Helal ve Haram ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Helal ve haram hakkında en çok sorulan sorular: hükümlerin dereceleri, şüpheli şeyler, yiyecek, kazanç, kul hakkı, tövbe ve zaruret halleri sade cevaplarla.
Helal, dinimizin yapılmasına veya yararlanılmasına izin verdiği şeylerdir; haram ise açıkça yasakladığı şeylerdir. Günlük hayatta en çok merak edilen konulardan biri de budur: Ne yiyebilirim, hangi kazanç temizdir, farkında olmadan harama bulaştım mı? Bu sayfada helal ve haram ölçüleriyle ilgili en sık sorulan soruları bir araya getirdik. Hükümlerin dereceleri, şüpheli şeylerin yeri, yiyecek ve içeceklerdeki ölçüler, kazanç ve kul hakkı, günlük hayatta sık sorulan yasaklar, harama düşen kişinin ne yapacağı ve zaruret halleri tek tek ele alındı.
Cevaplar Hanefî mezhebi esas alınarak, Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisinde ve sade bir dille hazırlandı. Gereken yerlerde Şâfiî mezhebindeki farklı uygulamaya da işaret edildi. Âlimler arasında görüş farkı bulunan konularda bu durum ayrıca belirtildi. Burada okuduklarınız genel bilgi niteliğindedir; kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için bağlı bulunduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışmanızı tavsiye ederiz.
71 soru ve cevap · 8 başlık
Helal ve Haram Nedir
Helal ne demek, haram ne demek?
Helal, dinimizin yapılmasına veya yararlanılmasına izin verdiği şeylerdir. Haram ise Allah'ın açık bir delille yasakladığı, yapılması günah olan şeylerdir. Helal kelimesi sözlükte "çözülmüş, serbest bırakılmış" anlamına gelir; haram ise "yasaklanmış, dokunulmaz" demektir. Bir işin helal ya da haram olduğu, kişinin kendi beğenisine göre değil, Kur'an ve sünnetin ortaya koyduğu ölçülere göre belirlenir. Bu ölçüleri bilmek, günlük hayatta rahat ve huzurlu bir vicdanla yaşamanın en kolay yoludur.
Bir şeyin helal mi haram mı olduğuna kim karar verir?
Helal ve haram koyma yetkisi yalnızca Allah'a aittir. Peygamberimiz de vahiyle bildirilenleri açıklamış, uygulamasını göstermiştir. İnsanlar kendi akıllarıyla bir şeyi haram ya da helal ilan edemez. Âlimlerin yaptığı iş, yeni çıkan meselelerde Kur'an ve sünnetteki ölçülere bakıp hüküm çıkarmaktır; buna içtihat denir. Bu yüzden duyduğunuz her sözü değil, güvenilir ilim kaynaklarını esas almak gerekir. Tereddüt ettiğiniz bir mesele için müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışabilirsiniz.
İslam'da aslolan helal mi haram mı?
Eşya ve davranışlarda aslolan helal ve mübah olmaktır. Yani bir şeyin yasak olduğuna dair açık bir delil yoksa o şey serbest kabul edilir. Haramlar sayılıdır ve bellidir; helal alan ise çok geniştir. Bu kural insanı rahatlatır: her yeni ürün, her yeni meslek için "acaba haram mıdır" diye endişelenmek gerekmez. Dinimizde kolaylık esastır, zorlaştırmak değil. Yasak olduğu açıkça bildirilen sınırlı sayıdaki konuda dikkatli olmak yeterlidir.
Mübah Nedir →Kolaylaştırın Zorlaştırmayın →Helal ve Haram Kavramı →
Haramlar neden yasaklanmıştır?
Haramların hepsinde insanın yararına olan bir koruma vardır. Bazıları bedeni korur: alkol ve uyuşturucu gibi. Bazıları malı korur: hırsızlık, faiz, kumar gibi. Bazıları aileyi ve nesli korur, bazıları ise kalbi ve inancı korur. Bazı yasakların sebebini tam olarak kavrayamayabiliriz; bu durumda kulluk gereği teslim olmak esastır. Ancak genel kaide şudur: Allah faydalı olanı helal, zararlı olanı haram kılmıştır. Sebebini bilmek şart değildir, fakat çoğu zaman sebebi görmek mümkündür.
Maslahat Nedir →Allah'ın Sınırlarını Aşmayın →İman ve Akaid Soruları →
Haramı bilmeden işleyen günahkâr olur mu?
Bilmeden ve istemeden işlenen fiiller, kasten işlenenle aynı tutulmaz. Peygamberimiz, ümmetten hata, unutma ve zorlama altında yapılanların kaldırıldığını bildirmiştir. Ancak bu, öğrenmeme mazereti değildir. Günlük hayatta sık karşılaşılan konuları öğrenmek her Müslümanın sorumluluğudur. Bilmeden harama bulaşan kişi, durumu öğrendiğinde o işi bırakır ve tövbe eder. Geçmiş için kendini yıkıma uğratmasına gerek yoktur; bundan sonrası için dikkatli olması yeterlidir.
Hata, Unutma ve Zorlama →Tövbe ve İstiğfar Adabı →Tövbe ve Günah Soruları →
Helal ve haram konusunu öğrenmek farz mı?
Kendi hayatınızda karşılaştığınız konuların hükmünü öğrenmek üzerinize düşen bir sorumluluktur. Buna ilmihal bilgisi denir; yani hâlin, durumun ilmi. Ticaretle uğraşan kişi alışverişin hükümlerini, sağlık alanında çalışan kişi kendi alanının hükümlerini bilmekle yükümlüdür. Herkesin bütün fıkhı öğrenmesi gerekmez. Kendi mesleğiniz, geçiminiz ve günlük hayatınızla ilgili temel bilgileri edinmek yeterlidir. Bilmediğiniz bir meselede ehline sormak da bir çözümdür.
İlmihal Bilgisi Nedir →Eğitim ve İlim Soruları →Faydalı İlim, Helal Rızık ve Makbul Amel Duası →
Helal lokma neden bu kadar önemli?
Helal kazançla elde edilen lokma, ibadetlerin kabulüyle doğrudan ilişkilendirilmiştir. Peygamberimiz, Allah'ın temiz olduğunu ve ancak temiz olanı kabul ettiğini bildirmiştir. Bu yüzden ibadetlerine özen gösteren kişinin kazancına ve sofrasına da özen göstermesi beklenir. Helal lokma kalbi yumuşatır, duaya açıklık kazandırır. Haram lokma ise kalbi katılaştırır, insanı kolay kolay farkına varmadığı bir ağırlığın içine sokar. Bu sebeple kazanç konusu ibadet konusu kadar önemlidir.
Allah Temizdir, Temizi Kabul Eder →Elinin Emeğiyle Kazanmak →Rızık Duası →
Haram işleyen kişi dinden çıkar mı?
Haram işlemek büyük bir günahtır, ancak haramı haram bilerek işleyen kişi dinden çıkmaz; günahkâr bir Müslüman olur. Ehl-i Sünnet inancında amel ile iman birbirinden ayrı tutulur. Dinden çıkma, haramı helal saymak veya dinin bir hükmünü inkâr etmekle olur. Bu ayrım çok önemlidir, çünkü insanı umutsuzluğa düşmekten korur. Günah işleyen kişi için tövbe kapısı daima açıktır. Kimseyi dinden çıkmış ilan etmek de ağır bir sorumluluktur.
Ehl-i Sünnet ve Mezhepler →Günah Nedir →Tövbe ve Günah Soruları →
Helal haram demeden kazanmak hakkında ne buyurulmuştur?
Peygamberimiz, insanlar arasında kişinin malını nereden kazandığına aldırmayacağı bir zamanın geleceğini haber vermiştir. Bu uyarı, kazancın yalnızca miktarına bakıp kaynağına bakmamanın tehlikesini anlatır. Para kazanmak değerli bir çabadır; ancak hangi yolla kazanıldığı da en az miktarı kadar önemlidir. Helal kazanç az olsa da bereketlidir. Haram kazanç çok olsa da sahibine huzur vermez. Bu ölçüyü hatırda tutmak, hem ticaretin hem çalışma hayatının temelidir.
Helal mi Haram mı Umursamamak →Ticaret Ahlakı →Ticaret ve Kazanç Soruları →
Hükümlerin Dereceleri: Farz, Haram, Mekruh, Mübah
Dinî hükümler kaç dereceye ayrılır?
Fıkıhta davranışlar genel olarak beş gruba ayrılır. Farz: kesin delille emredilen, terk edilmesi günah olan. Vacip: Hanefîlere göre farza yakın, biraz daha zayıf delille emredilen. Sünnet ve müstehap: yapılması tavsiye edilen, terk edilmesi günah olmayan. Mübah: serbest bırakılan. Mekruh ve haram: hoş görülmeyen ve kesin yasaklanan. Bu dereceleri bilmek, bir şeyi gereğinden ağır ya da gereğinden hafif görmeyi önler.
Farz, Vacip, Sünnet, Mekruh Nedir →Farz Nedir →Vacip Nedir →
Mekruh ile haram arasındaki fark nedir?
Haram, kesin bir delille yasaklanmıştır; işleyen günaha girer. Mekruh ise hoş görülmeyen, yapılmaması tavsiye edilen davranıştır. Hanefîlerde mekruh iki kısma ayrılır: harama yakın olan tahrîmen mekruh ve helale yakın olan tenzîhen mekruh. Tahrîmen mekruh bir işi yapan kınanır, tenzîhen mekruh ise sadece sevap kaybına yol açar. Mekruhu haram gibi görüp hayatı daraltmak da, haramı mekruh gibi görüp hafife almak da doğru değildir.
Mübah ne demek, her mübah iş serbest midir?
Mübah, yapılması da terk edilmesi de serbest olan davranıştır; ne sevabı ne günahı vardır. Yemek, uyumak, gezmek gibi işler mübahtır. Ancak mübah bir iş niyete göre değer kazanabilir. İbadet gücü bulmak için yemek yiyen kişi mübah bir işi sevaba çevirmiş olur. Aynı şekilde mübah bir iş aşırıya kaçarsa, israfa veya zamanı boşa harcamaya dönüşürse hoş görülmez hâle gelir. Yani mübahın sınırını niyet ve ölçü belirler.
Mübah Nedir →Ameller Niyetlere Göredir →Mâlâyâniyi Terk Etmek →
Müstehap ve mendup aynı şey mi?
Büyük ölçüde aynı anlamda kullanılır. Her ikisi de yapılması güzel görülen, sevabı olan, terk edildiğinde günah gerektirmeyen davranışları anlatır. Misvak kullanmak, sadaka vermek, güzel koku sürünmek gibi. Bazı kaynaklarda sünnetten biraz daha hafif derecede olanlara müstehap denilir. Bu ince ayrımlar ilim ehli arasında konuşulur; günlük hayatta pratik sonucu şudur: Yaparsanız sevap kazanırsınız, yapmazsanız sorumlu olmazsınız.
Bir ibadet "sahih" ve "fasit" olur dersek ne anlarız?
Sahih, şartları tam olarak yerine getirilmiş, geçerli olan demektir. Fasit, aslı doğru olmakla birlikte bir şartı eksik kaldığı için bozulmuş olandır. Batıl ise temelinden geçersiz olandır. Bu kavramlar hem ibadetler hem de alışveriş sözleşmeleri için kullanılır. Örneğin bir satış akdinde bedel belirsiz bırakılmışsa akit fasit olabilir. Kavramları bilmek, "bu işlemim geçerli mi" sorusuna daha sağlıklı cevap bulmanıza yardımcı olur.
Haramlar kendi içinde derecelere ayrılır mı?
Evet. Bütün haramlar aynı ağırlıkta değildir. Büyük günahlara kebâir, küçük günahlara sagâir denir. Adam öldürmek, haksız yere yetim malı yemek, faiz almak, iffete iftira etmek gibi fiiller büyük günahlar arasında sayılır. Küçük günahlar ise ibadetler ve tövbeyle kolayca silinir. Ancak küçük günahı küçümsemek de doğru değildir; ısrarla sürdürülen küçük günah büyüğe dönüşebilir. Hangi günahın hangi grupta olduğu konusunda âlimler arasında kısmî görüş farkı vardır.
Haram olan bir şeyi başkasına yaptırmak da haram mıdır?
Evet. Harama aracı olmak, yol açmak veya yardım etmek de yasak kapsamına girer. Peygamberimiz faiz işleminde yalnız alanı değil, vereni ve aracı olanı da aynı uyarıyla anmıştır. Aynı mantık içki, kumar ve aldatma gibi konular için de geçerlidir. Bu kurala fıkıhta sedd-i zerâi yani harama götüren yolların kapatılması denir. Günlük hayatta ölçü şudur: Bir işin kendisi yasaksa, o işi kolaylaştırmak da sorumluluk doğurur.
Sedd-i Zerâi Nedir →Faiz Yiyene ve Yedirene Lanet →Faiz, Kredi ve Sigorta Soruları →
Mezhepler arasında helal-haram konusunda fark olur mu?
Temel haramlarda mezhepler arasında fark yoktur; içki, faiz, hırsızlık, zina bütün mezheplerde haramdır. Fark, ikinci derecedeki ayrıntılarda görülür. Örneğin bazı deniz ürünlerinin yenip yenmeyeceği, bazı kesim usullerinin geçerliliği gibi konularda Hanefî ve Şâfiî görüşleri farklı olabilir. Bu farklar bir karışıklık değil, delilin yorumundan doğan zenginliktir. Kendi mezhebinizin görüşüyle amel etmeniz yeterlidir. Mezhepleri karıştırıp işine geleni seçmek ise doğru bir yol sayılmaz.
Şüpheli Şeyler ve Takva Ölçüsü
Şüpheli şeyler ne demek, bunlardan kaçınmak gerekir mi?
Helal açıktır, haram açıktır; ikisinin arasında hükmü net olmayan bir alan vardır. Buna şüpheli alan denir. Peygamberimiz, bu alandan uzak duranın dinini ve namusunu korumuş olacağını bildirmiştir. Şüpheliden kaçınmak farz değildir, fakat takvanın gereğidir. Örneğin kaynağı belirsiz bir gelir, içeriği okunamayan bir ürün bu alana girer. Mümkünse açık olanı tercih edin. Hayatı tamamen kilitleyecek derecede şüphe etmek de tavsiye edilmez; ölçülü olmak esastır.
Helal Açıktır, Haram Açıktır →Şüphe Vereni Bırak →Şüphe (Şübhe) Nedir →
Takva ve vera ne anlama gelir?
Takva, Allah'ın sınırlarına dikkat etmek, yasaklardan sakınmaktır. Vera ise bir adım daha ileridir: haram olmayan, fakat harama yaklaştırabilecek şeylerden de uzak durmaktır. Selef âlimlerinin hayatında bu titizliğin pek çok örneği anlatılır. Vera, insanı dar bir hayata değil, temiz ve huzurlu bir hayata götürür. Kendi gönlünüzü rahatsız eden bir şeyi, başkası caiz dese de yapmamayı seçebilirsiniz. Bu seçim bir kısıtlama değil, bir olgunluk göstergesidir.
Kalbime yatmayan bir işi yapmasam olur mu?
Olur, hatta tavsiye edilir. Peygamberimiz, iyiliğin kalbin huzur bulduğu şey olduğunu, günahın ise içte bir sıkışma bıraktığını anlatmıştır. Bu ölçü mutlak bir delil değildir; vicdan yanılabilir. Ancak bilgiyle birlikte kullanıldığında yol gösterici olur. Bir iş hakkında araştırma yaptınız, açık bir yasak bulamadınız, fakat içiniz hâlâ rahat değilse o işi yapmamakta serbestsiniz. Kesin bir karar vermeniz gerekiyorsa güvendiğiniz bir ilim ehline veya müftülüğe sorun.
Şüphe Vereni Bırak →Hayâ Etmiyorsan Dilediğini Yap →Kalp Amelleri Soruları →
Her şeyin haram olabileceğinden korkuyorum, ne yapmalıyım?
Bu durum çoğu zaman vesveseden kaynaklanır ve dinî bir gereklilik değildir. Dinimizde asıl olan helaldir; yasaklar sayılıdır. Her ürünü, her lokmayı sorgulamak insanı yorar ve ibadetten alıkoyar. Yapılması gereken şudur: Günlük hayatınızda karşılaştığınız temel konuların hükmünü bir kere öğrenin, sonra gönül rahatlığıyla yaşayın. Vesvese ısrarla sürüyorsa bunu bir inanç sorunu olarak değil, bir sıkıntı hâli olarak görüp hem dua edin hem gerekirse uzman desteği alın.
Vesvese Anında Okunacak Dua →Vesvese Nedir →Sağlık ve Tıp Soruları →
İnternette okuduğum her fetvaya uyabilir miyim?
Hayır, dikkatli olmak gerekir. İnternette kaynağı belirsiz, hangi mezhebe göre verildiği yazılmayan pek çok hüküm dolaşır. Bir cevabın hangi mezhebe dayandığı, hangi şartlarda verildiği belirtilmemişse o cevaba güvenmek doğru olmaz. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın yayınları, müftülükler ve Alo 190 Dinî Sorular Hattı gibi kurumsal kaynakları tercih edin. Özellikle maddi sonuç doğuran konularda, yani miras, nikâh, ticaret gibi meselelerde mutlaka ehline sorun.
Ürünün içeriğini okuyamıyorum, ne yapayım?
Çarşıda satılan ürünlerde aslolan helal olmaktır; her paketi araştırmak zorunda değilsiniz. Bununla birlikte içinde alkol veya haram kaynaklı katkı bulunması muhtemel ürünlerde dikkatli olmak takvanın gereğidir. Helal belgesi bulunan ürünleri tercih edebilirsiniz. Yabancı dilde bir içerik listesini okuyamıyorsanız, güvendiğiniz birine sorabilir ya da o üründen vazgeçip bilinen bir alternatifi seçebilirsiniz. Şüphe sürüyorsa yemeyi bırakmak en kolay çözümdür.
Haram karışmış bir malın hepsi haram olur mu?
Burada ayrım yapılır. Haram olan şey malın kendisi değil de kazanç yolu ise, haram oranı bilinebiliyorsa o kısmın ayrılması ve sahibine ya da hayra verilmesi gerekir; kalan kısım kullanılabilir. Haram maddenin kendisi mala karışmışsa, örneğin yiyeceğe haram bir madde katılmışsa durum farklıdır ve ürünün tamamından sakınılır. Oran bilinemiyor ve karışım iç içe geçmişse âlimler arasında görüş farkı vardır. Bu tür bir durumda kesin hüküm için müftülüğe danışın.
Takva adına ailemi zorlamam doğru mu?
Hayır. Kendiniz için seçtiğiniz titizliği başkasına mecbur kılmak doğru değildir. Peygamberimiz kolaylaştırmayı, insanları ürkütmemeyi tavsiye etmiştir. Haram olan bir konuda aileyi uyarmak bir sorumluluktur; fakat şüpheli ya da mekruh seviyesindeki bir meselede baskı kurmak huzuru bozar. Önce kendinizde yaşayın, güzel örnek olun, yumuşak bir dille anlatın. Bir konuda mezhep farkı veya görüş farkı varsa bunu söyleyerek anlatmak en sağlıklı yoldur.
Kolaylaştırın Zorlaştırmayın →Allah Her İşte Yumuşaklığı Sever →Aile ve Nikâh Soruları →
Yiyecek ve İçeceklerde Helal Ölçüsü
Hangi yiyecekler haram kılınmıştır?
Kur'an'da açıkça yasaklanan yiyecekler sayılıdır: kendiliğinden ölmüş hayvan, kan, domuz eti ve Allah'tan başkası adına kesilen hayvan. Bunların yanına sarhoş edici içecekler eklenir. Ayrıca yırtıcı dişleriyle avlanan hayvanlar ve pençeli yırtıcı kuşlar da yenmez. Bunların dışındaki yiyecekler, zararlı olmadıkça helal kabul edilir. Yani yasak listesi kısa, helal alan ise çok geniştir. Bu yüzden sofranızda ne yiyeceğiniz konusunda sürekli endişe duymanıza gerek yoktur.
Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →Haram Nedir →
Bir hayvanın eti helal olması için nasıl kesilmesi gerekir?
Eti yenen bir hayvanın helal olması için Müslüman ya da ehl-i kitap bir kişi tarafından, besmele ile, boğaz damarları kesilerek kanının akıtılması gerekir. Buna fıkıhta zebh denir. Kasten besmele terk edilirse Hanefîlere göre et yenmez; unutularak terk edilmişse bir sakınca olmaz. Elektrikle bayıltma gibi yöntemlerde hayvanın kesim anında canlı olması şartı aranır. Kurumsal kesim yapan mezbahalarda bu şartlara uyulup uyulmadığı denetlenir.
Zebh Nedir →Helal Gıda ve Kesim →Kurban Keserken Okunacak Dua →
Ehl-i kitabın kestiği et yenir mi?
Kur'an, ehl-i kitabın yemeklerinin helal olduğunu bildirir. Bu sebebe dayanarak Yahudi ve Hristiyanların usulüne uygun kestiği hayvanın eti çoğunluk âlimlere göre yenebilir. Ancak şart vardır: Kesim Allah'tan başkası adına yapılmamış, hayvanın kanı akıtılmış olmalıdır. Günümüzde sanayi kesimlerinde bu şartların sağlanıp sağlanmadığı bilinemediği için ihtiyatlı davranmak tavsiye edilir. Bu meselede âlimler arasında görüş farkı vardır; yurt dışında yaşıyorsanız müftülüğünüzün bölgeye özel görüşünü sorun.
Ehl-i Kitap Nedir →Helal Gıda ve Kesim →Seyahat ve Gurbet Soruları →
Alkollü içecek içmek neden haram?
Sarhoş edici içecekler, fıkıhta hamr başlığı altında ele alınır ve kesin delille haram kılınmıştır. Yasağın temelinde aklı korumak vardır; akıl, kişinin sorumluluk taşımasını mümkün kılan temel değerdir. Sarhoşluk hem ibadeti hem aile düzenini hem sağlığı bozar. Az miktarda içmek de yasak kapsamındadır; yasak miktar üzerinden değil cinsin kendisi üzerinden konulmuştur. Alkol bağımlılığı bir sağlık sorunudur; bırakmak isteyen kişi hem dua etmeli hem uzman desteği almalıdır.
İçinde alkol bulunan ilaç veya kolonya kullanılır mı?
Alkolün içilmesi haramdır; dıştan kullanımı ise ayrı değerlendirilir. Kolonya, parfüm ve dezenfektan gibi ürünlerdeki alkol genellikle içilme amacı taşımadığı için çoğunluk âlimlere göre kullanımında sakınca görülmez. Hekimin zorunlu gördüğü, alkol içeren bir ilacın alternatifi yoksa tedavi amacıyla kullanılması caiz kabul edilir. Bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Hangi görüşü esas alacağınıza karar vermek için durumunuzu müftülüğe anlatıp danışmanız en doğrusudur.
Deniz ürünlerinin hepsi helal midir?
Burada mezhepler arasında belirgin bir fark vardır. Hanefî mezhebine göre deniz hayvanlarından yalnız balık cinsi yenir; midye, istiridye, karides gibi balık sayılmayanlar yenmez. Şâfiî mezhebine göre ise denizde yaşayan hayvanların tamamı helaldir. Kendiliğinden ölüp suyun üstüne çıkan balık Hanefîlerde yenmez. Her iki görüş de ciddi delillere dayanır. Kendi mezhebinizin görüşüyle amel edebilirsiniz; başkasını bu konuda kınamak yerinde olmaz.
Jelatin, katkı maddesi ve aroma konusunda nasıl davranmalı?
Jelatinin kaynağı önemlidir. Sığır veya balık kaynaklı jelatinde sakınca görülmez; domuz kaynaklı olanı ise haram kabul edilir. Bitkisel kaynaklı olanlar zaten helaldir. Etiketlerde kaynak yazılmadığı için helal belgeli ürünleri tercih etmek pratik bir çözümdür. Katkı maddelerinin bir kısmının kaynağı tartışmalıdır ve bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Her paketi araştırmak zorunda değilsiniz; bildiğiniz bir sakınca yoksa yiyebilirsiniz.
Yemekte israf etmek haram mı?
İsraf Kur'an'da açıkça kınanmıştır; israf edenlerin şeytanın kardeşleri olduğu bildirilir. Tabağa yiyebileceğinizden fazlasını koyup çöpe dökmek israfa girer. Buna karşılık ikram etmek, bol sofra kurmak israf değildir; israf, boşa harcanan kısımdır. Peygamberimiz midenin üçte birini yemeğe ayırmayı tavsiye etmiş, yemeği ayıplamayı hoş görmemiştir. Artan yemeği saklamak, paylaşmak ya da ihtiyaç sahibine ulaştırmak hem sevap hem güzel bir alışkanlıktır.
Haram parayla alınan yemek yenir mi?
Haram yolla kazanılmış paranın harcanmasıyla alınan yiyecek, yiyen için doğrudan haram hâle gelmez; sorumluluk asıl olarak o parayı kazanan kişiye aittir. Ancak kazancın haram olduğunu kesin bilerek sofrada bulunmak, o işi onaylamış görünmeye yol açabilir. Durum belirsizse davet kabul edilir, ısrarla araştırma yapılmaz. Kesin biliniyorsa nazik bir mazeret ile uzak durmak takvanın gereğidir. Bu meselede âlimler arasında görüş farkı vardır; kesin hüküm için müftülüğe danışın.
Yemek yerken uyulması gereken edepler nelerdir?
Besmele ile başlamak, sağ elle yemek, önünden yemek, yemeğe üflememek, bardağa nefes vermemek ve bitirince hamd etmek sünnettir. Ayakta yemekten kaçınmak, lokmayı iyice çiğnemek ve doymadan kalkmak da tavsiye edilir. Bu edepler sadece bir görgü kuralı değildir; yemeği bir nimet olarak görmenin ifadesidir. Yemeğe besmele ile başlamayı unutan kişi hatırladığı anda besmele çekebilir. Sofradan kalkarken yemek duası okumak da güzel bir alışkanlıktır.
Besmele Çek, Sağ Elinle Ye →Yemek Duası →Kaba Nefes Vermemek →
Kazanç, Mal ve Kul Hakkı
Helal kazanç nedir, nasıl olur?
Helal kazanç, meşru bir emek veya meşru bir sözleşme karşılığında elde edilen gelirdir. Ücretli çalışmak, ticaret yapmak, üretmek, kiraya vermek helal kazanç yollarıdır. Peygamberimiz, en temiz kazancın kişinin elinin emeğiyle elde ettiği kazanç olduğunu bildirmiştir. Kazancın helal olması için iki şey bakılır: Elde ediliş yolu meşru mu, karşı tarafa zarar veriliyor mu? Bu iki soruya rahat cevap verebiliyorsanız kazancınız konusunda endişe etmeniz gerekmez.
Elinin Emeğiyle Kazanmak →Kazanç Nedir →Çalışma Hayatı Soruları →
Kul hakkı nedir, neden ağır bir sorumluluk sayılır?
Kul hakkı, bir kişinin malına, emeğine, bedenine ya da itibarına haksız şekilde zarar vermektir. Bu hak, Allah'a karşı işlenen günahlardan farklıdır: Yalnız tövbeyle silinmez, hak sahibinin razı olması gerekir. Peygamberimiz, asıl iflas edenin ibadeti çok olup kul hakkıyla gelen kişi olduğunu anlatmıştır. Bu yüzden kul hakkı konusunda hem titiz olmak hem geçmişte varsa helalleşmeye çalışmak gerekir. Mal hakkı ödenebiliyorsa ödenmesi esastır.
Faiz neden haramdır, banka faizi de buna girer mi?
Faiz, verilen borcun karşılığında emek ve risk olmaksızın alınan fazlalıktır ve Kur'an'da açıkça yasaklanmıştır. Yasağın temelinde emeksiz kazancın önlenmesi ve borçlunun korunması vardır. Çoğunluk âlimlere göre bankadan alınan mevduat faizi de bu kapsama girer. Bazı çağdaş görüşler enflasyon farkı gibi ayrımlar yapar; ancak bu görüşler genel kabul görmemiştir. Bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Kendi durumunuzla ilgili kesin bir hüküm için müftülüğe danışmanız gerekir.
Faiz ve Kredi →Faiz Nedir →Faiz, Kredi ve Sigorta Soruları →
Kumar ve şans oyunları hakkında hüküm nedir?
Kumar, Kur'an'da içkiyle birlikte anılarak yasaklanmıştır. Bir oyunda para ya da mal ortaya konuyor ve sonuç şansa bağlı olarak birinin kaybı diğerinin kazancına dönüşüyorsa o oyun kumardır. Piyango, bahis ve şans oyunları bu kapsamda değerlendirilir. Para karşılığı olmayan, sadece eğlence amaçlı oyunlarda ise sakınca görülmez; yeter ki ibadeti ve sorumlulukları aksatmasın. Kumar bağımlılığı ciddi bir sorundur; aile desteği ve uzman yardımı almak gerekir.
Rüşvet ile hediye arasındaki çizgi nedir?
Rüşvet, bir işin yapılması ya da yapılmaması için yetki sahibine verilen maldır ve haramdır. Hediye ise karşılık beklenmeden, sevgi ve saygı gereği verilir. Çizgi şuradan geçer: Verilen şey bir işin sonucunu etkilemek için veriliyorsa rüşvettir. Kamu görevlisine görevi sebebiyle verilen hediye de rüşvet hükmünde kabul edilir. Alan da veren de sorumludur. İşiniz haksız yere geciktiriliyorsa doğru yol rüşvet değil, resmî şikâyet yoludur.
Ticarette aldatmak, kusuru saklamak hangi hükme girer?
Satılan malın kusurunu bilerek saklamak aldatmadır ve haramdır. Peygamberimiz, aldatanın kendisinden olmadığını açıkça bildirmiştir. Satıcı, malın bildiği kusurunu söylemekle yükümlüdür. Alıcı bu kusuru bilerek alırsa sorun kalmaz. Ayrıca malı yemin ederek pazarlamak hoş görülmemiştir; yemin malı sattırsa da bereketini giderir. Alışverişte hoşgörülü olmak, kolaylık göstermek ise bereket sebebi sayılır. Dürüst tüccar, ahirette şerefli bir yere nail olmakla müjdelenmiştir.
Aldatan Bizden Değildir →Yemin Malı Sattırır, Bereketi Giderir →Alışverişte Hoşgörülü Olan →
Stokçuluk ve fahiş fiyat haram mı?
İnsanların ihtiyaç duyduğu bir malı piyasadan çekip fiyat yükselmesini beklemeye ihtikâr yani stokçuluk denir ve hoş görülmemiştir. Çünkü burada kazanç, toplumun sıkıntısı üzerine kurulur. Normal kâr almak helaldir; kâr oranı için sabit bir sınır konulmamıştır. Ancak zaruri bir malda insanın çaresizliğinden yararlanmak zulüm sayılır. Piyasa şartlarına uygun fiyat vermek, maliyeti dürüstçe yansıtmak esastır. Tereddüt ettiğiniz bir fiyatlandırma için ticaret ahlakı ölçülerine bakabilirsiniz.
Borcunu ödemeyen kişi günaha girer mi?
Ödeme gücü olduğu hâlde borcunu geciktirmek zulüm olarak nitelendirilmiştir. Borç, kul hakkıdır; ölümle de düşmez, mirasçıların ödemesi gereken bir yük hâline gelir. Buna karşılık gerçekten ödeyemeyen kişiye kolaylık göstermek, süre tanımak ve gerekirse alacağından vazgeçmek büyük bir sevaptır. Borç alırken ödeme niyetiyle almak esastır. Sıkıntıya düşen kişi borç duasını okuyabilir, ayrıca durumunu dürüstçe alacaklıya anlatmalıdır.
Zenginin Borcunu Geciktirmesi Zulümdür →Ödeme Niyetiyle Borç Alan →Borç Duası →
Haksız yere arazi, miras veya emanet almak ne kadar ağırdır?
Haksız yere bir karış toprak almak hakkında çok ağır bir uyarı vardır. Miras, emanet ve yetim malı konularında dinimiz özel bir hassasiyet gösterir. Çünkü bu konularda zarar gören kişi genellikle kendini savunmakta zayıftır. Miras paylaşımını "biz aramızda anlaşırız" diyerek belirsiz bırakmak çoğu zaman haksızlıkla sonuçlanır. Payları hesaplayıp yazılı hâle getirmek en sağlıklısıdır. Hesaplama için miras aracımızı kullanabilir, kesin durum için müftülüğe ve hukukçuya danışabilirsiniz.
Bir Karış Toprağı Haksız Alan →Miras Hesaplama →Miras ve Vasiyet Soruları →
Zekât vermeyen kişinin malı haram mı olur?
Zekât, nisap miktarı mala sahip olan Müslümana farzdır. Zekât verilmediğinde malın tamamı haram hâle gelmez; ancak malın içinde ödenmemiş bir hak kalır. Bu hak ödenmedikçe sorumluluk devam eder. Geçmiş yıllarda zekât verilmemişse, o yıllara ait zekât hesaplanıp ödenmelidir. Hesaplamayı kolaylaştırmak için zekât hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz. Nisap ve kapsam konusunda tereddüt varsa müftülüğe danışmanız yerinde olur.
Günlük Hayatta Sık Sorulan Konular
Sigara içmek haram mı?
Sigara hakkında Kur'an ve sünnette doğrudan bir hüküm yoktur; çünkü o dönemde böyle bir ürün bilinmiyordu. Hükmü, genel ilkelere bakılarak belirlenir. Bedene zarar vermenin yasaklanmış olması ve malın boşa harcanması sebebiyle çağdaş âlimlerin çoğu sigarayı en azından mekruh, bir kısmı ise haram kabul eder. Bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Sağlık açısından bırakmak her hâlükârda tavsiye edilir; bırakmak için uzman desteği almak faydalıdır.
Dövme yapmak ve kalıcı makyaj caiz mi?
Bedeni kalıcı olarak değiştiren işlemler, yaratılışı değiştirme kapsamında ele alınır ve çoğunluk âlimlere göre caiz görülmez. Dövme bu sebeple hoş karşılanmaz. Daha önce yaptırmış olan kişinin dövmesini sökmesi zorunlu değildir; özellikle sağlığa zarar verecekse gerekmez. Dövmeli kişinin abdesti ve namazı geçerlidir. Kalıcı makyaj ve kaş kalıcılığı konusunda görüşler farklılaşır. Kendi durumunuz için kesin hüküm almak isterseniz müftülüğe ya da Alo 190 hattına danışabilirsiniz.
Müzik dinlemek haram mı?
Müzik konusu, âlimler arasında en çok görüş farkı bulunan meselelerden biridir. Bir grup âlim çalgı aletlerini genel olarak hoş görmez. Diğer bir grup ise sözüne ve etkisine bakılması gerektiğini söyler. Ortak nokta şudur: İçeriği harama çağıran, kişiyi ibadetten alıkoyan, ölçüsüz bir biçimde hayatın merkezine yerleşen müzik hoş görülmez. Dinlendirici ve zararsız bir müzik ise bu kapsamda değerlendirilmez. Kendi kararınızı verirken kalbinizin huzurunu ölçü alabilirsiniz.
Fal bakmak, burç okumak ve muska yazdırmak hakkında hüküm nedir?
Gaybı bilme iddiası taşıyan her uygulama yasaklanmıştır. Fal bakmak, kahve ya da yıldız yorumlarına inanmak bu kapsama girer; çünkü gaybı yalnız Allah bilir. İçinde Kur'an âyeti bulunsa bile, şifa ve korumayı o kâğıda bağlamak doğru değildir. Kur'an okuyarak dua etmek yani rukye ise meşrudur. Sıkıntıya düşen kişi muska aramak yerine dua etmeli, Âyetü'l-Kürsî ve Fâtiha okumalı, ayrıca gerekiyorsa hekime başvurmalıdır.
Nazar inancı hurafe mi, nazar duası okunur mu?
Nazarın etkisi sünnette yer alır; bu sebeple nazar inancı hurafe değildir. Ancak nazardan korunmanın yolu boncuk, nal ya da benzeri nesneler değildir. Korunma, dua ve Allah'a sığınma ile olur. Nazar duası okumak, Felak ve Nâs sûrelerini okumak, çocuğa dua etmek sünnete uygun yollardır. Nesnelere koruyucu güç atfetmek ise hurafedir ve inanç açısından sakıncalıdır. Güzel bir şey gördüğünüzde "mâşallah" demek de güzel bir alışkanlıktır.
Gıybet ve dedikodu hangi hükme girer?
Gıybet, bir kişinin arkasından hoşlanmayacağı bir şeyini söylemektir ve haramdır. Söylenen söz doğru olsa bile gıybet sayılır; yalan ise iftira olur. Kur'an gıybeti çok ağır bir benzetmeyle kınar. Zulme uğrayan kişinin durumunu yetkiliye bildirmesi, danışmak için bir kişinin kusurunu söylemesi ise gıybet kapsamına girmez. Bir mecliste gıybet başlarsa konuyu değiştirmek, mümkünse ortamdan uzaklaşmak en güzel davranıştır.
Yalan söylemek her durumda haram mı?
Yalan haramdır ve münafıklık alametlerinden sayılır. Peygamberimiz, doğruluğun cennete götürdüğünü bildirmiştir. Bununla birlikte âlimler, bir masumun canını kurtarmak ya da eşler arasındaki bir dargınlığı gidermek gibi sınırlı durumlarda esneklik tanımıştır. Bu istisnalar yalanı serbest kılmaz; sadece zorunlu hâlleri kapsar. Şaka amacıyla söylenen yalanlar bile hoş görülmez. Doğru söylemenin zor olduğu durumlarda yalan söylemek yerine susmak her zaman bir seçenektir.
Doğruluk Cennete Götürür →Münafığın Üç Alameti →Ahlak ve Edep Soruları →
Hayvanlara kötü davranmak günah mı?
Evet, açıkça günahtır. Peygamberimiz, bir kediyi aç bırakan kişinin ağır bir sorumluluk altına girdiğini anlatmış, susuz bir köpeğe su veren kişinin ise bağışlandığını haber vermiştir. Hayvanı hedef tahtası yapmak, eziyet etmek, aç bırakmak yasaktır. Eti yenen hayvanı keserken bile acıyı azaltmak, bıçağı keskin tutmak emredilmiştir. Besleyemeyeceğiniz bir hayvanı sahiplenmemek de bir sorumluluk bilincidir. Sokak hayvanlarına su ve yem bırakmak sadaka hükmündedir.
İslam'da Hayvan Hakları →Susuz Köpeğe Su Veren →Hayvan ve Çevre Soruları →
Altın ve ipek erkeklere neden yasak?
Erkeklerin altın takmaları ve ipek giymeleri hoş görülmemiştir; kadınlar için ise serbesttir. Bu ayrımın gerekçesi olarak gösterilen temel sebep, erkekte gösterişe ve yumuşamaya yol açmasıdır. Erkekler için gümüş yüzük takmak ise caizdir. İpek karışımlı kumaşlarda oran dikkate alınır ve çoğunluk pamuk ya da başka bir lifse sakınca görülmez. Kadınların altın takıları ayrıca zekât konusuna girer; nisap miktarını aşan takının zekâtı verilir.
Giyim ve Tesettür Soruları →Kibirle Elbise Sürümek →Zekât Hesaplama →
Dilenmek caiz mi, dilenciye vermek gerekir mi?
İhtiyacı olmadığı hâlde dilenmeyi alışkanlık hâline getirmek hoş görülmemiştir; çalışıp kazanmak her zaman daha şereflidir. Buna karşılık gerçekten ihtiyaç sahibi olan kişinin istemesinde sakınca yoktur. Veren açısından ise şudur: Durumu bilinmeyen birine az bir yardım yapmak sadakadır ve verene zarar vermez. Yardımın en isabetlisi, ihtiyaç sahibini tanıyarak yapılan yardımdır. Zekâtınızı ise dilenciye değil, usulüne göre belirlenen hak sahiplerine vermeniz gerekir.
Dilenmeyi Adet Edinen →Zekât Kimlere Verilir →Sadaka Malı Eksiltmez →
Harama Düştüm: Tövbe, Helalleşme ve Kefaret
Harama düşen kişi ne yapmalıdır?
Önce o işi bırakmalı, sonra tövbe etmelidir. Tövbenin şartları şunlardır: Yaptığına pişman olmak, bir daha dönmemeye karar vermek ve varsa kul hakkını ödemek. Tövbe için özel bir söz ya da tören gerekmez; samimi bir yöneliş yeterlidir. Günahın büyüklüğüne bakıp umutsuzluğa düşmemek gerekir; rahmetin gazaptan önce geldiği bildirilmiştir. Tövbeyi yarına bırakmayın, bugün yapın. İki rekât tövbe namazı kılıp dua etmek de güzel bir uygulamadır.
Tövbe ve İstiğfar Adabı →Tövbe Namazı ve Duası →Tövbe ve Günah Soruları →
Tövbe ettim ama aynı günaha yine döndüm, tövbem boşa mı gitti?
Hayır, boşa gitmez. Her tövbe kendi anında geçerlidir. Tekrar düşmek yeni bir tövbeyi gerektirir, fakat önceki tövbeyi iptal etmez. Burada en büyük tehlike tövbeden vazgeçmektir. Peygamberimiz, kulun Rabbi hakkındaki zannına göre karşılık bulacağını bildirmiştir; yani umudu kesmemek gerekir. Günahı tekrarlayan kişi çevresini, alışkanlıklarını ve arkadaşlarını da gözden geçirmelidir. Seyyidü'l-istiğfar duasını düzenli okumak da yardımcı olur.
Kulum Beni Nasıl Zannederse →Seyyidü'l-İstiğfar Duası →Tövbe Konusu →
Kul hakkı için nasıl helalleşilir?
Mal hakkı ise ödenmesi gerekir; borcu olan kişiye borcunu, haksız aldığınızı sahibine iade etmek esastır. Söz ya da itibar hakkı ise gidip özür dilemek ve helallik istemek gerekir. Hak sahibi bulunamıyorsa ya da vefat etmişse, hakkı miktarınca bir sadakayı onun adına vermek ve dua etmek tavsiye edilir. Yüz yüze görüşmek ortamı bozacaksa bir mesaj ya da aracıyla da helallik istenebilir. Önemli olan hakkı üzerinde tutmamaktır.
Kul Hakkı ve Helalleşme →Helalleşme Nedir →Sadaka ve Sadaka-i Câriye →
Faizli bir gelirim oldu, bu parayı ne yapmalıyım?
Faiz olarak elde edilen fazlalık kişinin kendi malı sayılmaz. Çoğunluk âlimlere göre bu fazlalığı kendisi için harcamaz; sevap beklemeksizin ihtiyaç sahibine verir ya da hayır işine aktarır. Ana parayı kullanmakta sakınca yoktur. Bu konuda farklı değerlendirmeler yapan âlimler de vardır. Bundan sonrası için faizsiz bir hesap türüne geçmek, karşılaşılan durumu tekrarlamamak önemlidir. Kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
Faiz ve Kredi →Faiz, Kredi ve Sigorta Soruları →Sadaka Nedir →
Yemin ettim ve yeminimi bozdum, ne yapmam gerekir?
Bir işi yapacağına ya da yapmayacağına dair Allah'ın adıyla yemin eden kişi, bu yemini bozarsa kefaret öder. Kefaret, on fakiri doyurmak ya da giydirmek; buna gücü yetmeyen kişinin ise üç gün oruç tutmasıdır. Haram bir işi yapmaya yemin edilmişse o yemin yerine getirilmez, bozulur ve kefaret ödenir. Günlük konuşmada farkında olmadan söylenen sözler yemin sayılmaz. Nasıl hesaplanacağı konusunda tereddüt varsa müftülüğe sorabilirsiniz.
Yemin ve Yemin Kefareti →Yemin Nedir →Fitre ve Fidye Hesaplama →
Adak adadım, yerine getirmek zorunda mıyım?
Usulüne uygun bir adak yapılmışsa yerine getirilmesi vaciptir. Adağın geçerli olması için adanan şeyin cinsinden bir ibadet bulunması gerekir: oruç, namaz, kurban, sadaka gibi. "Şu olursa şu kadar sadaka vereceğim" demek geçerli bir adaktır. Türbede mum yakmak, bez bağlamak gibi uygulamalar adak değildir ve dinî dayanağı yoktur. Yerine getiremeyecek kadar ağır bir adak yapmışsanız durumunuzu müftülüğe anlatıp nasıl çözüleceğini sorun.
Haram kazançla yapılan ibadet kabul olur mu?
İbadetin şeklî geçerliliği ile kabulü ayrı şeylerdir. Örneğin haram parayla alınmış bir elbise ile kılınan namaz geçerli sayılır, yeniden kılınması gerekmez. Ancak kabul, yani ibadetin Allah katında makbul olması konusunda ağır uyarılar vardır. Haram kazançla yapılan hac ya da verilen sadaka hakkında da benzeri uyarılar bulunur. Bu yüzden ibadetlerine özen gösteren kişinin kazancını da temizlemesi gerekir. İki tarafı birlikte düzeltmek en doğru yoldur.
Allah Temizdir, Temizi Kabul Eder →Namaz Soruları →Hac ve Umre Soruları →
Geçmişimde çok günah var, affedilir miyim?
Evet. Tövbe kapısı, kişi hayatta olduğu sürece açıktır. Kur'an, rahmetten umut kesilmemesini açıkça emreder. Geçmişin ağırlığı insanı yeni bir başlangıçtan alıkoymamalıdır. Yapılacak şey basittir: Bugün itibarıyla o işi bırakmak, tövbe etmek ve küçük de olsa düzenli bir ibadet ritmine girmek. Az ama devamlı amel, çok ama kesik amelden daha değerli sayılmıştır. İbadetlerinizi düzene sokmak için ibadet takibi ve zikirmatik araçlarımızdan yararlanabilirsiniz.
Az da Olsa Devamlı Amel →İbadet Takibi →Yeni Başlayanlar İçin Sorular →
Zaruret, Ruhsat ve Doğru Yere Sormak
Zaruret hâli ne demek, haramı mübah kılar mı?
Zaruret, kişinin can güvenliğini ya da temel sağlığını tehdit eden zorunlu durumdur. Böyle bir durumda, başka bir çözüm yoksa yasak olan şeyden ihtiyaç kadar yararlanmaya izin verilir. Kur'an, mecbur kalan kişi için bu kolaylığı bildirir. Ancak zaruret dar yorumlanır: Canlılık tehdidi, ciddi hastalık ya da ağır zarar gibi. "Çok istiyordum", "herkes yapıyor" gibi gerekçeler zaruret sayılmaz. Zaruret ortadan kalkınca izin de ortadan kalkar.
Hastalık sebebiyle haram bir madde içeren tedaviyi kabul edebilir miyim?
Hekim, başka alternatifi bulunmayan ve hayatî önem taşıyan bir tedaviyi gerekli görüyorsa, haram madde içeren ilacın kullanılması zaruret kapsamında caiz kabul edilir. Alternatifi varsa alternatif tercih edilir. Burada karar verecek olan hastanın kendisi değil, hekimin tıbbi değerlendirmesidir. Dinî yönden tereddüt yaşıyorsanız durumunuzu müftülüğe anlatın; ancak tedaviyi kendi başınıza kesmeyin. Bu sayfada tıbbi tavsiye verilmez; ilaç kararları hekiminize aittir.
Yurt dışında helal gıda bulamıyorum, ne yapmalıyım?
Öncelikle helal belgeli ürünleri ve helal satış yapan yerleri araştırın; büyük şehirlerde çoğu zaman bir seçenek bulunur. Bulunamadığı durumda deniz ürünleri, yumurta, süt ürünleri, sebze ve tahıl gibi kesime bağlı olmayan gıdalar geniş bir alan sunar. Et konusunda ihtiyatlı davranmak ve kesin bilinmeyenden sakınmak tavsiye edilir. Uzun süre kalacaksanız bulunduğunuz ülkedeki Diyanet temsilciliğine ya da müftülüğünüze bölgeye özel görüşü sormanız en sağlıklısıdır.
Seyahat ve Gurbet Soruları →Helal Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →
İşim gereği haram bir alanda çalışıyorum, hemen bırakmam gerekir mi?
Kazanç yolu açıkça haramsa, o işten çıkmak esastır. Ancak geçim sorumluluğu bulunan kişinin bir anda işsiz kalması da bir sıkıntıdır. Bu durumda yapılacak şey, niyeti netleştirip makul bir süre içinde alternatif aramaktır. Arayışı sürdürürken dua etmek, rızık duasını okumak ve kimseye haksızlık etmemek gerekir. Haram olan iş değil de iş yerinin bir bölümü ise durum farklı değerlendirilir. İşinizin hükmünü netleştirmek için müftülüğe danışmanızı tavsiye ederiz.
Çalışma Hayatı Soruları →Rızık Duası →İşe Başlarken Okunacak Dua →
Bir meselede iki farklı fetva duydum, hangisine uyacağım?
İlk olarak her iki görüşün hangi kaynaktan ve hangi mezhebe göre verildiğini öğrenin. Kendi mezhebinizin görüşüyle amel etmek en sağlam yoldur. Görüş farkı aynı mezhep içindeyse, daha ihtiyatlı olanı seçmek takvanın gereğidir. İşine gelen fetvayı toplayıp seçmek doğru bir yöntem değildir. Maddi sonuç doğuran meselelerde, yani miras, nikâh ve ticaret konularında kurumsal bir kaynaktan yazılı görüş almak en güvenlisidir.
Örf ve gelenek bir şeyi helal yapar mı?
Örf, fıkıhta dikkate alınan bir ölçüdür; fakat sınırlıdır. Örf, hakkında açık bir hüküm bulunmayan konularda uygulamayı belirleyebilir. Örneğin bir işin ücreti, teslim süresi ya da alışveriş usulü örfe göre şekillenir. Ancak örf, açık bir haramı helal hâle getirmez. "Bizde böyle yapılır", "âdetimiz bu" gibi gerekçeler yasak bir uygulamayı meşrulaştırmaz. Dinî dayanağı olmayan, hatta inancı zedeleyen gelenekler ise hurafe kapsamına girer.
Bir yakınım haram bir iş yapıyor, nasıl davranmalıyım?
Kötülüğü düzeltmek bir sorumluluktur; ancak yöntemi önemlidir. Önce yumuşak bir dille, uygun bir zamanda ve baş başa konuşun. Kalabalık içinde utandırmak çoğu zaman ters etki yapar. Dinlemiyorsa bir süre bırakın, dua etmeye devam edin. Yakınlık bağını koparmak son çare olmalıdır; dargınlığı uzatmak hoş görülmemiştir. Sizin sorumluluğunuz anlatmaktır, sonucu değiştirmek değildir. Hidayet Allah'tandır; bu yüzden onun için gıyabında dua edebilirsiniz.
Kötülüğü Eliyle Değiştirsin →Başkasının Hidayeti İçin Dua →Komşuluk ve Akrabalık Soruları →
Helal-haram konularını nereden öğrenmeye başlayabilirim?
En kolay yol temel kavramlardan başlamaktır: Farz, vacip, sünnet, mekruh ve haram ne demek? Bunları öğrendikten sonra kendi hayatınızda en sık karşılaştığınız alanı seçin; kazanç, gıda ya da aile gibi. O alanın rehberini okuyun, sorularına bakın. Her şeyi bir anda öğrenmek gerekmez. Sitemizdeki rehber yazıları, sözlük maddeleri ve diğer soru sayfaları bu sıralamayı izleyecek şekilde hazırlanmıştır. Aklınıza takılan bir konuyu dinî asistanımıza da sorabilirsiniz.
Farz, Vacip, Sünnet, Mekruh Nedir →Yeni Başlayanlar İçin Sorular →Dinî Asistan →