neye dikkat etmeliyim?
Hadislerde eş seçiminde dindarlığın ve güzel ahlakın öne alınması tavsiye edilir. Bunun yanında karakter uyumu, aile yapısı, geçim anlayışı ve sağlık gibi konuların açıkça konuşulması yerinde olur. Beklentileri nikâhtan önce karşılıklı ve dürüstçe paylaşmak, sonradan çıkacak kırılmaları azaltır. Araştırma yaparken kişiyi çekiştirmeye değil, doğru bilgiyi almaya niyet edin. Danıştığınız kişinin söylediğini de abartmadan değerlendirin.
Görücü usulüyle tanışmak dinen uygun mu?
Uygundur. Önemli olan tarafların birbirini görmesi, konuşabilmesi ve rızalarının zorlamasız alınmasıdır. Peygamber Efendimiz, evlenmek isteyen kişinin eş adayını görmesini tavsiye etmiştir. Ailelerin aracı olması bir sakınca taşımaz; sakınca, kişinin iradesinin yok sayılmasında ve baskı altında 'evet' dedirtilmesindedir. Görüşmelerin mahremiyet ölçülerine uygun, bir yakının bilgisi dâhilinde yapılması tavsiye edilir.
Ailem istemediği hâlde evlenebilir miyim?
Ergen ve aklı başında kişinin rızası nikâh için esastır; ailenin onayı geçerlilik şartı değildir. Bununla birlikte anne-babanın görüşünü almak, onları ikna etmeye çalışmak ve kırmamaya gayret etmek büyük bir hayırdır. Çoğu itirazın altında endişe yatar; bu endişeyi sabırla konuşarak gidermek mümkündür. Yine de aileye rağmen kurulan evlilikler zor yürüdüğü için acele etmemek, araya hakem olabilecek bir büyük koymak tavsiye edilir.
Anne Babaya İyilik →Anne Baba Konusu →Kalpleri Çeviren Allah'a Dua →
Hangi yakınlarla evlenmek haramdır?
Kan bağı sebebiyle anne, kız, kız kardeş, hala, teyze, yeğenler ile evlenmek kesin olarak haramdır. Süt bağı da aynı yakınlığı doğurur: süt anne ve süt kardeşlerle evlenmek haramdır. Evlilik sebebiyle oluşan yakınlıkta kaynana, gelin, damat ve üvey çocuklar da bu kapsamdadır. Bu engeller kalıcıdır. Kuzenle evlenmek ise haram değildir, caizdir; ancak sağlık açısından hekim görüşü alınması tavsiye edilir.
Süt kardeşlikle evlenme engeli nasıl oluşur?
Bebeklik döneminde bir kadından süt emen çocuk, o kadının süt evladı olur. Bu durumda süt anne, süt babası ve onların çocuklarıyla evlenmesi haram hâle gelir. Hanefî mezhebinde emzirmenin süt emme çağı içinde gerçekleşmesi esas alınır. Miktar konusunda mezhepler arasında görüş farkı vardır. Geçmişte böyle bir emzirme ihtimali duyduysanız, evlenmeden önce aile büyüklerine sorup durumu netleştirmek gerekir.
Gayrimüslim biriyle evlenmek caiz mi?
Müslüman bir kadının gayrimüslim bir erkekle evlenmesi caiz değildir. Müslüman erkeğin Ehl-i kitap bir kadınla evlenmesi klasik fıkıhta caiz görülmüş, ancak çocukların din eğitimi ve aile birliği açısından tavsiye edilmemiştir. Putperest veya hiçbir dine inanmayan biriyle evlilik ise caiz görülmemiştir. Bu konu hassas olduğu için karar vermeden önce müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
Boşanmış veya eşi vefat etmiş biriyle evlenmek uygun mu?
Tamamen uygundur ve ayıplanacak bir durum değildir. Peygamber Efendimiz'in hayatında da bu örnekler vardır. Yalnız kadının iddet süresinin bitmesi gerekir. Boşanmada iddet genellikle üç hayız süresi, vefatta ise dört ay on gündür. Hamile olan kadının iddeti doğumla sona erer. İddet dolmadan kıyılan nikâh geçerli olmaz. Bu süreyi takip etmek ve bitişini netleştirmek için müftülüğe sorabilirsiniz.
Nişanlılık döneminde nelere dikkat etmek gerekir?
Nişan, nikâh değildir; nişanlılar birbirine henüz helal olmaz. Bu dönemde baş başa kalmaktan, dokunmaktan ve mahremiyet sınırını aşmaktan sakınmak gerekir. Görüşmelerin aile bilgisiyle, açık ortamlarda yapılması tavsiye edilir. Nişanın bozulması günah değildir; yanlış bir evliliği sürdürmekten iyidir. Bozulma hâlinde alınan hediyelerin durumu konuşularak çözülür, dava konusu yapmadan helalleşmek en hayırlısıdır.
Mehir, Düğün ve Masraflar
Mehir nedir, vermek zorunlu mu?
Mehir, nikâh sebebiyle erkeğin kadına vermesi gereken maldır ve kadının kendi hakkıdır. Vermek zorunludur; kadının rızası olmadan kaldırılamaz. Nikâhta miktar konuşulmamışsa kadının emsaline göre bir mehir takdir edilir. Mehir altın, para, eşya ya da gayrimenkul olabilir. Kadın isterse mehrinden kendi rızasıyla vazgeçebilir, ancak bu baskıyla istenemez.
Mehir ne kadar olmalı, bir alt sınır var mı?
Mehir için üst sınır yoktur; alt sınırda ise mezhepler arasında görüş farkı vardır. Hanefî mezhebinde sembolik olmayacak, küçümsenmeyecek bir miktar esas alınır. Önemli olan tarafların imkânına uygun, gerçekten ödenebilir bir miktar belirlemektir. Ödenmesi mümkün olmayan yüksek mehir, sonradan anlaşmazlık doğurur. Miktarın nikâh sırasında yazılı olarak kayda geçirilmesi, ileride ispat kolaylığı sağlar.
Mehrin peşin ve veresiye olması ne demek?
Mehrin nikâhta hemen ödenen kısmına peşin mehir, sonraya bırakılan kısmına veresiye mehir denir. İkisi birlikte de belirlenebilir. Sonraya bırakılan mehir borçtur; boşanma veya vefat hâlinde ödenmesi gerekir. Vefat durumunda mehir borcu mirastan önce ödenir. Bu yüzden mehrin miktarını ve vadesini yazmak hem kadını hem erkeğin mirasçılarını korur.
Miras Hukukuna Giriş →Vasiyet Hükümleri →Miras Hesaplama Aracı →
Başlık parası almak caiz mi?
Başlık parası, kız tarafına ödenen ve kadının kendi hakkı olmayan bir bedeldir. Mehirden farklıdır ve İslam'da yeri yoktur. Kadının evliliğini bir bedele bağlamak, onun rızasını maddi bir pazarlığa çevirdiği için uygun görülmemiştir. Ailelerin, çiftin yuva kurmasına destek olmak üzere karşılıksız yardım yapması ise ayrı bir konudur ve güzeldir. Bu iki şeyi birbirine karıştırmamak gerekir.
Düğün yapmak sünnet mi, nasıl olmalı?
Evliliği duyurmak ve davetlilere yemek vermek sünnettir. Düğünün sade, israfsız ve komşuyu rahatsız etmeyecek şekilde yapılması tavsiye edilir. Gösterişe kaçan, borçlandıran ve haram unsurlar içeren törenler ise uygun değildir. Davet edilen kişinin gitmesi güzeldir, geçerli özrü varsa gitmemesi günah olmaz. Düğünde fakirlerin de hatırlanması, bereketi artıran bir davranış olarak görülmüştür.
Düğünde müzik ve eğlence caiz mi?
Sözleri ve ortamı uygun olan sade bir eğlencede sakınca görülmemiştir; bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Sakınca, içki bulunması, kadın-erkek karışıklığının mahremiyeti zedelemesi, komşuların huzurunu bozacak gürültü ve israf gibi hâllerde doğar. Ölçü, sevinci paylaşırken kimsenin hakkını çiğnememektir. Kendi düğününüzde bu sınırları önceden konuşup belirlemek, sonradan gelen rahatsızlıkları önler.
Düğün için kredi çekmek doğru olur mu?
Faizli kredi konusunda Diyanet'in ve âlimlerin ağırlıklı görüşü, zorunluluk olmadıkça kaçınılması gerektiğidir. Düğün bir zorunluluk değildir; sade bir törenle de evlilik kurulur. Borçlanarak kurulan yuva, ilk yıllarını geçim baskısı altında geçirir. Takıları ve masrafları imkâna göre küçültmek daha hayırlıdır. Faizli işlemler konusunda kendi durumunuz için müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
Düğün takıları kime ait olur?
Genel kabul, takıların kime takıldığı ve verenin niyetine göre değerlendirilmesidir. Geline doğrudan takılan takılar kadının kendi malı sayılır. Damada takılanlar ise erkeğin olur. Uygulamada anlaşmazlık çıkmaması için takıların kime takıldığının o gün netleştirilmesi faydalıdır. Bu konuda hukukî değerlendirme de yapıldığı için, uyuşmazlık hâlinde hem müftülüğe hem hukukçuya danışmak gerekir.
Eşlerin Hakları ve Aile Düzeni
Eşlerin birbirine karşı hakları nelerdir?
Her iki eşin de birbirine iyi davranma, sırrını saklama, kusurunu örtme ve sadık kalma sorumluluğu vardır. Erkeğin evin geçimini sağlaması, kadının da evin düzenine katkı vermesi klasik fıkıhta esas alınmıştır. Bununla birlikte işlerin paylaşımı, tarafların anlaşmasına bırakılmış bir alandır. Hiçbir eşin diğerini aşağılama, baskı kurma veya mahrem bilgisini başkasına anlatma hakkı yoktur.
Ev işleri kadının görevi midir?
Klasik fıkıhta kadının evin iç düzenine, erkeğin geçime bakması yaygın bir taksimdir. Ancak bu, erkeğin ev işine el sürmesinin yasak olduğu anlamına gelmez. Peygamber Efendimiz'in kendi işini bizzat gördüğü, ailesine yardım ettiği bildirilmiştir. Bugün çoğu evde iki eş de çalışıyor; bu durumda işleri konuşarak paylaşmak hem adaletli hem huzur vericidir. Dinin ölçüsü, kimsenin yükünü tek başına ezilecek kadar taşımamasıdır.
Kadının çalışması caiz mi?
Caizdir. Kadının helal bir işte çalışması, kazandığı üzerinde tasarruf etmesi ve malına sahip olması İslam'da kabul edilmiştir. Dikkat edilmesi gerekenler; işin helal olması, mahremiyet ölçülerinin korunması ve ailenin bundan zarar görmemesidir. Kadının kazancı kendisine aittir; eve harcamak zorunda değildir, harcarsa bu bir iyilik olur. Eşlerin bu konuyu nikâhtan önce konuşması, sonraki tartışmaları önler.
Nafaka nedir, kimler nafaka öder?
Nafaka, kişinin bakmakla yükümlü olduğu kimselerin temel ihtiyaçlarını karşılamasıdır. Evlilik içinde eşin barınma, yiyecek ve giyecek ihtiyacını karşılamak kocanın sorumluluğundadır. Çocukların geçimi de babaya aittir. Boşanma sonrası nafaka ise hem fıkhî hem hukukî bir konudur ve mahkeme kararıyla belirlenir. Nafakayı gücü yettiği hâlde ödememek kul hakkına girer.
Evlilikte Eşlerin Hakları →Kul Hakkı →Boşanma ve Talak Hükümleri →
Eşimin ailesine karşı sorumluluğum var mı?
Eşinizin anne-babası sizin için kayınvalide ve kayınpederdir; onlara saygılı davranmak akrabalık hakkının bir parçasıdır. Onlara bakmak dinen sizin zorunlu göreviniz değildir; bu sorumluluk öncelikle öz evlatlarına aittir. Ancak gönüllü yardım büyük bir sevaptır. Ailelerin evliliğe aşırı müdahalesi sorun doğuruyorsa, eşlerin birlikte ve kırmadan bir sınır belirlemesi gerekir. Araya söz taşımamak en önemli kuraldır.
Anne Babaya İyilik →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →Gıybet ve Dedikodu →
Eşler arasında mahremiyet sınırı nedir?
Eşler birbirine helaldir; aralarındaki yakınlık meşrudur. Yalnız iki konu önemle belirtilir: kadının hayız ve lohusalık günlerinde cinsel ilişkiden kaçınmak ve aralarında yaşananları başkasına anlatmamak. Eşlerin mahrem hâllerini arkadaş ortamında konuşmak, hadislerde en çirkin davranışlar arasında sayılmıştır. Bu sır, evliliğin güven temelidir ve bir kez bozulduğunda onarılması zordur.
Hayız ve Nifas Hükümleri →Gusül Nasıl Alınır →Gusül Gerektiren Haller →
Eşim ibadetlerini yapmıyor, ne yapmalıyım?
Önce kendi hâlinizle örnek olun; zorlama ve sürekli kınama çoğu zaman ters tepki doğurur. İbadet, kalbin rızasıyla yapılır. Güzel sözle hatırlatmak, fırsat olduğunda birlikte bir namaza durmak, ortak bir Kur'an okuma vakti belirlemek daha etkilidir. Hidayetin Allah'tan olduğunu hatırlayıp dua etmek de bir yoldur. Eşinizi başkalarının önünde dinî eksikliğiyle utandırmaktan özellikle sakının.
Başkasının Hidayeti İçin Dua →Kolaylaştırın, Zorlaştırmayın →Yeni Başlayanlar İçin Sorular →
Evde birlikte ibadet etmek için ne yapabiliriz?
Evde ortak bir vakit belirlemek en işe yarayan yoldur. Akşam veya yatsıdan sonra kısa bir Kur'an okuma, bir sayfa ilmihal, ardından kısa bir dua yeterlidir. Çocuklar varsa onları da katmak, ibadeti evin doğal bir parçası hâline getirir. Uzun ve yorucu programlar yerine kısa ve düzenli olanı tercih edin. Zikir ve ezber için araçlardan destek alabilirsiniz.
Zikirmatik →Ezber Aracı →İbadetler Hakkında Namaz Soruları →
Çocuk, Doğum ve Terbiye
Doğan çocuk için ilk olarak ne yapılır?
Doğumdan sonra çocuğa güzel bir isim verilmesi, kulağına ezan ve kamet okunması, mümkünse yedinci gün akika kurbanı kesilmesi sünnet olarak nakledilmiştir. Erkek çocuk için sünnet ettirmek de İslam'ın şiarlarından sayılır. Bu uygulamalar sevap kazandıran âdetlerdir; yapılmadığında çocuğa bir eksiklik gelmez. Doğum için hekimin tavsiyelerine uymak ise ayrıca bir sorumluluktur.
Çocuğa isim verirken nelere dikkat edilir?
İsmin anlamı güzel olmalı, kötü bir mana taşımamalı ve çocuğu zor duruma düşürmemelidir. Peygamberlerin, sahabenin ve Allah'a kulluğu ifade eden isimler tercih edilmiştir. Allah'ın isimlerini doğrudan çocuğa vermek yerine 'Abd' ekiyle kullanmak âdet olmuştur. İsmin okunabilir ve telaffuzu kolay olması da çocuğun hayatını kolaylaştırır. Beğenilmeyen bir ismi sonradan değiştirmek caizdir.
Çocuk sahibi olamıyoruz, tedavi görmek caiz mi?
Tedavi görmek caizdir ve teşvik edilmiştir. Hekime başvurmak kadere isyan değildir; sebeplere tutunmaktır. Tedavide dikkat edilen nokta, yöntemin nesep karışıklığına yol açmamasıdır. Eşlerin kendi hücreleriyle, nikâh devam ederken yapılan uygulamalar genel olarak caiz görülmüştür. Üçüncü kişiden alınan unsurlar ise caiz görülmemiştir. Yöntemin ayrıntısını öğrenip müftülüğe sormanızı tavsiye ederiz.
Doğum kontrolü yapmak günah mı?
Eşlerin karşılıklı rızasıyla, geçici yöntemlerle doğumu planlaması genel olarak caiz görülmüştür. Annenin sağlığı veya ailenin durumu gibi makul sebepler bu kararı daha da meşru kılar. Kalıcı kısırlaştırma ise zorunlu bir tıbbi gerekçe olmadıkça uygun görülmemiştir. Bu alanda âlimler arasında görüş farkı vardır. Yöntem seçimi hem tıbbi hem dinî yönü olduğu için hekime ve müftülüğe birlikte danışılması en doğrusudur.
Çocuğa dinî eğitimi kaç yaşında vermeye başlamalıyım?
Eğitim doğumla başlar; çocuk önce gördüğünü öğrenir. Küçük yaşta ezber ve kural yüklemek yerine, evin düzenine ibadeti sevdirerek katmak daha kalıcıdır. Yedi yaşından itibaren namaza alıştırmak tavsiye edilmiştir. Kısa sûreler, besmele, selam vermek ve sofra adabı ilk öğretilecekler arasındadır. Zorlama ve korkutma yerine övgü ve birlikte yapma yöntemi tercih edilmelidir.
Çocuğumu namaza nasıl alıştırabilirim?
En etkili yol, çocuğun sizi namaz kılarken görmesidir. Önce yanınızda durmasına izin verin, sonra birkaç rekât birlikte kılın. Tam ve eksiksiz kılmasını başta beklemeyin. Bir vakti seçip onu düzenli hâle getirmek, beş vakti birden istemekten iyidir. Camiye birlikte gitmek de çocuğun ibadetle bağını güçlendirir. Kaçırdığı vakit için ceza vermek yerine, kıldığı vakit için takdir etmek daha verimlidir.
İbadetler Hakkında Namaz Soruları →Cami Adabı Soruları →Kolaylaştırın, Zorlaştırmayın →
Çocuklar arasında ayrım yapmak günah mı?
Çocuklar arasında sevgi ve maddi imkân bakımından ayrım yapmak hoş görülmemiştir. Hadislerde babanın çocuklarına verdiği hediyelerde adaletli olması emredilmiştir. Bir çocuğu öne çıkarmak, diğerinde kalıcı kırgınlık ve kardeşler arasında düşmanlık doğurur. Çocukların ihtiyaçları farklıysa ihtiyaca göre davranmak ayrımcılık sayılmaz; ölçü, kayırma niyetinin olmamasıdır.
Evlat edinmek caiz mi?
Kimsesiz bir çocuğu himaye etmek, büyütmek ve eğitimini üstlenmek büyük bir hayırdır. Dikkat edilen nokta, çocuğun nesebinin değiştirilmemesidir. Çocuk kendi öz soyadını ve kimliğini bilmeli, miras hükümleri de buna göre işler. Himaye edilen çocuk ergenlik çağına gelince ev içinde mahremiyet kurallarına dikkat etmek gerekir. Süt emme çağında emzirilmişse mahremiyet bağı kurulur ve bu durum kolaylık sağlar.
Miras Hukukuna Giriş →Miras ve Vasiyet Soruları →Merhamet Konusu →
Anne-Baba ve Akraba Hakkı
Anne babaya iyilik etmenin sınırı var mı?
Anne babaya iyilik, Kur'an'da Allah'a kulluğun hemen ardından emredilmiştir. Onlara sert söz söylemek, azarlamak ve usandığını belli etmek yasaklanmıştır. Tek sınır, Allah'a isyan içeren bir emirdir; böyle bir istekte itaat edilmez, ama üslup yine saygılı kalır. Yaşlandıklarında onlara bakmak evladın sorumluluğudur ve bu fırsatı kaçırmak hadiste büyük bir kayıp olarak anlatılmıştır.
Anne Babaya İyilik →Yaşlı Anne Babaya Yetişip Cennete Giremeyen →Anne Baba Konusu →
Eşimle annem arasında kalıyorum, nasıl davranmalıyım?
İki hakkı birbirine rakip hâle getirmemek esastır. Anneye saygı, eşe haksızlık yapmayı gerektirmez; eşi savunmak da anneyi incitmeyi gerektirmez. En doğru yol, söz taşımayı kesmek ve her iki tarafla ayrı ayrı sakin konuşmaktır. Tartışmayı aktarmak ateşi büyütür. Gerekirse ailede güvenilen bir büyüğü hakem yapın. Bu süreçte dua etmeyi ve öfke anında konuşmamayı bir alışkanlık hâline getirin.
Akrabalarla ilişkiyi kesmek günah mı?
Akrabalık bağını koparmak hadislerde ağır şekilde kınanmıştır. Asıl fazilet, kendisiyle ilişkiyi kesen akrabaya rağmen bağı sürdürmektir. Bununla birlikte size zarar veren, huzurunuzu bozan bir yakınla araya mesafe koymak bağı kesmek sayılmaz. Selamı, hâl hatır sormayı ve zorda kaldığında yardımı sürdürmek yeterlidir. Öncelik sırası; anne-baba, kardeşler, sonra diğer yakınlar şeklindedir.
Akrabayı Kesildiğinde Bağlayan →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →
Kardeşimle üç günden fazla konuşmamak doğru mu?
Hadislerde Müslümanın kardeşiyle üç günden fazla dargın durmaması tavsiye edilmiştir. Üç gün, öfkenin dinmesi için verilen süre gibidir. Bu süreden sonra barışma yönünde adım atmak, hangi taraf haklı olursa olsun hayırlıdır. İlk adımı atan kişi küçülmüş olmaz, aksine sevabı daha büyük sayılır. Yüz yüze konuşmak zorsa bir mesaj, bir selam ya da bir aracı ile başlamak mümkündür.
Üç Günden Fazla Küsmek →Kul Hakkı ve Helalleşme →Mesaj Oluşturucu →
Yaşlı anne babamı bakımevine vermek günah mı?
Asıl olan anne babaya evlatlarının bakmasıdır. Ancak ağır hastalık, tıbbi bakım ihtiyacı veya evlatların fiziken yetersiz kalması gibi hâllerde kurum bakımı bir çözüm olabilir. Burada ölçü, onları gözden çıkarmamaktır. Düzenli ziyaret, ihtiyaçlarını karşılama, rızasını alma ve yalnız bırakmama sürer. Yalnızca yükten kurtulmak niyetiyle uzaklaştırmak ise kul hakkına girer. Kendi durumunuz için müftülüğe danışabilirsiniz.
Anne Babaya İyilik →Hasta Ziyareti Cennet Bahçesi →Sağlık ve Tıp Soruları →
Vefat etmiş anne babam için ne yapabilirim?
Onlar için dua ve istiğfar etmek, borçlarını ödemek, vasiyetlerini yerine getirmek ve adlarına sadaka vermek en faydalı amellerdir. Sadaka-i câriye yani kalıcı hayır, sevabı devam eden bir iyiliktir. Kabirlerini ziyaret etmek, Kur'an okuyup bağışlamak da yapılabilir. Bu konuda kabirde okunanın ulaşıp ulaşmadığı meselesinde âlimler arasında görüş farkı vardır; dua ve sadakanın faydası ise ittifakla kabul edilir.
Sadaka ve Sadaka-i Câriye →Kabirleri Ziyaret Edin →Ölüm ve Cenaze Soruları →
Komşuluk hakkı aile hayatını nasıl etkiler?
Komşu hakkı, hadislerde imanın göstergelerinden sayılmıştır. Gürültü, kapı önünü işgal etmek, koku ve bakış mahremiyetini zedelemek en sık görülen ihlallerdir. Apartman hayatında bu konular küçük görünse de kul hakkı doğurur. Yeni taşınan bir aileye ikram etmek, hastalanan komşuyu sormak ve yemek kokusunu paylaşmak eski bir sünnettir. Komşunuzla iyi geçinmek, evinizin huzurunu doğrudan artırır.
Komşu Hakkı →Komşusu Şerrinden Emin Olmayan →İyi Komşu Duası →
Geçimsizlik, Boşanma ve İddet
Eşimle sürekli tartışıyoruz, ne yapmalıyım?
Önce tartışmanın tekrar eden konusunu tespit edin; çoğu kavga aynı iki üç başlıktan çıkar. Öfke anında konuşmayı erteleyin, yargılayıcı cümleler yerine kendi hissinizi anlatın. Üçüncü kişileri araya katmaktan kaçının; ailelere taşınan tartışmalar büyür. Düzelmiyorsa aile danışmanlığı gibi uzman desteği almak uygundur. Bu süreçte dua etmek ve küçük iyilikleri sürdürmek bağı ayakta tutar.
Evlilikte Geçimsizlik ve Barış Duası →Öfke Konusu →Evlilikte Eşlerin Hakları →
Aile içi şiddet karşısında dinin tutumu nedir?
Hiçbir eşin diğerine şiddet uygulama hakkı yoktur. Peygamber Efendimiz hayatında ailesine el kaldırmamış, kadınlara iyi davranmayı vasiyet etmiştir. Dövmek, tehdit etmek, aç bırakmak ve hapsetmek açık bir zulümdür. Şiddete uğrayan kişi önce güvenliğini sağlamalı, yakınlarından ve yetkili makamlardan yardım istemelidir. Bu sabretmekle geçiştirilecek bir durum değildir; zulme ortak olmamak için susmamak gerekir.
Mümin Erkek Mümin Kadına Buğzetmesin →Zulme Uğrayanın Duası →Evlilikte Eşlerin Hakları →
Boşanmak günah mı?
Boşanma İslam'da meşru kılınmış, ancak son çare olarak görülmüştür. Hoş karşılanmamasının sebebi, bir yuvanın ve çocukların zarar görmesidir. Fakat sürdürülmesi zulme veya karşılıklı günaha yol açan bir evlilikte ayrılmak daha hayırlı olabilir. Karar vermeden önce hakemlik, uzman desteği ve bir süre bekleme denenmelidir. Boşanan kişi günahkâr damgası yemez; bu bir hak kullanımıdır.
Öfkeyle söylenen boşama sözü geçerli olur mu?
Bu mesele fıkhın en hassas başlıklarından biridir ve âlimler arasında görüş farkı vardır. Hanefî mezhebinde açık boşama lafzının öfke hâlinde de sonuç doğurduğu görüşü ağırlıktadır. Kendini bilmeyecek derecede kontrolünü kaybetme hâli ise ayrıca değerlendirilir. Sözün hangi lafızla söylendiği sonucu tamamen değiştirir. Bu yüzden böyle bir söz geçtiyse kendi başınıza karar vermeyin; mutlaka müftülüğe ya da Alo 190 hattına durumu ayrıntılı anlatın.
İddet süresi nedir, ne kadardır?
İddet, evliliğin sona ermesinden sonra kadının beklemesi gereken süredir. Boşanmada genellikle üç hayız dönemi, hayız görmeyenlerde üç ay kabul edilir. Eşin vefatında iddet dört ay on gündür. Hamile kadının iddeti ise doğumla sona erer. Bu sürenin amacı nesebin karışmamasını sağlamak ve tarafların kararını gözden geçirmesine imkân vermektir. İddet içinde kadın yeni bir nikâh yapamaz.
Boşandıktan sonra tekrar evlenebilir miyiz?
Bir veya iki talakla ayrılan eşler, iddet içinde dönebilir ya da iddet sonrası yeni bir nikâhla tekrar evlenebilirler. Üç talak tamamlandığında ise aynı kişiyle doğrudan tekrar evlenmek caiz olmaz. Bu durumun istisnası fıkıhta ayrıntılı şekilde ele alınmış ve kötüye kullanımı kesin olarak yasaklanmıştır. Durumunuzun kaç talak sayıldığı ayrı bir incelemeyi gerektirdiği için mutlaka müftülüğe danışmanız gerekir.
Boşanmada çocukların velayeti kime verilir?
Fıkıhta küçük çocuğun bakımı, ihtiyacı sebebiyle genellikle anneye verilir; belirli bir yaştan sonra babanın gözetimi öne çıkar. Ölçü, çocuğun menfaatidir. Velayet babada olsa da annenin çocuğu görmesi, annede olsa da babanın ziyareti engellenemez. Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtmak kul hakkıdır. Bugün velayet mahkeme kararıyla belirlenir; hukukî süreç için avukata, dinî yönü için müftülüğe danışılmalıdır.
Eşi vefat eden kadın nasıl davranır?
Eşi vefat eden kadın dört ay on gün iddet bekler. Bu süre içinde yeni bir nikâh yapmaz, süslenme ve davet gibi konularda sade bir hayat sürmesi tavsiye edilir. Kadının evden çıkması, işine gitmesi ve ihtiyaçlarını görmesi yasak değildir. Taziye kabul etmek, dua istemek ve destek almak bu dönemde doğaldır. Yas tutarken aşırıya kaçmamak, feryat ve kendine zarar vermekten sakınmak gerekir.
Taziye ve Yas Adabı →Taziye Duası →Ölüm ve Cenaze Soruları →
Sık Sorulan Özel Durumlar
Nikâh öncesi birlikte yaşamak caiz mi?
Nikâh kıyılmadan birlikte yaşamak İslam'da caiz görülmemiştir. Nikâh, hak ve sorumluluk doğuran bir sözleşmedir; onsuz kurulan birliktelikte kadının ve doğacak çocuğun hakları korumasız kalır. Böyle bir durumda olan kişinin yapacağı şey, tövbe edip bir an önce nikâhını kıymaktır. Geçmişi sürekli konuşmaktan ziyade bugünü düzeltmeye yönelmek daha faydalıdır.
Tövbe ve İstiğfar Adabı →Tövbe ve Günah Soruları →Nikâh ve Şartları →
Eşim beni aldattı, affetmek zorunda mıyım?
Affetmek zorunda değilsiniz; affetmek de ayrılmak da hakkınızdır. Affetmek fazilettir, ancak tekrar eden ve pişmanlık taşımayan bir durumda kendinizi zorlamanız gerekmez. Karar verirken acele etmeyin, güvenebileceğiniz bir kişiyle konuşun ve çocukların durumunu da hesaba katın. Olayı çevreye yaymak kimseye fayda vermez. Hem hukukî hem dinî yönü olduğu için uzman desteği almanız yerinde olur.
Boşanma ve Talak Hükümleri →Sabır →İşler Zorlaşınca Okunacak Dua →
Evde huzur olmuyor, nazar veya büyü olabilir mi?
Nazarın varlığı hadislerle bildirilmiştir; korunmak için dua ve Kur'an okumak tavsiye edilir. Ancak her sıkıntıyı nazara ya da büyüye bağlamak doğru değildir. Çoğu geçimsizliğin sebebi iletişim, geçim baskısı veya sağlık problemidir. Muska yazdırmak, para karşılığı iş yapan kişilere gitmek kesinlikle uygun değildir; bu kişiler çoğu zaman insanları sömürür. Doğru yol; Fâtiha, İhlâs ve Muavvizeteyn'i okumak, dua etmek ve gerekirse hekime başvurmaktır.
Kayınvalidem veya damadım mahremim midir?
Evlilik sebebiyle oluşan yakınlıkta kayınvalide, kayınpeder, gelin ve damat sürekli mahrem sayılır; bunlarla evlenmek haramdır. Bu kişilerin huzurunda tesettür kuralları mahrem ölçüsündedir. Ancak baldız, kayınbirader ve enişte gibi yakınlar mahrem değildir; onlara karşı tesettür ve mahremiyet kuralları geçerlidir. Aynı evde yaşanan geniş ailelerde bu ayrımı bilmek yanlışlıkların önüne geçer.
Eşimin borcunu ödemek zorunda mıyım?
Hayır. İslam'da mal ayrılığı esastır; her eş kendi borcundan sorumludur. Eşinizin borcunu gönüllü ödemeniz bir iyilik olur, ancak dinen zorunlu değildir. Vefat hâlinde borç, kişinin kendi mirasından ödenir. Kefil olduysanız durum değişir; kefalet üstlendiğiniz borcu ödeme sorumluluğu doğurur. Bu yüzden kefil olmadan önce iyi düşünmek ve ödeyebileceğinizden emin olmak gerekir.
Borç Konusu →Miras Hukukuna Giriş →Ödeme Niyetiyle Borç Alan →
Eşler birbirine zekât verebilir mi?
Eşler birbirine zekât veremez. Kişi, bakmakla yükümlü olduğu anne, baba, çocuk ve eşine zekât vermez; çünkü onların geçimi zaten üzerine borçtur. Ancak kardeş, amca, dayı gibi bakmakla yükümlü olmadığınız ihtiyaç sahibi akrabalara zekât vermek caiz, hatta daha faziletlidir. Sadaka ise bu sınırlamaya tabi değildir. Zekât miktarınızı hesaplamak için hesaplama araçlarından yararlanabilirsiniz.
Zekât Kimlere Verilir →Zekât Hesaplama →Zekât ve Sadaka Soruları →
Aile olarak birlikte hatim veya ezber yapabilir miyiz?
Elbette yapabilirsiniz ve bu çok güzel bir alışkanlıktır. Aile üyeleri arasında bölüşülen bir hatim, hem okumayı düzene sokar hem evde ortak bir hedef oluşturur. Çocuklar için kısa sûre ezberi uygun bir başlangıçtır. Herkesin kapasitesine göre pay vermek, bırakma riskini azaltır. Takip için sitedeki hatim ve ezber araçlarını kullanabilir, ilerlemenizi birlikte görebilirsiniz.
Aileyle ilgili sorumu nereye sorabilirim?
Genel bilgi için bu sayfadaki soruları ve ilgili rehber yazılarını okuyabilirsiniz. Kendi özel durumunuza dair kesin bir hüküm gerekiyorsa bağlı bulunduğunuz il veya ilçe müftülüğüne, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na başvurmanız en doğrusudur. Boşanma, nafaka, velayet ve miras gibi başlıklar aynı zamanda hukukî süreç gerektirir; bu konularda ayrıca bir hukukçuyla görüşmeniz gerekir.
Asistan →Site Hakkında Sorular →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →