Abdest, Gusül ve Temizlik ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Abdestin farzları, abdesti bozan ve bozmayan haller, gusül, teyemmüm, mest ve sargı üzerine mesh ile necaset temizliği hakkında 72 soru ve sade cevap.
Temizlik, ibadetin kapısıdır. Namaz kılmak, Kur'an'a el sürmek ve Kâbe'yi tavaf etmek için önce bedenin ve elbisenin temiz olması, gereken yerde abdest ya da gusül alınması istenir. Bu sayfada abdestin farzlarından gusülde atlanan noktalara, teyemmümden mest üzerine meshe ve necasetin nasıl temizlendiğine kadar en çok sorulan başlıkları bir arada topladık. Sorular temelden ileriye doğru sıralandı; yeni öğrenen de, hatırlamak isteyen de baştan okuyabilir.
Cevaplar Diyanet İlmihali çizgisinde, Hanefî mezhebi esas alınarak hazırlandı; farklı uygulamanın yaygın olduğu yerlerde Şâfiî görüşü ayrıca belirtildi. Yaşlılık, hastalık, engellilik ve sürekli akıntı gibi özel durumlara ayrı bölümler ayrıldı. Burada okuduklarınız genel bilgidir; kendi durumunuza özel ve kesin bir hüküm için bağlı olduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Soruları Cevaplama hattına danışmanız en doğrusudur.
72 soru ve cevap · 9 başlık
Abdest Nedir, Farzları ve Sünnetleri
Abdest nedir, neden alınır?
Abdest, namaz ve benzeri ibadetlere hazırlanmak için el, yüz, kol ve ayakların belirli bir sıra ile yıkanıp başın meshedilmesidir. Amacı hem bedeni temizlemek hem de kulu ibadete hazırlamaktır. Fıkıh dilinde abdestsizlik hâline hades, abdestli olma hâline ise taharet denir. Abdest olmadan farz, sünnet ve nafile namazlar kılınamaz; Kâbe tavaf edilemez. Günde beş vakit tekrarlanan bu kısa hazırlık, bedeni dinlendirdiği gibi insana da ibadet bilinci kazandırır.
Abdestin farzları kaçtır ve nelerdir?
Hanefî mezhebine göre abdestin farzı dörttür: yüzü yıkamak, kolları dirseklerle birlikte yıkamak, başın dörtte birini meshetmek ve ayakları topuklarla birlikte yıkamak. Bu dördünden biri eksik kalırsa abdest olmaz. Şâfiî mezhebinde ise niyet ve sıraya uymak (tertip) da farz sayılır, böylece farz sayısı altıya çıkar. Hanefîde niyet ve sıra sünnettir; yani niyet etmeyi unutan kişinin abdesti geçerlidir ama sevabı eksilir. Uzuvları yıkarken hiçbir yeri kuru bırakmamak çok önemlidir.
Abdestin sünnetleri nelerdir?
Abdeste besmele ile başlamak, niyet etmek, elleri bileklere kadar yıkamak, misvak kullanmak veya dişleri temizlemek, ağza üç kez su almak, burna üç kez su çekmek, her uzvu üç kez yıkamak, parmakları birbirine geçirmek, başın tamamını meshetmek, kulakları ve ense üzerini meshetmek, uzuvları sırayla ve ara vermeden yıkamak abdestin sünnetlerindendir. Sünnetler abdesti geçerli kılan unsurlar değildir; sevabını ve kemalini artırır. Terk edilmesi abdesti bozmaz ama alışkanlık hâline getirilmesi güzeldir.
Abdestin Sünnetleri →Misvak ve Ağız Temizliği →Sünnet Ne Demek →
Abdestte niyet şart mı?
Hanefî mezhebinde niyet abdestin sünnetidir, farzı değildir. Yani niyeti dile getirmeyi veya kalbinden geçirmeyi unutan kişinin abdesti geçerlidir. Şâfiî mezhebinde ise niyet farzdır; yüz yıkanırken kalpten niyet edilmesi gerekir. Niyet, kalbin kararıdır; yüksek sesle söylemek gerekmez. Yine de abdeste başlarken "Niyet ettim Allah rızası için abdest almaya" demek ya da içinden geçirmek güzel bir alışkanlıktır. Böylece sıradan bir yıkanma, bilinçli bir ibadet hazırlığına dönüşür.
Abdest çeşitleri nelerdir?
Abdest hükmü bakımından üçe ayrılır. Farz abdest: Namaz kılmak, tilâvet secdesi yapmak ve Kâbe'yi tavaf etmek için gereken abdesttir. Vacip abdest: Kur'an-ı Kerim'e el sürmek için alınan abdesttir. Sünnet ve müstehap abdest: Zaten abdestli olan kişinin uykuya yatarken, ezan okurken, Kur'an okurken ya da ilim öğrenirken yenilediği abdesttir. Abdest üzerine abdest almak "nur üstüne nur" diye anılır ve sevap kazandırır.
Abdest almadan namaz kılınır mı?
Hayır. Abdest, namazın geçerlilik şartlarından biridir; abdestsiz kılınan namaz geçerli olmaz. Su bulunmadığı veya suyu kullanmanın sağlığa zarar verdiği durumlarda abdest yerine teyemmüm yapılır. Abdestsiz olduğunu namaz içinde fark eden kişi namazı keser, abdestini alır ve namaza yeniden başlar. Unutarak abdestsiz namaz kıldığını sonradan anlayan kişi o namazı iade eder. Bu yüzden namaza durmadan önce abdestin bozulup bozulmadığını kısaca gözden geçirmek faydalıdır.
Abdestsiz Kur'an okunur mu, Kur'an'a el sürülür mü?
Kur'an-ı Kerim'i ezberden veya mushafa dokunmadan okumak için abdest şart değildir; abdestsiz kişi ayet okuyabilir. Ancak mushafa, yani Kur'an'ın yazılı sayfalarına el sürmek için abdestli olmak gerekir. Abdesti olmayan kişi mushafı kılıf, bez veya temiz bir örtüyle tutabilir. Cep telefonu ya da tablet ekranından okumak mushafa dokunmak sayılmadığı için abdestsiz de mümkündür. Yine de Kur'an'a saygı gereği abdestli okumak güzel bir edeptir.
Abdestli olmanın fazileti nedir?
Hz. Peygamber'in temizliğe verdiği önem bilinmektedir; abdestli yaşamayı teşvik ettiği rivayetler çoktur. Abdestli kişinin kalbi daha sakin olur, günlük hayatı ibadet bilinciyle geçer, namaz vakti geldiğinde hazır bulunur. Abdesti bozulduğunda hemen yenilemeyi alışkanlık edinen kimse, uykuya da abdestli yatar. Bunun yanında eller, yüz ve ayakların günde birkaç kez yıkanması beden sağlığına da iyi gelir. Abdestli yaşamak farz değildir; güzel ve sevaplı bir âdettir.
Abdest Nasıl Alınır, Adap ve Dualar
Abdest nasıl alınır, sırası nedir?
Besmele ile başlanır ve niyet edilir. Önce eller bileklere kadar üç kez yıkanır. Sonra ağza üç kez su alınıp çalkalanır, burna üç kez su çekilip temizlenir. Ardından yüz, saç bitiminden çene altına, iki kulak arasına kadar üç kez yıkanır. Sağ kol dirsekle birlikte üç kez, sonra sol kol aynı şekilde yıkanır. Islak elle başın dörtte biri meshedilir, kulaklar ve ense silinir. Son olarak sağ ayak, sonra sol ayak topuklarla birlikte üç kez yıkanır.
Uzuvları üç kez yıkamak farz mı?
Hayır, farz olan her uzvu bir kez tamamen yıkamaktır. Üç kez yıkamak sünnettir ve sevabı artırır. Üçten fazla yıkamak ise israf sayıldığı için mekruh kabul edilir. Önemli olan sayı değil, uzvun hiçbir yerinin kuru kalmamasıdır. Suyu azaltmak isteyen kişi her uzvu birer kez, ama tam olarak yıkayabilir; abdesti geçerlidir. Musluğu açık bırakmamak, suyu bol bol akıtmamak hem sünnete hem çevreye uygun bir davranıştır.
Abdestin Adabı ve Mekruhları →Mekruh Ne Demek →Abdest Alırken Yapılan Hatalar →
Abdest alırken hangi dualar okunur?
Abdeste "Bismillâhirrahmânirrahîm" diyerek başlanır. Her uzuv yıkanırken okunan bazı dualar ilmihallerde yer alır; bunlar sünnet değil, âlimlerin tavsiye ettiği güzel sözlerdir. Abdest bittikten sonra kelime-i şehadet getirmek, ardından "Allâhümmec'alnî minet-tevvâbîn vec'alnî minel-mütetahhirîn" duasını okumak müstehaptır. Dua bilmeyen kişi Türkçe olarak da Allah'tan bağışlanma ve temizlik dileyebilir. Abdest duaları abdestin şartı değildir; okunmazsa abdest yine geçerlidir.
Abdestin adabı ve mekruhları nelerdir?
Abdesti kıbleye yönelerek, yüksek ve temiz bir yerde almak, suyu israf etmemek, uzuvları ovarak yıkamak, konuşmadan ve dünya işlerini düşünmeden abdest almak adaptandır. Mekruh olanlar ise suyu gereksiz yere çok akıtmak, yüze şiddetle su çarpmak, abdest sırasında lüzumsuz konuşmak, sağ elle sümkürmek ve abdest uzuvlarını sıraya uymadan yıkamaktır. Mekruh bir davranış abdesti bozmaz, yalnız sevabını azaltır. Abdest alırken telaş etmemek, her uzva dikkat etmek en iyisidir.
Abdest aldıktan sonra uzuvlar havluyla kurulanır mı?
Evet, kurulanmakta dinî bir sakınca yoktur. Hz. Peygamber'in bazen kurulandığı, bazen de suyun kendiliğinden kurumasını beklediği rivayet edilir. Soğuk havada hastalanmamak için havlu kullanmak yerinde bir davranıştır. Önemli olan uzuvları yıkarken tamamen ıslatmış olmaktır; sonrasında kurulamak abdeste zarar vermez. Temiz bir havlu kullanmak ve havluyu başkalarıyla ortak kullanmamak sağlık açısından da tavsiye edilir.
Abdest alırken konuşmak abdesti bozar mı?
Hayır, konuşmak abdesti bozmaz. Ancak abdest bir ibadet hazırlığı olduğu için gereksiz konuşmalardan uzak durmak, dikkati dağıtmamak adaptandır. Telefonla konuşarak ya da sohbet ederek abdest alan kişi bir uzvu atlayabilir ya da yarım yıkayabilir; asıl tehlike budur. Zorunlu bir ihtiyaç varsa kısaca cevap vermekte sakınca yoktur. Abdest bittikten sonra şehadet getirmek ve dua etmek için sessizliği korumak güzeldir.
Abdest Alırken Yapılan Hatalar →Abdestin Adabı ve Mekruhları →
Bir uzvu yıkamayı unuttum, ne yapmalıyım?
Abdest henüz tazeyse, yani uzuvlar kurumamışsa, unutulan yeri yıkamak yeterlidir; baştan başlamak gerekmez. Hanefî mezhebinde sıra (tertip) farz olmadığı için atlanan uzvu sonradan yıkamak abdesti geçerli kılar. Şâfiî mezhebinde sıra farz olduğundan, atlanan uzuvdan itibaren sonraki uzuvların yeniden yıkanması gerekir. Namazı kıldıktan sonra bir uzvu hiç yıkamadığını anlayan kişi abdestini tamamlayıp namazı yeniden kılar.
Abdestin Farzları →Abdest Alırken Yapılan Hatalar →Şâfiî Mezhebi →
Tuvalet sonrası taharet nasıl yapılır?
Küçük ve büyük ihtiyaçtan sonra çıkış yerlerinin su ile temizlenmesine istinca denir ve sünnettir. Su yoksa temiz kâğıt veya mendil kullanılabilir. İdrar damlalarının kesilmesini beklemeye istibra denir; özellikle erkekler için önemlidir, çünkü sonradan gelen damla abdesti bozar. Tuvalete sol ayakla girmek, sağ ayakla çıkmak, kıbleye dönmemek ve çıkarken dua etmek adaptandır. Taharet sırasında sol elin kullanılması sünnettir.
Abdesti Bozan ve Bozmayan Haller
Abdesti bozan haller nelerdir?
Ön ve arka taraftan bir şeyin çıkması (idrar, gaita, yellenme, meni, mezi), bedenin herhangi bir yerinden akacak kadar kan veya iltihap çıkması, ağız dolusu kusmak, bayılmak, sarhoş olmak, akıl sağlığını yitirmek, yatarak veya yan yatarak uyumak, namazda sesli gülmek abdesti bozar. Bunların ortak noktası ya bedenden bir pisliğin çıkması ya da kişinin kendine olan hâkimiyetini kaybetmesidir. Şüpheye düşen kişi, kesin bir bozulma hatırlamıyorsa abdestinin devam ettiğini kabul eder.
Abdesti bozmayan haller nelerdir?
Tükürmek, balgam çıkarmak, az miktarda kan görülüp akmaması, deriden çıkan ve akmayan irin, tırnak kesmek, saç ve sakal kesmek, bıyık kısaltmak, gözyaşı dökmek, ter, oturarak hafifçe uyuklamak, namaz dışında gülmek, güzel koku kullanmak, soğan sarımsak yemek abdesti bozmaz. Bunlar beden temizliğini etkilemez. Halk arasında abdesti bozduğu düşünülen pek çok şey aslında bozmaz; gereksiz endişeyle abdesti sık sık yenilemek vesveseye yol açabilir.
Kan abdesti bozar mı, ne kadarı bozar?
Hanefî mezhebine göre kanın abdesti bozması için çıktığı yerden akması, yani kendi başına yayılması gerekir. Parmağı kesilip ucunda beliren ama akmayan kan abdesti bozmaz. Diş çekiminde ya da burun kanamasında akan kan abdesti bozar. Şâfiî mezhebinde ise bedenden kan çıkması abdesti bozmaz. Tahlil için kan verme, diş kanaması ve kesikler konusunda tereddüde düşen kişi, akıp akmadığına bakarak karar verebilir; tam emin değilse abdesti yenilemek güven verir.
Uyumak abdesti bozar mı?
Uyku şeklini belirler. Yatarak, yan yatarak veya bir yere dayanıp bedenin gevşediği bir uyku abdesti bozar; çünkü bu durumda kişinin kendine hâkimiyeti kalmaz. Oturarak, otobüste başı öne düşerek ya da namazda bağdaş kurmuş hâlde hafifçe uyuklamak abdesti bozmaz. Ölçü şudur: kalçalar yerden ayrılmış ve beden gevşemişse abdest bozulur. Uykudan uyandığında bir şey hatırlamayan kişi, nasıl uyuduğuna bakarak karar verir.
Kusmak abdesti bozar mı?
Hanefî mezhebine göre ağız dolusu kusmak abdesti bozar. "Ağız dolusu" ölçüsü, kişinin güç yetirip tutamadığı, zorlanmadan ağzında tutamayacağı miktardır. Az bir çıkış, geğirme ile gelen bir damla veya balgam abdesti bozmaz. Mide rahatsızlığı olanlarda art arda gelen kusmalar, her biri ağız dolusu olmasa da toplamı ağız dolusuna ulaşırsa bozar. Şâfiî mezhebinde kusmak abdesti bozmaz. Şüpheli durumlarda müftülüğe danışmak en sağlıklısıdır.
Eşiyle tokalaşmak veya dokunmak abdesti bozar mı?
Hanefî mezhebine göre kadın ile erkeğin, araya giysi girmeksizin tenlerinin temas etmesi abdesti bozmaz; şehvetle sarılma hâlinde dahi abdest bozulmaz, meni veya mezi çıkarsa bozulur. Şâfiî mezhebinde ise eşler dâhil, mahrem olmayan kadın ile erkeğin derilerinin birbirine değmesi abdesti bozar. Bu, mezhepler arasında bilinen bir görüş farkıdır. Hangi mezhebe uyuyorsanız onun hükmünü esas alabilirsiniz; kalbinize yatmayan noktada müftülüğe veya Alo 190'a danışın.
Abdestim bozuldu mu diye şüpheye düştüm, ne yapayım?
Fıkıhta genel kural şudur: Kesin olan, şüphe ile ortadan kalkmaz. Abdest aldığınızı kesin biliyor, bozulduğunu kesin bilmiyorsanız abdestiniz geçerlidir ve namaz kılabilirsiniz. Sürekli "bozuldu mu" diye düşünmek vesvesedir; şeytanın insanı ibadetten alıkoyma yollarından biridir. Vesveseye kapılan kişi abdestini yenilemek yerine, kesin bilgiye tutunmalı ve Euzü besmele okuyup namaza devam etmelidir. Bu sıkıntı hayatı zorlaştıracak düzeye geldiyse bir din görevlisiyle görüşmek faydalı olur.
Vesvese →Vesvese Anında Okunacak Dua →Abdesti Bozmayan Haller →
Namazda gülmek abdesti bozar mı?
Namaz içinde sesli gülmek Hanefî mezhebine göre hem namazı hem abdesti bozar; bu, konunun kendine özgü bir hükmüdür. Sadece dişlerin görünmesi şeklinde, sessizce gülümsemek ise ne namazı ne abdesti bozar. Namaz dışında gülmek abdeste hiç zarar vermez. Namazda gülme hâli daha çok küçük çocuklarda ve kalabalık cemaatte görülür; böyle bir durumda kişi abdestini yeniler ve namazı yeniden kılar.
Bir abdestle birden fazla namaz kılınır mı?
Evet. Abdest bozulmadığı sürece aynı abdestle istediğiniz kadar farz, sünnet ve nafile namaz kılabilirsiniz. Sabah abdest alıp öğleye kadar abdesti bozulmayan kişi öğle namazını da aynı abdestle kılar. Her namaz için abdesti yenilemek farz değildir, sünnettir ve sevaplıdır. Özür sahipleri ise her namaz vakti için abdestini yenilemek durumundadır. Camide bir vakit namazdan diğerine kadar beklerken abdesti korumak, cemaate yetişmeyi kolaylaştırır.
Abdest Çeşitleri →Cemaatle Namaz ve İmamlık →Namaz Vakitleri →
Mest, Sargı ve Mesh Meseleleri
Mesh ne demektir?
Mesh, ıslak eli bir organ veya örtü üzerinde yıkamadan gezdirmek demektir. Abdestte baş meshedilir; bu farzdır. Ayrıca belirli şartlarda ayak yerine mest üzerine, yaralı bölgede sargı üzerine mesh yapılabilir. Mesh, suyu dökerek yıkamanın yerine geçen bir kolaylıktır. Meshin geçerli olması için elin ıslak olması ve meshedilen yerin belirli bir miktarının silinmesi gerekir. Mesh uygulaması din kolaylık dinidir ilkesinin güzel bir örneğidir.
Başın ne kadarı meshedilir?
Hanefî mezhebine göre başın dörtte birini meshetmek farzdır; bu yaklaşık bir avuç büyüklüğünde bir alandır. Başın tamamını meshetmek ise sünnettir. Şâfiî mezhebinde başın bir kısmını, hatta tek bir saç telini meshetmek yeterli görülür. Meshi, ıslak ellerle saçların üzerinden geçerek yapmak kolaydır. Sarık veya başörtüsü üzerinden mesh Hanefîde geçerli sayılmaz; saçın ya da baş derisinin ıslanması gerekir.
Mest üzerine mesh nasıl yapılır, şartları nedir?
Mest, ayakları topuklarla birlikte kaplayan, suyu geçirmeyen ve ayağa giyilip birkaç kilometre yürünebilecek sağlamlıkta bir ayakkabıdır. Meshin geçerli olması için mestin abdestli ayağa giyilmiş olması gerekir. Mesh, ıslak parmaklarla mestin üstünden, parmak uçlarından bacağa doğru üç parmak genişliğinde bir çizgi şeklinde yapılır; ayak tabanı silinmez. Mukim kişi için mesh süresi yirmi dört saat, yolcu için yetmiş iki saattir. Süre, abdest bozulduğu andan itibaren başlar.
Çorap üzerine mesh yapılır mı?
İnce pamuklu ya da naylon çorap üzerine mesh Hanefî mezhebine göre geçerli değildir; çünkü bu çoraplar suyu geçirir ve kendi başına yürünebilecek sağlamlıkta değildir. Deri kaplı, altı köseleli veya suyu geçirmeyecek kadar kalın ve dayanıklı çoraplar mest hükmünde kabul edilir. Dolayısıyla günlük kullandığımız çoraplar çıkarılıp ayaklar yıkanmalıdır. Bu konuda farklı görüşler nakledilse de yaygın ve ihtiyatlı uygulama, normal çorap üzerine mesh yapmamaktır.
Mest mesh süresi dolarsa ne olur?
Süre dolduğunda abdest kendiliğinden bozulmaz; ancak mestin içindeki ayakların yıkanması gerekir. Yani kişi mestlerini çıkarır, ayaklarını yıkar ve abdesti devam eder. Yeni bir abdest almaya gerek yoktur. Mest süre içinde çıkarılırsa da yalnız ayakların yıkanması yeterlidir. Süreyi takip etmek için abdestin bozulduğu saati akılda tutmak gerekir. Yolculuk sırasında yetmiş iki saatlik süre büyük bir kolaylık sağlar.
Mest Üzerine Mesh →Yolculukta Namaz ve Seferilik →Seferi Namaz →
Alçı veya sargı üzerine mesh nasıl yapılır?
Yaralı, kırık veya ameliyat olmuş bir bölge sargı, alçı ya da bantla kapatılmışsa ve açıp yıkamak zarar verecekse, sargının üzerine ıslak elle mesh yapılır. Sargının çoğunu meshetmek yeterlidir. Meshetmek de zarar veriyorsa o uzuv tamamen terk edilir, kalan uzuvlar yıkanır. Sargı yenilendiğinde yeni mesh gerekmez, ancak yeniden mesh yapmak güzeldir. Bu uygulamada süre sınırı yoktur; sargı gerektiği sürece mesh devam eder.
Protez, dolgu, kaplama veya oje abdeste engel mi?
Diş dolgusu ve kaplama abdeste engel değildir; çünkü diş eti ve ağız içinin yıkanması farz değildir, ağza su almak sünnettir. Protez takıp çıkarılabiliyorsa gusülde çıkarmak ihtiyatlıdır. Kalıcı olan, çıkarılması zarar veren protezlerde ise mevcut hâl üzere abdest alınır. Oje ve kalıcı tırnak cilası suyu geçirmediği için abdeste engeldir; abdestten önce çıkarılması gerekir. Suyu geçiren, nefes alan türler için ise suyun tırnağa ulaştığından emin olunmalıdır.
Abdest Alırken Yapılan Hatalar →Kadınlara Özel Hükümler SSS →Kadınlarda Abdest ve Erkek Farkı →
Gusül (Boy Abdesti)
Gusül nedir, farzları nelerdir?
Gusül, boy abdesti demektir; bedenin tamamının yıkanmasıdır. Hanefî mezhebinde gusülün farzı üçtür: ağza su alıp çalkalamak, burna su çekmek ve bütün bedeni hiçbir yer kuru kalmayacak şekilde yıkamak. Şâfiî mezhebinde ağız ve burun sünnet, niyet ise farz sayılır. Gusülde en çok dikkat edilmesi gereken nokta saç diplerinin, göbek deliğinin, kulak arkalarının ve ayak parmak aralarının ıslanmasıdır. Gusül alan kişi ayrıca abdest almak zorunda değildir.
Gusül Nedir ve Farzları →Gusül →Gusül Abdesti Nasıl Alınır →
Gusül nasıl alınır, sırası nedir?
Besmele ve niyetle başlanır. Önce eller ve varsa bedendeki necaset temizlenir, ardından taharet yapılır. Sonra abdest alınır gibi uzuvlar yıkanır. Ağza üç kez su alınıp çalkalanır, burna üç kez su çekilir. Ardından önce başa, sonra sağ omuza, sonra sol omuza üç kez su dökülür ve beden ovalanarak tamamen ıslatılır. Duşta yıkanmak da gusüldür; yeter ki ağız, burun ve bedenin her yeri ıslanmış olsun.
Gusül Nasıl Alınır →Gusül Nedir ve Farzları →İstinca ve İstibra →
Gusül hangi hallerde farz olur?
Cinsel birleşme, meninin şehvetle dışarı çıkması (ihtilâm dâhil), kadınlarda hayız kanamasının bitmesi ve loğusalık (nifas) döneminin sona ermesi gusülü farz kılar. Bu hâllerde kişi cünüp olur; gusül almadan namaz kılamaz, Kâbe'yi tavaf edemez, Kur'an'a el süremez. İhtiyaten yıkanmak isteyen kişi için gusül her zaman sevaplıdır. Cuma, bayram, ihrama girmek ve ölü yıkamak sonrasında alınan gusül ise farz değil, sünnettir.
Gusülde saçların tamamı yıkanmak zorunda mı?
Hanefî mezhebine göre erkeklerde saçın tamamının, kadınlarda ise saç diplerinin ıslanması farzdır. Uzun saçlı kadınların saçlarının her telini ıslatması gerekmez; saç diplerine su ulaşması yeterlidir. Saç toplu veya örülü ise açmak gerekmez, yeter ki dipler ıslansın. Sıkı örgüler ve topuzlar suyun geçmesini engelliyorsa çözülmelidir. Boya, jöle, sprey gibi suyu geçirmeyen tabaka varsa gusülden önce temizlenmesi gerekir.
Gusülde Özel Durumlar →Kadınlarda Abdest ve Erkek Farkı →Kadınlara Özel Hükümler SSS →
Cünüp kişi neler yapamaz?
Cünüp olan kişi gusül alıncaya kadar namaz kılamaz, Kâbe'yi tavaf edemez, Kur'an'a el süremez ve mushaftan yüzüne okuyamaz. Camiye girmesi de mekruh görülmüştür. Ancak dua edebilir, salavat getirebilir, zikir yapabilir, besmele ve kelime-i şehadet söyleyebilir, Kur'an dinleyebilir. Yemek yemek, su içmek, çalışmak gibi günlük işlerde hiçbir engel yoktur. Guslü makul bir süre erteleyen kişi günahkâr olmaz ama namaz vaktini kaçırmamaya dikkat etmelidir.
Rüyada ihtilam olan kişi gusül almak zorunda mı?
Uykuda ihtilâm sonucu meni çıkmışsa gusül farz olur. Islaklık görülmesine rağmen bunun meni mi, ter ya da başka bir akıntı mı olduğu belirsizse, rengi ve kokusundan anlaşılmaya çalışılır. Şüphe devam ediyorsa ihtiyaten gusül alınır. Rüya görüldüğü hâlde hiçbir ıslaklık yoksa gusül gerekmez. Ergenlik dönemindeki gençler için bu doğal bir durumdur; utanılacak bir şey yoktur, gusül alıp namaza devam etmek yeterlidir.
Guslü Gerektiren Haller →Gusülde Özel Durumlar →Yeni Başlayanlar SSS →
Gusül alırken abdest de almak gerekir mi?
Gusül alan kişi ayrıca abdest almak zorunda değildir; gusül abdesti de içine alır. Gusülden önce abdest almak sünnettir, farz değildir. Ancak gusül sırasında abdesti bozan bir durum olursa (örneğin yellenme), gusül geçerli olmakla birlikte abdest alınması gerekir. Duşta yıkanıp bedenin her yerini ıslatan kişi hem gusül hem abdest almış sayılır. Gusülden sonra namaza durmadan önce ağız ve burnun ıslandığından emin olmak iyi olur.
Gusül Nasıl Alınır →Abdest Çeşitleri →Abdesti Bozan Haller →
Denizde veya havuzda yıkanmak gusül yerine geçer mi?
Evet, gusül niyetiyle temiz suya girip bedenin her yerinin ıslanması, ağza su alıp burna su çekilmesi hâlinde deniz, göl, nehir veya havuzda da gusül geçerli olur. Suyun akar olması şart değildir; temiz ve kullanılmamış olması yeterlidir. Mayo ya da giysi suyun deriye ulaşmasını engellemiyorsa sorun olmaz. Havuzda gusül alınırken ağız ve burun temizliğini atlamamak gerekir; en çok burada eksik kalınır.
Gusülden sonra idrar gelmesi gusülü bozar mı?
Gusül bozulmaz; çünkü gusül bir kez alındıktan sonra cünüplük hâli kalkmış olur. Ancak idrar gelmesi abdesti bozar, bu yüzden namaz kılmak için yeniden abdest almak gerekir. Gusülden sonra idrar kanalında kalan meni artığının çıkması da gusülü iade ettirmez, yalnız abdesti bozar. Bu durumu azaltmak için gusülden önce istibra yapmak, yani idrarı tam boşaltmak tavsiye edilir.
İstinca ve İstibra →Gusülde Özel Durumlar →Abdesti Bozan Haller →
Teyemmüm ve Su Bulunmayan Durumlar
Teyemmüm nedir, ne zaman yapılır?
Teyemmüm, su bulunmadığında veya suyu kullanmak mümkün olmadığında temiz toprak cinsinden bir şeye elleri vurup yüz ve kolları meshetmekle yapılan hükmî temizliktir. Abdest ve gusül yerine geçer. Teyemmüm için iki geçerli sebep vardır: suyun hiç bulunmaması ya da bulunduğu hâlde hastalık, yara, aşırı soğuk gibi bir sebeple kullanılmasının zarar vermesi. Ayrıca suyun çok az olup içmeye ayrılması gerektiği durumlarda da teyemmüm yapılır.
Teyemmüm nasıl yapılır?
Niyet edilir. İki el, parmaklar açık şekilde temiz toprağa, taşa, duvara veya toprak cinsinden toz tutan bir yüzeye vurulur; eller hafifçe silkelenir ve bütün yüz meshedilir. Sonra eller ikinci kez aynı yüzeye vurulur ve sağ kol dirsekle birlikte sol elle, sol kol da sağ elle meshedilir. Yüzün ve kolların her yerinin meshedilmesi gerekir. Teyemmümde ayak meshi ve baş meshi yoktur; sadece yüz ve kollar meshedilir.
Teyemmüm neyle yapılır, toprak şart mı?
Teyemmüm toprak, kum, taş, tuğla, kireç, mermer, çimento gibi toprak cinsinden olan ve yakıldığında kül olmayıp eriyemeyen maddelerle yapılır. Duvar, beton zemin, kiremit ve tozlu bir taş da uygundur. Üzerinde toz görünmesi şart değildir; madde toprak cinsinden olmalıdır. Tahta, cam, demir, plastik, kumaş gibi maddelerle teyemmüm olmaz. Uçakta ya da hastanede toprak cinsinden hiçbir yüzey bulunamazsa, bir torbada toprak taşımak pratik bir çözümdür.
Teyemmümü bozan haller nelerdir?
Abdesti bozan her şey teyemmümü de bozar. Bunlara ek olarak, teyemmüm yapmaya sebep olan özrün ortadan kalkması teyemmümü bozar. Yani su bulunur ya da hastalık geçip su kullanılabilir hâle gelirse teyemmüm sona erer, abdest veya gusül alınır. Cünüplükten dolayı teyemmüm eden kişi su bulunca gusül alır. Suyun bulunduğunu namaz içinde fark eden kişi namazını keser ve abdest alıp yeniden kılar.
Bir teyemmümle kaç namaz kılınabilir?
Hanefî mezhebine göre teyemmüm bozulmadığı sürece bir teyemmümle birden fazla farz ve nafile namaz kılınabilir; abdest gibi değerlendirilir. Şâfiî mezhebinde ise her farz namaz için ayrı teyemmüm yapılması gerekir, nafileler farza eklenebilir. Uzun bir yolculukta ya da susuz bir ortamda bulunan kişi Hanefî hükmüne göre rahatlıkla hareket edebilir. Yine de su bulma imkânı doğduğunda abdeste dönmek esastır.
Hastanede veya yoğun bakımda nasıl abdest alınır?
Yıkanması zarar verecek bir hasta, zarar görmeyen uzuvlarını yıkar, sargılı yerlere mesh yapar. Hiçbir uzvu yıkayamıyorsa teyemmüm eder. Kendisi teyemmüm edemeyecek durumdaysa bir yakını onun ellerini toprağa dokundurup yüzünü ve kollarını meshedebilir. Bu da mümkün değilse abdestsiz namaz kılar, o namaz geçerli olur ve sonradan iade etmesi gerekmez. Hastalık bir engel değil, kolaylık sebebidir; namazı terk etmek için gerekçe sayılmaz.
Su var ama çok soğuk, teyemmüm yapabilir miyim?
Soğuk suyla yıkanmanın hastalanmaya yol açacağı kuvvetle muhtemelse ve suyu ısıtma ya da ısınma imkânı yoksa teyemmüm yapılabilir. Ancak sadece rahatsızlık vermesi, zor gelmesi teyemmüm için yeterli sebep değildir. Şehirde sıcak su bulunabildiği için bu ruhsat günümüzde nadiren geçerli olur. Ölçü, gerçek bir zarar beklentisidir. Tereddüt ederseniz durumunuzu bir doktora ve ardından müftülüğe anlatıp görüş almanız en güvenli yoldur.
Su, Necaset ve Beden Temizliği
Abdest hangi sularla alınır?
Abdest ve gusül, yaratılışındaki vasfını koruyan temiz sularla alınır; buna mâ-i mutlak denir. Yağmur, kar, dolu, kaynak, kuyu, dere, nehir, deniz ve şebeke suyu bu kapsamdadır. Çay, kahve, meyve suyu, gül suyu, kola gibi içinde başka bir madde çözünmüş ve suyun adını değiştirmiş sıvılarla abdest alınmaz. İçine az miktarda sabun ya da toprak karışmış, yine su denilen sıvılarla abdest alınabilir.
Kullanılmış su ile abdest alınır mı?
Abdest veya gusül alınırken bedenden damlayan suya "müstamel su" yani kullanılmış su denir. Bu su temizdir ama temizleyici değildir; yani onunla ikinci kez abdest alınmaz. Lavaboda biriken suyu tekrar kullanmak bu sebeple uygun değildir. Büyük havuz ve denizlerde ise birden çok kişinin yıkanması suyu kullanılmış hâle getirmez; su akar ve karışır. Kovadan su alırken elin suya değmesi o suyu kirletmez, kullanılmış saymaz.
Necaset nedir, çeşitleri nelerdir?
Necaset, dinen pis sayılan ve namaza engel olan maddelerdir. Fıkıhta ikiye ayrılır. Ağır necaset: İnsan idrarı ve gaitası, akan kan, meni, şarap, köpek ve domuz artıkları, eti yenmeyen hayvanların pisliği. Hafif necaset: Eti yenen hayvanların idrarı, atın ve kuşların pisliği. Ağır necaset elbisede bir dirhemden (yaklaşık avuç içi kadar) fazla ise namaza engel olur; hafif necasette ölçü elbisenin dörtte biridir.
Elbiseye bulaşan necaset nasıl temizlenir?
Görünen bir necaset ise maddesi giderilinceye kadar yıkanır; iz kalsa da zararı olmaz. Görünmeyen, yalnız bulaştığı bilinen necaset ise üç kez yıkanıp her defasında sıkılarak temizlenir. Çamaşır makinesinde yıkanan elbiseler, su bolca döndüğü ve durulama yapıldığı için temiz kabul edilir. Halı, koltuk gibi sıkılamayan eşyalarda suyun dökülüp emilmesi ve bunun birkaç kez tekrarlanması yeterlidir. Kurumuş ve izi kalmamış bir necaset temizlenmiş sayılmaz, yıkanması gerekir.
Beden temizliği sünnetleri nelerdir?
Hz. Peygamber'in tavsiye ettiği beden temizliği uygulamalarına fıtrat sünnetleri denir. Sünnet olmak, koltuk altı ve kasık kıllarını temizlemek, tırnakları kesmek, bıyığı kısaltmak, sakalı düzeltmek, dişleri misvak veya fırça ile temizlemek, saçı taramak ve güzel koku kullanmak bunlardandır. Tırnak ve kılların kırk günü geçirmeden temizlenmesi tavsiye edilmiştir. Bu uygulamalar hem beden sağlığı hem de başkalarını rahatsız etmemek açısından önemlidir.
Misvak yerine diş fırçası kullanmak sünnet yerine geçer mi?
Evet. Misvağın asıl amacı ağız ve diş temizliğidir; bu amacı yerine getiren diş fırçası ve macun da sünnetin sevabını kazandırır. Misvak kullanmak mümkünse tercih edilir, çünkü Peygamberimizin bizzat kullandığı araçtır. Abdest alırken ağza su almadan önce dişleri temizlemek sünnettir. Misvak yoksa parmakla diş etlerini ve dişleri ovalamak da yeterli görülür. Oruçluyken misvak kullanmakta sakınca yoktur.
Misvak ve Ağız Temizliği →Oruç ve Ramazan SSS →Sünnet-i Seniyye →
Camiye veya mescide necaset bulaşırsa ne yapılır?
Caminin halısına veya zeminine necaset bulaşırsa o bölge temizlenir; temizlenene kadar o noktada namaz kılınmaz. Küçük çocukların camide yaptığı kazalar bu şekilde giderilir. Caminin tamamı kirli sayılmaz, sadece bulaşan yer. Secde edilen yerin ve ayakların bastığı yerin temiz olması namazın şartlarındandır. Cami görevlisine haber vermek ve temizliğe yardımcı olmak hem edep hem hizmettir.
Deniz suyu, kuyu suyu ve kar suyuyla abdest olur mu?
Evet, üçüyle de abdest ve gusül geçerlidir. Deniz suyunun tuzlu olması vasfını değiştirmiş sayılmaz. Kuyu suyu temiz olduğu sürece kullanılır; içine necaset düşmüşse belirli miktarda su çekilerek temizlenir. Kar ve buz ise eriyip su hâline geldiğinde kullanılır; katı hâlde bedeni ovmakla abdest olmaz. Yağmur ve kaynak suyu da aynı şekilde temizleyicidir. Esas ölçü, suyun "su" adını koruyor olmasıdır.
Kadınlara Özel Hâller ve Özür Sahipleri
Hayız (âdet) hâlinde kadın neler yapamaz?
Âdet hâlindeki kadın namaz kılmaz, oruç tutmaz, Kâbe'yi tavaf etmez, Kur'an'a el sürmez ve mushaftan okumaz. Namazları sonradan kaza etmesi gerekmez; bu bir kolaylıktır, eksiklik değildir. Oruçlarını ise Ramazan sonrasında kaza eder. Dua etmek, salavat getirmek, zikir yapmak, tesbih çekmek, dinî kitap okumak, Kur'an dinlemek ve öğrenmek için ayet tekrar etmek caizdir. Bu dönemde ibadetsiz kalmamak için zikir ve dua güzel bir yoldur.
Hayız Hâlinin Fıkhî Hükümleri →Hayız ve Nifas Hükümleri →Kadınlara Özel Hükümler SSS →
Âdet bitince ne zaman gusül alınır?
Kanama tamamen kesildiğinde temizlik hâli başlar ve gusül farz olur. Gusülden sonra ilk namaz vakti girince namaz kılınır. Kanamanın kesildiğinden emin olmak için bir süre beklemek yerinde bir ihtiyattır. Âdet süresi en az üç, en çok on gündür; on günü aşan kanama artık âdet değil, istihaze sayılır. Âdetin bittiği gün vaktin sonuna az bir zaman kalmışsa, o vakit namazı yine farz olur.
Hayız Hâlinin Fıkhî Hükümleri →Nifas ve İstihaze →Gusül Nasıl Alınır →
Lohusalık (nifas) kaç gün sürer, bu sürede namaz kılınır mı?
Doğum sonrası görülen kanamaya nifas denir. En çok kırk gün kabul edilir; kanama kırk günden önce kesilirse o anda temizlik hâli başlar, gusül alınır ve namaza başlanır. En az bir süre yoktur. Kırk günü aşan kanama ise nifas sayılmaz, istihaze hükmündedir ve özür sahibi gibi davranılır. Nifas süresince kılınmayan namazların kazası gerekmez; tutulamayan oruçlar sonradan kaza edilir.
Nifas ve İstihaze →Hayız ve Nifas Hükümleri →Oruç ve Ramazan SSS →
İstihaze (özür kanı) nedir, nasıl ibadet edilir?
İstihaze, âdet ve lohusalık dışında, hastalık sebebiyle devam eden kanamadır. Bu hâldeki kadın namazını kılar, orucunu tutar. Her namaz vakti için abdestini yeniler ve o vakit içinde kanama devam etse de abdesti bozulmuş sayılmaz. Vakit çıkınca abdest sona erer, yeni vakitte yeniden abdest alınır. Pratikte pedi değiştirip abdest alınır ve namaz hemen kılınır. Bu durum uzun sürerse bir hekime başvurmak da gerekir.
Özür sahibi (idrar kaçıran, sürekli kanayan) nasıl abdest alır?
Bir namaz vaktinin tamamı boyunca abdest alıp namaz kılacak kadar temiz kalamayan kişi özür sahibi sayılır. Bu kişi her namaz vakti için bir abdest alır; o vakit içinde özrü sebebiyle gelen akıntı abdestini bozmaz. Başka bir sebeple (yellenme, uyku gibi) abdesti bozulursa yeniden alır. Vakit çıkınca abdest sona erer. Prostat rahatsızlığı, idrar kaçırma, sürekli burun kanaması ve akan yara bu kapsamdadır.
Âdet hâlindeki kadın Kur'an öğrenebilir mi, Kur'an kursuna gidebilir mi?
Âdetli kadının mushafa el sürmesi ve yüzünden okuması uygun görülmez. Ancak öğretmek, öğrenmek ve ezber yapmak gibi zaruri hâllerde ayetleri kısa kısa, dua niyetiyle okumasına cevaz veren âlimler vardır; bu konuda görüş farkı vardır. Mushafı kılıf veya eldivenle tutmak, ekrandan takip etmek ve dinlemek ise sorunsuzdur. Kur'an kursuna devam etmek, dersi dinlemek ve not almak için hiçbir engel yoktur. Kendi durumunuz için müftülüğe danışabilirsiniz.
Kadın ile erkeğin abdestinde fark var mı?
Abdestin farzları ve sünnetleri kadın erkek için aynıdır. Fark uygulamada ortaya çıkar. Kadınlar başı meshederken başörtüsünü kaldırıp ıslak eli saçın üzerinde gezdirir; örtü üzerinden mesh geçerli olmaz. Makyaj, oje ve suyu geçirmeyen krem varsa önce temizlenir. Uzun saçlı kadınlar gusülde saç diplerinin ıslanmasına dikkat eder. Erkeklerde ise sakal, abdestte yüzle birlikte dıştan yıkanır; uzun sakalın içine su geçirmek gerekmez.
Kadınlarda Abdest ve Erkek Farkı →Abdestin Farzları →Kadınlara Özel Hükümler SSS →
Hamilelikte veya emzirirken gusül ve abdest hükümleri değişir mi?
Hamilelik ve emzirme dönemi abdest ve gusül hükümlerini değiştirmez. Bu dönemde görülen lekelenmeler âdet kanı değil, çoğunlukla istihaze sayılır; bu durumda özür sahibi gibi her vakit abdest alınarak namaz kılınır. Yıkanmanın sağlığa zarar vereceği hekim tarafından söylenmişse teyemmüm yapılabilir. Oruç konusunda doktor tavsiyesi dikkate alınır, tutulamayan günler sonradan kaza edilir. Sağlığınızla ilgili karar için mutlaka hekiminize başvurun.
Sık Yapılan Hatalar ve Güncel Sorular
Abdest alırken en sık yapılan hatalar nelerdir?
En sık görülen hatalar şunlardır: Yüzü yıkarken saç bitimini ve çene altını atlamak, kolları dirsekten yukarıya kadar yıkamayı ihmal etmek, ayak parmak aralarını ovmamak, topukları kuru bırakmak, suyu gereksiz yere çok akıtmak, başı meshederken örtü veya şapka üzerinden silmek, ağza ve burna su almayı unutmak. Bir diğer yaygın hata ise aceleyle abdest alıp bazı yerlerin ıslanmadığını fark etmemektir. Yavaş ve dikkatli alınan abdest, sonradan tekrar etmekten kolaydır.
Abdest Alırken Yapılan Hatalar →Abdestin Farzları →Abdest Nasıl Alınır →
Su geçirmeyen krem, güneş kremi veya makyaj abdeste engel mi?
Deri üzerinde su geçirmeyen bir tabaka oluşturan maddeler abdeste engeldir; suyun deriye ulaşması gerekir. Nemlendirici ve sıradan kremler suyu geçirir, engel sayılmaz. Kalıcı makyaj, su geçirmez güneş kremi, kalın fondöten ve kalıcı tırnak cilası abdestten önce temizlenmelidir. Dövme ise deri altına işlendiği ve üstünde tabaka bırakmadığı için abdeste engel değildir. Emin olmak için ilgili bölgeyi yıkadıktan sonra suyun deriye temas ettiğini gözle kontrol edebilirsiniz.
Abdest Alırken Yapılan Hatalar →Kadınlarda Abdest ve Erkek Farkı →Helal ve Haram SSS →
İş yerinde veya okulda abdest alma imkânım yok, ne yapmalıyım?
Öncelikle sabah evden abdestli çıkıp abdesti korumaya çalışmak en kolay yoldur. Lavaboda ayakları yıkamak zor geliyorsa, abdestli ayağa giyilmiş mest hükmündeki ayakkabı veya kalın çorapla mesh yapılabilir. Lavabo müsait değilse mescit, cami ya da alışveriş merkezi mescitleri kullanılabilir. Hiçbir imkân yoksa namazı vaktin sonuna kadar geciktirmek, yine olmazsa kaza etmek mümkündür; ama namazı tamamen terk etmek doğru değildir.
Uçakta veya uzun yolculukta abdest nasıl alınır?
Uçakta lavabo müsaitse abdest alınabilir; su israfını önlemek için ıslak elle uzuvları silmek yerine az su kullanmak tercih edilir. Ayakları yıkamak mümkün değilse, abdestli giyilmiş mest hükmündeki ayakkabıya mesh yapılır. Hiçbir imkân yoksa toprak cinsinden bir yüzey bulunup teyemmüm yapılabilir; yoksa küçük bir torbada toprak taşımak çözüm olur. Yolcu için mest mesh süresi yetmiş iki saattir, bu da uzun seyahatleri kolaylaştırır.
Mest Üzerine Mesh →Teyemmüm Nasıl Yapılır →Yolculukta Namaz ve Seferilik →
Çocuklara abdest nasıl öğretilir?
Çocuklara abdesti zorla değil, taklit yoluyla öğretmek en etkili yoldur. Yanınızda getirip birlikte abdest almak, uzuvları sırayla göstermek, kısa cümlelerle anlatmak işe yarar. Beş altı yaşından itibaren eller, yüz ve kolları yıkamayı sevdirerek başlatabilirsiniz. Suyu oyuna dönüştürmemek, israf etmemeyi öğretmek de önemlidir. Abdest alınca birlikte namaz kılmak ve sonra bir dua okumak çocuğun gözünde abdesti anlamlı kılar. Övgü ve sabır, en iyi öğretmendir.
Abdest Nasıl Alınır →Yeni Başlayanlar SSS →İslam'ın Beş Şartı →
Ölü yıkamak, tırnak kesmek veya saç kesmek sonrası gusül gerekir mi?
Hiçbiri gusülü farz kılmaz. Ölü yıkayan kişinin gusül alması sünnet ya da müstehap görülmüştür; farz değildir. Tırnak kesmek, saç kesmek, tıraş olmak ve kuaföre gitmek sonrasında gusül gerekmez, abdest de bozulmaz. Kesilen saç ve tırnakların çöpe atılması ya da gömülmesinde bir sakınca yoktur. Berberden çıkınca yıkanmak temizlik açısından güzeldir ama dinî bir zorunluluk taşımaz.
Beden Temizliği Sünnetleri →Cenaze İşlemleri →Ölüm ve Cenaze SSS →
Diş tedavisi, aşı, kan verme ve ameliyat abdesti bozar mı?
Diş çekimi veya kanama olan bir tedavide ağızdan akan kan, tükürüğe baskın gelecek miktardaysa Hanefî mezhebine göre abdesti bozar. Aşı ve enjeksiyonda iğne yerinden kan akmazsa abdest bozulmaz; akarsa bozar. Kan vermek de akan kan sebebiyle abdesti bozar. Genel anestezi altında bilinç kaybı yaşanan ameliyatlar abdesti bozar. Ameliyat sonrası sargılı bölgelere mesh yapılır. Kendi durumunuz için hekiminizin ve müftülüğün görüşünü birlikte almanız iyi olur.
Abdesti Bozan Haller →Sargı Üzerine Mesh →Sağlık ve İbadet SSS →
Abdest ve gusülle ilgili kesin bilgiye nereden ulaşabilirim?
En güvenilir yol, Diyanet İşleri Başkanlığının yayımladığı İlmihal ve Din İşleri Yüksek Kurulu kararlarıdır. Kendi özel durumunuzla ilgili kesin bir hüküm için bulunduğunuz ilin müftülüğüne gidebilir ya da Alo 190 Dinî Soruları Cevaplama Hattını arayabilirsiniz. İnternette her yazıya güvenmemek, kaynağı belli olmayan bilgileri paylaşmamak gerekir. Bu sayfadaki cevaplar genel bilgilendirme amacı taşır; tartışmalı konularda âlimler arasında görüş farkı bulunduğunu unutmayın.