Seyahat ve Gurbet ile İlgili Sık Sorulan Sorular
Seyahat ve gurbetle ilgili en çok sorulan sorular: seferîlik, yolda namaz ve oruç, uçakta ibadet, kıble, yolculuk duaları ve gurbette dinî hayat sade cevaplarla.
Yola çıkmak, insanın alışkanlıklarını da yanında taşıdığı bir haldir. İbadet ise yolda düşmez, sadece kolaylaşır. Bu sayfada seyahat ve gurbetle ilgili en sık sorulan soruları bir araya getirdik. Seferîliğin ölçüsü, yolda farz namazların nasıl kılınacağı, oruç tutmanın hükmü, uçakta ve otobüste kıble ile vakit meselesi, su bulunmadığında temizlik, yolculuk duaları ve yola çıkış adabı tek tek ele alındı. Ayrıca uzun süre memleketinden ayrı yaşayanların sorduğu cemaat, bayram, akraba ziyareti ve vatan hasreti konularına da yer verdik.
Cevaplar Hanefî mezhebi esas alınarak, Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisinde ve sade bir dille hazırlandı. Gerekli yerlerde Şâfiî mezhebindeki farklı uygulamaya işaret edildi. Âlimler arasında görüş farkı bulunan konularda bu durum ayrıca belirtildi. Burada okuduklarınız genel bilgi niteliğindedir; kendi durumunuza özel kesin bir hüküm için bağlı bulunduğunuz müftülüğe ya da Alo 190 Dinî Sorular Hattı'na danışmanızı tavsiye ederiz.
80 soru ve cevap · 9 başlık
Yolculuk ve Gurbet: Temel Kavramlar
İslam'da yolculuğun yeri nedir?
Yolculuk İslam'da hem bir imkân hem bir imtihan olarak görülür. Rızık aramak, ilim öğrenmek, akraba ziyaret etmek, hacca gitmek, tedavi olmak için yola çıkmak teşvik edilmiştir. Yolculuk aynı zamanda insanın kendi yerinin dışında Allah'ın yarattıklarını görmesine, nimetleri tanımasına vesile olur. Öte yandan yol, insanı alışkanlıklarından koparır; bu yüzden fıkıhta yolcuya bazı kolaylıklar tanınmıştır. Namaz kısalır, oruç ertelenebilir, mestle ilgili süre uzar.
Yolculuk Konusu →Yolculukta Namaz ve Seferîlik →Seferî Namaz →
Seferî ne demektir?
Seferî, dinî anlamda yolcu sayılan kişi demektir. Kişi oturduğu yerleşim yerinin dışına, belirli bir mesafeyi aşmak niyetiyle çıktığında seferî olur. Seferîlik kendiliğinden gelen bir durum değildir; yola çıkış niyeti ve mesafe birlikte aranır. Seferî olan kişiye namazda kısaltma, oruçta erteleme gibi ruhsatlar tanınır. Bu ruhsatlar cezalandırma ya da ödül değil, yolun yorgunluğunu hesaba katan bir kolaylıktır.
Kaç kilometre yola çıkan seferî olur?
Hanefî mezhebinde ölçü, orta bir yürüyüşle yaklaşık üç günlük yoldur; bu da günümüz hesabıyla kabaca 90 kilometre olarak kabul edilir. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın uygulaması da bu doğrultudadır. Şâfiî mezhebinde mesafe daha kısa tutulur ve yaklaşık 80-88 kilometre olarak ifade edilir. Mesafe, oturduğunuz yerleşim yerinin son evinden itibaren ölçülür. Şehir içi gidiş gelişler, aynı şehirde yapılan uzun yolculuklar seferîlik doğurmaz.
Ruhsat ve azimet ne anlama gelir?
Azimet, bir hükmün asıl ve kolaylaştırılmamış hâlidir; dört rekât farzı tam kılmak gibi. Ruhsat ise bir özür sebebiyle tanınan kolaylıktır; yolcunun dört rekâtı iki kılması gibi. Ruhsatı kullanmak dinde bir eksiklik değildir. Hanefî mezhebinde yolcunun namazı kısaltması zaten tercih edilen uygulamadır. Yani ruhsat sadece bir izin değil, yolcu için asıl hâle gelir. Oruçta ise durum farklıdır; orada erteleme bir seçimdir.
Gurbet nedir, dinimizde nasıl değerlendirilir?
Gurbet, insanın memleketinden ve yakınlarından uzakta yaşamasıdır. İslam tarihinde gurbet, çoğu zaman bir mecburiyetin değil bir fedakârlığın adı olmuştur. Mekke'den Medine'ye hicret eden muhacirler evlerini, mallarını geride bırakmıştır. Rızık için, ilim için, ailesinin geçimi için gurbete çıkan kişi de bu çizgide değerlendirilir. Gurbetin zorluğuna sabretmek sevaptır; ancak gurbet, ibadetleri ve aile bağlarını ihmal etmenin gerekçesi olmaz.
Yola çıkmak için uygun bir gün ya da saat var mıdır?
Dinimizde yolculuk için uğurlu ya da uğursuz gün yoktur. Salı günü yola çıkılmaz, çarşamba işe başlanmaz gibi sözler halk inancıdır ve dinî bir dayanağı bulunmaz. Peygamberimizin genellikle sabah erken saatlerde yola çıktığı ve yolculuk için perşembe gününü tercih ettiği aktarılır; bu bir tavsiyedir, yasak değildir. Önemli olan hazırlığı tamamlamak, helâllik almak ve dua ile çıkmaktır. Gün seçme endişesiyle işinizi geciktirmeyin.
Yolculuğa çıkmadan önce neler yapılmalı?
Önce borçlarınızı ve emanetlerinizi düşünün; vadesi gelen bir borç varsa ödeyin ya da haber verin. Ailenizle helâlleşin, varsa dargın olduğunuz kişiyle barışın. Yolculuk uzunsa bir vasiyet bırakmak güzel bir sünnettir. Ardından iki rekât yolculuk namazı kılıp dua edin, evden çıkarken ve araca binerken yolculuk duasını okuyun. Maddi hazırlık da ibadetin parçasıdır: vakitleri takip edeceğiniz bir takvim, seccade ve temizlik için su bulundurmak işinizi kolaylaştırır.
Evden Çıkarken Okunacak Dua →Vasiyet Hükümleri →Helâlleşme →
Tek başına yolculuk yapmak mekruh mudur?
Peygamberimiz tek başına uzun yola çıkmayı tavsiye etmemiş, yolculukta arkadaş bulunmasını öğütlemiştir. Bunun sebebi yasak koymak değil, yolda oluşabilecek tehlikelere karşı tedbirdir. Bugünkü ulaşım şartlarında yalnız seyahat etmek yaygındır ve bunda bir günah yoktur. Yine de gidilecek yeri yakınlarınıza bildirmek, iletişimde kalmak ve geceyi tenha yerlerde geçirmemek bu tavsiyenin ruhuna uygundur. Kadınların uzun yolculuklarda güvenli şartları gözetmesi ayrıca önemlidir.
Gezi ve tatil amaçlı seyahat de seferîlik sayılır mı?
Evet. Seferîlikte yolculuğun amacına bakılmaz; mesafe ve niyet yeterlidir. Tatil, gezi, maç, düğün, taziye, iş görüşmesi gibi hangi sebeple olursa olsun belirlenen mesafeyi aşan yolculuk kişiyi seferî yapar. Ancak haram bir iş için yola çıkan kişinin ruhsatları kullanması konusunda âlimler arasında görüş farkı vardır. Hanefîlerin yaygın görüşü, ruhsatın yine geçerli olduğu, günahın ise ayrı bir mesele olduğudur.
Seferî Namaz →Helâl ve Haram Kavramı →Helâl-Haram Soruları →
Seferîlik ve Yolculukta Namaz
Seferî olan kişi namazını nasıl kılar?
Seferî kişi dört rekâtlı farz namazları iki rekât olarak kılar. Bu öğle, ikindi ve yatsı namazlarıdır. Sabah namazının iki rekât farzı ve akşam namazının üç rekât farzı kısaltılmaz; olduğu gibi kılınır. Vitir namazı da Hanefî mezhebinde yolculukta terk edilmez. Kısaltma bir eksiltme değildir; yolcu için namazın asıl şekli budur. Niyet ederken ayrıca seferî olduğunuzu kalbinizden geçirmeniz yeterlidir.
Seferî Namaz →Vakit Namazları ve Rekât Sayıları →Namaz Soruları →
Yolculukta sünnet namazlar kılınır mı?
Yolculukta sünnet namazları kılmak terk edilebilir; bu bir kolaylıktır. Özellikle yol hâlinde, acele içinde ya da uygun bir yer bulunmadığında sünnetler bırakılır. Ancak vakit müsait, yer uygun ve rahatsanız sünnetleri kılmak güzeldir. Âlimlerin çoğunluğu sabah namazının iki rekât sünnetini yolculukta da kılmayı tavsiye eder; çünkü bu sünnet en kuvvetli olanıdır. Farzı kıldıysanız vaktin sorumluluğunu yerine getirmiş olursunuz.
Nafile Namazlar →Sabah Namazının İki Rekât Sünneti →Sabah Namazı →
Seferîlik ne zaman başlar?
Seferîlik, oturduğunuz yerleşim yerinin sınırını, yani son evleri ve belediye sınırını geçtiğiniz anda başlar. Evden çıkmak ya da bavulu hazırlamak seferîliği başlatmaz. Dolayısıyla şehirden çıkmadan kıldığınız namazı tam kılarsınız. Havalimanına gitmek için şehir içinde yol almak da seferîlik saymaz. Şehir sınırını geçtikten sonra kılacağınız ilk dört rekâtlı farzı iki rekât olarak kılarsınız.
Seferîlik ne zaman sona erer?
Seferîlik iki şekilde biter. Birincisi, memleketinize ya da asıl ikamet yerinize dönmenizle; şehir sınırına girdiğiniz anda seferîlik sona erer. İkincisi, gittiğiniz yerde on beş gün veya daha fazla kalmaya niyet etmenizle. On beş günden az kalmaya niyet ederseniz seferîliğiniz devam eder. Niyetiniz belirsizse, yani ne zaman döneceğinizi bilmiyorsanız, Hanefî mezhebine göre seferî sayılmaya devam edersiniz.
Seferî kişi namazlarını birleştirip kılabilir mi?
Öğleyi ikindiyle, akşamı yatsıyla birleştirerek kılma uygulamasına cem denir. Şâfiî ve Mâlikî mezheplerinde yolculukta cem yapmak caiz görülür. Hanefî mezhebinde ise cem yalnız hacda Arafat ve Müzdelife'de kabul edilir; bunun dışında her namaz kendi vaktinde kılınır. Hanefî iseniz namazı vaktinde kılmaya çalışın; uçakta ya da yolda vakit sıkışıyorsa oturarak kılmak, cem etmekten önce gelir.
Yolculukta Namaz ve Seferîlik →Namaz Vakitleri →Şâfiî Mezhebi →
Yolda kazaya kalan namazı nasıl kılarım?
Seferî iken kazaya kalan dört rekâtlı farzı, sonradan nerede kılarsanız kılın iki rekât olarak kılarsınız. Çünkü kazada namazın kazaya kaldığı andaki hâli esas alınır. Tersi de geçerlidir: evde kazaya kalan dört rekâtlı namazı yolda kılacaksanız dört rekât kılarsınız. Birikmiş namazlarınız varsa her gün bir vakit ekleyerek ödemeye başlayabilirsiniz. Hesaplamada aracımız yardımcı olur.
Seferî kişi cemaate uyarsa namazı tam mı kılar?
Evet. Seferî kişi, mukim yani yerli bir imama uyarsa namazını imamla birlikte dört rekât tamamlar. Çünkü cemaate uyan kişi imamın namazına bağlıdır. Tersine, mukim bir kişi seferî imama uyarsa imam iki rekâtta selam verir; cemaat ayağa kalkıp kalan iki rekâtı tek başına kıraatsiz olarak tamamlar. Bu durumda imamın selamdan sonra cemaate durumu bildirmesi güzel bir uygulamadır.
Cemaatle Namaz ve İmamlık →İmama Uyma →Cemaate Geç Yetişme →
Yolculukta cuma namazı kılmak zorunlu mu?
Seferî olan kişiye cuma namazı farz değildir; öğle namazını iki rekât olarak kılar. Ancak bulunduğu yerde cuma kılınıyorsa ve imkânı varsa cemaate katılması güzeldir, hatta tavsiye edilir. Cumaya katıldığında o günün öğle namazını ayrıca kılması gerekmez. Yolda cuma namazına yetişemediyseniz üzülmeyin; vaktinde iki rekât öğle farzını kılmakla sorumluluğunuzu yerine getirmiş olursunuz.
Memleketime döndüğümde namazımı ne zaman tam kılmaya başlarım?
Asıl ikamet yerinizin yerleşim sınırına girdiğiniz anda seferîliğiniz biter ve namazlarınızı tam kılmaya başlarsınız. Henüz eve varmamış olmanız fark etmez; şehre girmek yeterlidir. Dönüş yolunda, sınıra girmeden kıldığınız dört rekâtlı farzı iki rekât kılarsınız. Memleketinize vardığınızda, yolculuk sırasında kazaya kalan namazlar için yine seferî ölçüsü geçerli kalır; onları iki rekât olarak ödersiniz.
Seferî Namaz →Yolculuktan Dönünce Okunacak Dua →Kaza Namazı →
İki şehir arasında sürekli gidip gelen kişi seferî olur mu?
Şoförler, uzun yol sürücüleri, haftalık işçiler gibi düzenli olarak uzak bir şehre gidip gelen kişiler, yolda bulundukları sürece seferî sayılır. Ancak çalıştıkları şehirde kendilerine ait bir evi, ailesi olan veya on beş günden fazla kalan kişi orada mukim olur. Yolda geçen günlerde namaz kısaltılır, ulaşılan ikamet yerinde tam kılınır. Durumunuz karışıksa bir müftülüğe danışmanız en doğrusudur.
Seferî Namaz →Çalışma Hayatı Soruları →Elinin Emeğiyle Kazanmak →
Yolculukta Abdest, Temizlik ve Kıble
Yolda su bulamazsam abdest yerine ne yapmalıyım?
Abdest ya da gusül için yeterli su bulunmadığında teyemmum yapılır. Teyemmum, temiz toprak, taş, kum, tuğla gibi toprak cinsi bir yüzeye iki elinizi vurup yüzünüzü, sonra tekrar vurup kollarınızı meshetmekle olur. Otobüsün camı ya da üzeri tozlu bir yüzey de uygun olabilir. Teyemmumla kıldığınız namaz geçerlidir ve sonradan tekrar kılmanız gerekmez. Su bulduğunuzda ise yeniden abdest alırsınız.
Teyemmum Nasıl Yapılır →Teyemmum Nedir, Ne Zaman Yapılır →Abdest ve Gusül Soruları →
Yolculukta mest üzerine mesh süresi uzar mı?
Evet. Mest üzerine mesh süresi normalde bir gün bir gece, yani 24 saattir. Seferî olan kişi için bu süre üç gün üç gece, yani 72 saate çıkar. Süre, mest giyildikten sonra abdestin ilk bozulduğu andan itibaren başlar. Süre dolduğunda mestler çıkarılır ve ayaklar yıkanır. Mestin fıkhî şartları vardır; sıradan çorap ya da ayakkabı bu hükme girmez. Ayrıntılar için rehber sayfasına bakabilirsiniz.
Yolculukta gusül gerekirse ne yaparım?
Gusül gerektiren bir durum olduysa ilk imkânda yıkanmanız gerekir; otel, dinlenme tesisi ya da kaldığınız yerin banyosu bunun için yeterlidir. Su bulamazsanız ya da ciddi hastalık riski varsa gusül yerine teyemmum yaparsınız ve namazınızı kılarsınız. Soğuk su bulunması tek başına mazeret sayılmaz; ısıtma imkânı varsa kullanılır. Suya ulaşınca guslü yerine getirmek gerekir, ancak teyemmumla kıldığınız namazları tekrar kılmanız istenmez.
Gusül Nasıl Alınır →Teyemmum Nasıl Yapılır →Guslü Gerektiren Haller →
Yolda tuvaletten sonra su bulamazsam taharet nasıl olur?
Su bulunmadığında temizlik, kâğıt mendil ya da benzeri temiz bir malzemeyle yapılır; buna istinca denir. Önemli olan necaset izinin kalmamasıdır. Mümkünse yanınızda küçük bir şişe su taşımak en pratik çözümdür. Temizlik sonrası abdest alacak su yoksa teyemmum yapılır. Üzerinize sıçrayan idrar izi bir miktarı aşarsa namaza engel olur; bu yüzden tedbirli olmak ve bol su kullanmak önemlidir.
İstinca ve İstibra →Tuvalet Adabı ve Taharet →Necaset Nasıl Temizlenir →
Yabancı bir şehirde kıbleyi nasıl bulurum?
Kıbleyi bulmanın en pratik yolu telefon üzerinden pusula ya da kıble uygulaması kullanmaktır; sitemizdeki kıble bulucu aracı bulunduğunuz konuma göre yönü gösterir. Otel odalarında tavan ya da dolap içinde kıble işareti bulunabilir. Çevrede cami varsa minare yönü yol gösterir. Hiçbir imkân yoksa araştırıp kanaat getirdiğiniz yöne dönersiniz; sonradan yanlış olduğu anlaşılsa bile namazınız geçerlidir, yeniden kılmanız gerekmez.
Kıbleyi tam tespit edemediysem namazım geçerli olur mu?
Evet. Elinizden gelen araştırmayı yaptıktan sonra kanaat getirdiğiniz yöne dönerek kıldığınız namaz geçerlidir. Fıkıhta bu duruma içtihat ederek kıbleye yönelmek denir. Namaz bittikten sonra yönün yanlış olduğunu öğrenseniz de o namaz iade edilmez. Ancak namaz içinde doğru yönü öğrenirseniz, namazı bozmadan o tarafa dönüp devam edersiniz. Hiçbir bilgi yoksa herhangi bir yöne dönmek de yeterli kabul edilir.
Otelde ya da misafir olduğum evde namaz kılarken nelere dikkat etmeliyim?
Namaz kılacağınız yerin temiz olması, üzerinizdeki elbisenin ve zeminin necasetten uzak olması yeterlidir. Seccade şart değildir; temiz bir havlu ya da örtü de olur. Ev sahibinden izinsiz bir odayı uzun süre kullanmayın, kısa bir söz yeterlidir. Televizyon ya da müzik açıksa kapatılmasını rica edebilirsiniz. Kalabalık bir odada namaz kılmaktan çekinmeyin; ibadeti gizlemek gerekmez, gösteriye dönüştürmemek yeterlidir.
Yolculukta elbisem kirlendi, namazı nasıl kılarım?
Önce kirin necaset olup olmadığına bakın. Toz, çamur, yemek lekesi gibi şeyler namaza engel değildir. İdrar, kan, dışkı gibi necaset bulaşmışsa, katı necasette yaklaşık bir dirhem, sıvı necasette el ayası kadar miktarı aşarsa namaza engel olur. İmkân varsa yıkayın ya da temiz bir kıyafet giyin. Hiç imkân yoksa o hâlde namazı kılarsınız; namazı terk etmek doğru olmaz. Sonradan tekrar kılmak gerekmez.
Necaset Çeşitleri →Necaset Nasıl Temizlenir →Namazı Bozan Şeyler →
Yolda özür sahibiyim, abdestim sürekli bozuluyor, ne yapmalıyım?
Sürekli akan bir rahatsızlığı olan kişi fıkıhta özür sahibi sayılır. Her namaz vakti için bir abdest alır ve o vakit içinde akıntı devam etse de namazını kılar. Vakit çıkınca abdest yenilenir. Yolculukta bu durum daha zor olabilir; mümkünse koruyucu malzeme kullanın ve her vakitte abdesti yenileyin. Rahatsızlığınız geçici bir mide bozulması gibiyse özür hükmü uygulanmaz, abdest yenilenir.
Özürlü Abdesti →Özür Sahipleri ve Abdest →Sağlık ve Tıp Soruları →
Yolculukta Oruç
Yolcu oruç tutmak zorunda mı?
Seferî olan kişi Ramazan orucunu tutabilir ya da erteleyip sonra kaza edebilir. Bu bir tercihtir. Oruç tutmak size zorluk vermiyor, yolculuk rahat geçiyorsa tutmak daha faziletlidir. Ancak yol yorgunluğu, sıcak, uzun süre araç kullanmak gibi sebeplerle zorlanacaksanız orucu bozmak ya da hiç başlamamak caizdir. Erteldiğiniz günleri Ramazan sonrasında, tercihen aynı yıl içinde kaza edersiniz. Kefaret gerekmez.
Oruç Kaza ve Kefaret →Oruç Nedir, Kimlere Farzdır →Oruç ve Ramazan Soruları →
Oruca başladıktan sonra yola çıktım, orucumu bozabilir miyim?
Sabah niyetlenip oruca başladıysanız ve gün içinde yola çıktıysanız, o günün orucunu tamamlamanız esastır. Çünkü seferîlik oruca başladıktan sonra oluşmuştur. Ancak yolda ciddi bir zorluk, hastalık riski ya da dayanılmaz bir susuzluk meydana gelirse orucu bozabilirsiniz; bu durumda sadece kaza edersiniz, kefaret gerekmez. Ertesi gün yola devam ediyorsanız o günün orucu için erteleme hakkınız vardır.
Yolculukta oruç tutmak mı tutmamak mı daha sevaptır?
Zorlanmıyorsanız tutmak daha faziletlidir; çünkü farz vaktinde yerine getirilmiş olur. Zorlanıyorsanız ertelemek daha doğrudur. Peygamberimizin bazı seferlerde oruç tuttuğu, bazı seferlerde ise orucu bıraktığı ve bırakanlara da bir şey demediği aktarılır. Yani ikisi de meşrudur ve kişinin hâline bakılır. Kendinizi zorlayıp sağlığınızı riske atmak ya da yolculuğu tehlikeye sokmak tavsiye edilmez.
Oruç Kalkandır →Kolaylaştırın Zorlaştırmayın →Oruç ve Ramazan Soruları →
Uzun uçuşta iftar ve sahur vaktini neye göre belirlerim?
Uçakta bulunduğunuz andaki konumun güneş durumu esas alınır. Uçuş yönü doğuya ise gün kısalır, batıya ise uzar. Pencereden güneşin batıp batmadığını görebiliyorsanız buna göre hareket edersiniz; uçak kabininde güneş yerdeki saatten daha geç batabilir, bu da orucun uzaması anlamına gelir. Kabin ekibi genellikle yerel vakitleri bilgilendirir. Zorlanırsanız orucu bozup kaza etme ruhsatınız vardır.
Yurt dışında yaşarken oruç saatleri çok uzun, ne yapmalıyım?
Kuzey ülkelerinde yazın gündüz çok uzayabilir. Âlimlerin çoğunluğu, bulunduğunuz yerin gerçek imsak ve iftar vakitlerine uyulmasını söyler. Dayanmanız mümkün değilse ya da sağlığınız bozulacaksa en yakın orta enlemli bir bölgenin vakitlerine göre oruç tutmayı caiz gören görüşler de vardır. Bu konuda âlimler arasında görüş farkı vardır. Bulunduğunuz ülkedeki din hizmetleri birimine ya da müftülüğe danışmanız en doğrusudur.
Namaz Vakitleri →Oruç Nedir, Kimlere Farzdır →Namaz Vakitleri Soruları →
Yolculuk sebebiyle tutamadığım oruçları ne zaman öderim?
Kaza oruçlarını Ramazan'dan sonra uygun bir zamanda tutarsınız. Belirli bir süre şartı yoktur, ancak gecikmemek tavsiye edilir; mümkünse gelecek Ramazan'dan önce tamamlamak güzeldir. Kaza oruçları birbiri ardına tutulmak zorunda değildir, aralıklı da olabilir. Niyeti geceden yapmanız gerekir. Kefaret, yalnız mazeretsiz olarak bilerek bozulan Ramazan orucunda gündeme gelir; yolculuk mazereti bunun dışındadır.
Oruç Kaza ve Kefaret →Sahur ve Oruç Niyeti →Fitre ve Fidye Hesaplama →
Hastalığım ve yolculuğum birlikte olursa oruç için hangisi geçerli?
İkisi de orucu erteleme sebebidir; birinin bulunması yeterlidir. Hem hasta hem yolcu olan kişi orucunu erteler ve iyileştikten sonra kaza eder. Hastalığı kalıcı ise ve bir daha oruç tutamayacak durumdaysa, oruç yerine fidye verilmesi gündeme gelir. Bu durumun tespiti doktor raporu ve kişinin hâline bakılarak yapılır. Kendi durumunuz için müftülüğe ya da Alo 190 hattına danışmanızı tavsiye ederiz.
Fitre ve Fidye Hesaplama →Hasta Namazı →Sağlık ve Tıp Soruları →
Yolculukta nafile oruç tutabilir miyim?
Evet, yolculukta nafile oruç tutmak caizdir. Pazartesi-perşembe orucu, Şevval'in altı günü, aşure orucu gibi nafileler yolda da tutulabilir. Ancak nafile oruç yüzünden yolculuğun zorlaşması, dikkatinizin dağılması ya da yol arkadaşlarınıza yük olmanız doğru değildir. Böyle bir risk varsa nafileyi dönüşe bırakmak daha uygundur. Niyet ettiğiniz nafile orucu zorunlu bir sebeple bozarsanız onu kaza etmeniz gerekir.
Uçak, Otobüs ve Araçta İbadet
Uçakta namaz kılınır mı?
Evet, uçakta namaz kılınabilir. Mümkünse uçak inince yerde kılmak için vakti takip edin; vakit çıkacaksa uçakta kılmanız gerekir. Boş bir alan varsa ayakta, kıbleye yakın bir yöne dönerek kılarsınız. Yer yoksa koltukta oturarak, başınızla rükû ve secde işareti yaparak kılarsınız. Bu şekilde kıldığınız namaz geçerlidir. Kabin ekibinden uygun bir alan için ricada bulunmanız çoğu zaman mümkündür.
Otobüste koltukta oturarak namaz kılabilir miyim?
Ayakta kılma ve kıbleye dönme imkânı yoksa koltukta oturarak kılmak caizdir. Elinizden geldiği kadar kıbleye yönelin; yön sürekli değişiyorsa başlangıçtaki yön yeterlidir. Rükû için öne biraz eğilir, secde için başınızı biraz daha eğersiniz. Hanefî mezhebinde bu şekilde kılınan namazın vakit çıkmasın diye kılındığı durumlarda, imkân bulunca iade edilmesi tavsiye edilir. Mola yerinde rahatça kılmak her zaman önceliklidir.
Araç kullanırken namaz vakti geçecekse ne yaparım?
Direksiyon başındayken namaz kılınmaz; bu hem güvenli değildir hem de namazın şartlarını taşımaz. Yapılması gereken şey, vakit daralmadan güvenli bir yere, dinlenme tesisine ya da yol kenarındaki uygun bir alana çekip namazı kılmaktır. Vakti planlamak en iyi çözümdür: yola çıkmadan o günün vakitlerine bakın ve mola saatlerinizi buna göre ayarlayın. Vakit kaçtıysa üzülmeyin, ilk fırsatta kaza edin.
Uçakta kıbleyi nasıl belirlerim?
Bazı uçaklarda ekrandaki uçuş haritasında kıble yönü gösterilir. Gösterilmiyorsa uçuş yönünü ve hedefin konumunu düşünerek tahmini bir yön belirleyebilirsiniz. Telefonunuzun pusulası uçak içinde yanıltıcı olabilir. Kesin tespit mümkün değilse kanaat getirdiğiniz yöne dönmeniz yeterlidir; namazınız geçerli olur. Uçak sürekli yön değiştirdiği için namaz içinde yönü takip etmek gerekmez; başlangıçtaki yön esastır.
Trende veya gemide namaz nasıl kılınır?
Tren ve gemide genellikle ayakta durabilecek bir alan bulunur; bu durumda namaz ayakta ve normal şekilde kılınır. Gemide zemin sabit sayıldığı için secde de yapılabilir. Trende koridorda ya da iki vagon arasında uygun bir yer bulabilirsiniz. Sallanma sebebiyle ayakta duramıyorsanız oturarak kılarsınız. Kıble için elinizden gelen tespiti yapın; yol boyunca yön değişse de namazı bozmaz.
Yolculukta Namaz ve Seferîlik →Seferî Namaz →Namazı Bozan Şeyler →
Havalimanı mescidinde namaz kılmak cemaat sayılır mı?
Evet, havalimanı, terminal ve dinlenme tesislerindeki mescitlerde cemaatle namaz kılınabilir ve cemaat sevabı alınır. Mescit küçük olsa da hüküm aynıdır. Cemaate yetişemediyseniz tek başınıza kılmanız yeterlidir. Mescide girerken selam vermek, ayakkabıları düzgün bırakmak, yüksek sesle konuşmamak adaptandır. Kalabalık saatlerde uzun nafileler kılarak yer tutmamak diğer yolcular için incelik olur.
Cemaatle Namazın Fazileti →Cami Adabı Soruları →Cemaatle Namaz ve İmamlık →
Yolda vakit girmeden namazı önceden kılabilir miyim?
Hayır. Namaz vakti girmeden kılınan namaz geçerli olmaz; vakit namazın şartlarındandır. Uzun bir uçuşa binecekseniz vaktin girmesini bekleyip kalkıştan önce kılmak doğrudur, ama vakit girmemişse beklemek gerekir. Vakit uçuş sırasında girecekse uçakta kılarsınız; buna da imkân olmazsa indikten sonra kaza edersiniz. Vakti önceden planlamak bu sıkıntıyı büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Namaz Vakitleri →Namazın Farzları →Namaz Vakitleri Soruları →
Saat dilimi değiştiğinde namaz vakitleri nasıl hesaplanır?
Namaz vakitleri saate göre değil güneşe göre belirlenir. Bu yüzden saat dilimi değiştiğinde yapılacak şey, bulunduğunuz yerin yerel vakitlerine geçmektir. Vardığınız şehirde henüz kılmadığınız bir vakit varsa onu kılarsınız; o şehirde vakti çıkmış bir namaz varsa kaza edersiniz. Gün doğusuna doğru uçuşlarda gün kısalır ve iki vakit üst üste gelebilir; bu normaldir ve her ikisi de kılınır.
Araç içinde Kur'an okumak, zikir yapmak uygun mu?
Uygundur ve yolculuğu bereketlendirir. Ezberinizden sûre okumak, salavat getirmek, tesbih çekmek araç içinde yapılabilecek en kolay ibadetlerdir. Kur'an dinlemek de aynı şekilde güzeldir. Abdestsiz olarak Kur'an'ı ezberden okumak ya da dinlemek caizdir; mushafa el ile dokunmak için abdest gerekir. Telefondan okuyorsanız âlimlerin çoğu bunu mushafa dokunmak saymaz, yine de abdestli olmak daha uygundur.
Yolculuk Duaları ve Yol Adabı
Yola çıkarken hangi dua okunur?
Araca binerken okunan yolculuk duası, Kur'an'daki "Bunu bizim hizmetimize veren Allah'ı tenzih ederim" mealindeki âyete dayanır ve ardından selâmetle varma dileği eklenir. Evden çıkarken ise Allah'ın adıyla çıkıp O'na güvendiğinizi ifade eden kısa dua okunur. Bu duaları ezberlemek zor değildir; okuyamayanlar kendi dilinde "Allahım, yolumu kolaylaştır, bizi selâmetle ulaştır" diyebilir.
Yolculuk Duası →Evden Çıkarken Okunacak Dua →Dua ve Zikir Soruları →
Yolcuyu uğurlarken ne denir?
Yolcuyu uğurlayan kişi, onun için hayır dua eder; "Allah seni selâmetle ulaştırsın, işini kolaylaştırsın" anlamında dualar söylenir. Peygamberimizin yolcuya "Allah takvanı azık kılsın, günahını bağışlasın, nereye yönelirsen hayra yöneltsin" şeklinde dua ettiği aktarılır. Yolcunun da kalanlar için dua etmesi karşılıklı bir güzelliktir. Uğurlamada ağlamak, arkadan su dökmek gibi uygulamalar âdettir, dinî bir hüküm taşımaz.
Yolcu Uğurlarken Okunacak Dua →Gıyabında Kardeşe Dua →Kardeşine Gıyabında Dua →
Yolculuktan dönünce ne yapılır?
Dönüşte önce Allah'a şükredilir; yolculuktan dönüş duası okunur. Peygamberimizin yolculuktan döndüğünde önce mescide uğrayıp iki rekât namaz kıldığı aktarılır. Eve girerken eve giriş duası okunur, selam verilir. Dönüş haberini önceden bildirmek, ailenin hazırlıksız yakalanmaması için güzeldir. Yolculukta kazaya kalan namaz ve oruç varsa, dinlendikten sonra bunları ödemeye başlamak ihmal edilmemelidir.
Yolculuktan Dönünce Okunacak Dua →Eve Girerken Okunacak Dua →Şükür →
Yolda korkuya kapıldığımda ne okuyabilirim?
Uçuş türbülansı, fırtına, ani bir kaza korkusu gibi anlarda Âyetü'l-Kürsî okumak, "Hasbünallâhü ve ni'mel vekîl" demek ve Allah'ın koruyucu isimleriyle sığınmak tavsiye edilir. Kısa ve etkili bir yol, "Eûzü bi-kelimâtillâhi't-tâmmâti min şerri mâ halak" cümlesidir. Bu dualar tedbirin yerine geçmez; emniyet kemerini takmak, uyarıları dinlemek de ibadetin bir parçasıdır. Panik hâlinde derin nefes alıp zikre dönmek sakinleştirir.
Korku ve Panik Duası →Âyetü'l-Kürsî →Eûzü bi-Kelimâtillâhi't-Tâmmât →
Yolculuk öncesi istihare yapılır mı?
Hayır ya da şer olduğundan emin olmadığınız bir yolculuk için istihare yapılabilir. İstihare, iki rekât namaz kılıp Allah'tan hayırlı olanı istemektir; rüya görmek şart değildir. Asıl olan, kalbinizde bir rahatlık oluşması ve işin yolunun açılmasıdır. İstihare öncesinde aklıselimle araştırma yapmak, bilenlere danışmak gerekir. İstiharenin kesin cevap verdiği gibi bir anlayış doğru değildir; o bir dua ve teslimiyet yoludur.
Yol arkadaşlığının adabı nedir?
Yolda insanın ahlakı daha çok görünür. Yol arkadaşınıza kolaylık gösterin, yükünü hafifletin, masrafları adil paylaşın. Yolculukta en çok yapılan hata, yorgunluğun öfkeye dönüşmesidir; bir tartışma başlarsa susmayı tercih edin. Gıybet, dedikodu ve alay yolculukta da haramdır. Bir kafileyle gidiyorsanız yavaş olanı bekleyin, kararları birlikte alın. Yol arkadaşınızın ibadet için mola isteyebileceğini unutmayın.
Gıybet ve Dedikodu →Güçlü Olan Öfkesine Hâkim Olandır →Ahlak ve Edep Soruları →
Yolda yoldan geçenlere ve çevreye karşı sorumluluğum var mı?
Evet. Yolu kirletmek, çöp atmak, gölgelik ve oturma yerlerini bozmak dinimizde hoş görülmemiştir. Yoldan bir dikeni, bir taşı kaldırmanın sadaka olduğu bildirilmiştir. Araç kullanırken hız yapmamak, başkasının güvenliğini tehlikeye atmamak bir kul hakkı meselesidir. Dinlenme tesisinde temizliğe dikkat etmek, su israf etmemek de bunun parçasıdır. Yolculuk, sabrın ve nezaketin en çok sınandığı yerdir.
Yoldan Dikeni Kaldıran →Yola ve Gölgeliğe Kirletmek →Kul Hakkı →
Yolculukta dua daha makbul olur mu?
Yolcunun duasının makbul dualardan olduğu rivayet edilir. Bunun sebebi, yolda insanın daha çaresiz, daha samimi ve daha muhtaç hissetmesidir. Dolayısıyla yolda kendiniz, aileniz ve ümmet için dua etmek güzel bir fırsattır. Bununla birlikte duanın kabulü için acele etmemek, Allah'ın takdirine güvenmek gerekir. Dua ederken helâl kazanç, güzel ahlak ve samimiyet de kabul şartları arasında sayılır.
Duanın Adabı ve Kabul Vakitleri →Acele Etmeyenin Duası Kabul Olur →Dua Adabı Soruları →
Hilal, rüzgâr ve gök gürültüsü gibi hâller için yolda dua var mı?
Vardır. Hilâli gördüğünüzde ayın hayırla geçmesi için dua edilir. Şiddetli rüzgâr estiğinde rüzgârın hayrını istemek, şerrinden sığınmak öğretilmiştir. Gök gürlediğinde Allah'ı tenzih eden kısa bir zikir söylenir. Fırtına, deprem ve afet anlarında da özel dualar vardır. Bunlar hem kalbi sakinleştirir hem de insanın tabiat karşısındaki âcizliğini hatırlatır. Dualar tedbir almayı ortadan kaldırmaz.
Hilâl Görünce Okunacak Dua →Rüzgâr Eserken Okunacak Dua →Fırtına ve Afet Duası →
Gurbette Yemek, Kazanç ve Helâl Hassasiyeti
Yolda ya da yurt dışında etin helâl olduğundan nasıl emin olurum?
En güvenli yol, helâl sertifikası bulunan ya da Müslümanların işlettiği yerlerden alışveriş yapmaktır. Ambalajlı ürünlerde içindekiler listesine bakın; jelatin, yağ ve bazı katkı maddeleri hayvansal olabilir. Emin olamadığınızda balık, yumurta, sebze ve deniz ürünleri gibi şüphe barındırmayan gıdalara yönelmek pratik bir çözümdür. Ehl-i kitap kesimi hakkında âlimler arasında görüş farkı vardır; bu konuda müftülüğe danışmak en doğrusudur.
Helâl Gıda ve Kesim →Yiyecek ve İçecek Soruları →Şüphe Vereni Bırak →
Alkol kullanılan bir mutfakta hazırlanan yemeği yiyebilir miyim?
Yemeğin içine alkol katılmışsa yenmesi uygun olmaz. Aynı mutfakta başka yemekler için alkol kullanılmış olması, sizin yemeğinize karışmadıysa yemenize engel olmaz. Şüphe duyduğunuz durumda sorabilirsiniz; garsona "içinde şarap, likör var mı" diye sormak ayıp değildir. Bazı soslarda ve tatlılarda alkol bulunabildiği için menüyü okumak faydalıdır. Şüphe büyükse o yemekten uzak durmak takvaya daha uygundur.
Gurbette çalışırken kazancımın helâl olduğundan nasıl emin olurum?
Kazancın helâl olması için işin kendisinin meşru, sözleşmenin açık ve emeğin karşılığının adil olması gerekir. Alkol üretimi, kumar, faize dayalı aracılık gibi işlerden uzak durmak esastır. Bir işyerinde sadece temizlik ya da muhasebe yapmak gibi dolaylı görevler konusunda âlimler arasında görüş farkı vardır. İşinizi değiştirme imkânınız varsa daha güvenli bir alana geçmek tavsiye edilir. Kesin hüküm için müftülüğe danışın.
Yurt dışında faizli banka hesabı kullanmak zorundayım, ne yapmalıyım?
Maaşın yatması için bir hesap açmak zorunluluk olabilir; âlimlerin çoğu bu durumda hesabın kullanılmasını caiz görür. Esas olan faiz getirisini kabul etmemek, mümkünse faizsiz hesap seçeneğini tercih etmektir. Hesaba faiz yansımışsa bu tutarı kendi ihtiyacınızda kullanmayıp hayır yolunda harcamak yaygın görüştür ve sevap beklenmeden verilir. Katılım bankacılığı imkânı varsa ona geçmek en uygunudur.
Gurbetteyken zekât ve sadakamı nereye vermeliyim?
Zekâtı, önce yakın çevrenizdeki ihtiyaç sahiplerine ve akrabalarınıza vermek tavsiye edilir. Memleketinizdeki muhtaç bir akrabaya göndermek, hem zekât hem sıla-i rahim sevabı kazandırır. Bulunduğunuz ülkede muhtaç Müslümanlar varsa onlara vermek de geçerlidir. Güvenilir kurumlar aracılığıyla göndermek pratik bir yoldur. Hesaplamada aracımızdan yararlanabilirsiniz; nisap ve bir yıl geçmesi şartlarını gözetin.
Zekât Hesaplama →Zekât Kimlere Verilir →Sıla-i Rahim Rızkı Genişletir →
Yolda ya da gurbette israftan nasıl korunurum?
Yolculukta harcamalar kolay artar; bu yüzden önceden bir bütçe belirlemek faydalıdır. İhtiyaç olmayan hediyeler, gereğinden fazla yemek siparişi, atılan gıdalar israfa girer. İsraf yalnız para için değil su, elektrik ve zaman için de geçerlidir. Gurbette kazandığınızın bir kısmını düzenli olarak biriktirmek ve aileye göndermek, hem tedbir hem sorumluluktur. Cimrilikle tasarrufu karıştırmamak gerekir.
Gurbette Müslüman olmayan arkadaşlarla yemeğe gitmek uygun mu?
Uygundur. Komşuluk ve iş arkadaşlığı ilişkileri dinimizde önemlidir; sofraya oturmak bir sakınca taşımaz. Dikkat edilecek şey yiyeceğin helâl olması ve alkol içilen bir ortamın merkezinde bulunmamaktır. Alkol servisi yapılan bir masada bulunmaktan rahatsızsanız bunu kibarca ifade edebilirsiniz. Davetlere katılmak, güzel ahlakı göstermenin en doğal yoludur. Bu ilişkiler dinî kimliğinizi gizlemenizi gerektirmez.
Komşu Hakkı →Komşuluk ve Akraba Soruları →En Hayırlınız Ahlakı En Güzel Olanınız →
Gurbette cami ya da cemaat bulamıyorum, ibadetimi nasıl sürdürürüm?
Cemaat bulunmadığında namazlar tek başına kılınır ve sevabı eksilmez. Evde bir köşeyi namaz yeri olarak ayırmak, vakitleri takip etmek ve haftada bir ailece Kur'an okumak düzeni korur. Mümkünse yakın çevredeki Müslümanlarla irtibat kurup cuma için bir araya gelmeye çalışın; iki kişi bile olsa cemaat sayılır. Online dersler, Kur'an uygulamaları ve zikir araçları gurbette büyük destek sağlar.
Cemaatle Namaz ve İmamlık →İbadet Takibi →Teknoloji ve Medya Soruları →
Gurbette bayramı tek başıma geçiriyorum, ne yapabilirim?
Bayram namazı cemaatle kılınır; cemaat bulamazsanız bayram namazı kılınmaz, ancak nafile namaz kılıp dua edebilirsiniz. Bayram sabahı gusül almak, güzel giyinmek, tekbir getirmek ve ailenizi arayıp bayramlaşmak bayramın ruhunu korur. Kurban bayramında vekâletle memleketinizde kurban kestirebilirsiniz. Yakınınızdaki yaşlı ya da yalnız bir Müslümanı ziyaret etmek, bayramı en güzel ihya etme yollarından biridir.
Aile, Akraba ve Vatan Hasreti
Rızık için aileden uzun süre ayrı kalmak doğru mu?
Helâl rızık aramak için gurbete çıkmak meşrudur ve değerli bir çabadır. Ancak ailenin ihmal edilmemesi, çocukların eğitiminin ve eşin haklarının gözetilmesi gerekir. Kazanç artsın diye yılları ayrı geçirmek, aileyi dağılma noktasına getirebilir. Burada bir denge aramak gerekir: ihtiyacı karşılayacak kadar kazanıp aileye dönmek, sonsuz birikim hedeflemekten daha hayırlıdır. Karar verirken eşinizle istişare etmek önemlidir.
Evlilikte Eşlerin Hakları →Hepiniz Çobansınız →Aile ve Nikâh Soruları →
Gurbetten anne babaya karşı sorumluluğumu nasıl yerine getiririm?
Anne babaya iyilik, yanlarında olmakla sınırlı değildir. Düzenli olarak aramak, hâllerini sormak, ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara dua etmek bu sorumluluğun parçasıdır. Hastalandıklarında ya da yaşları ilerlediğinde yanlarına dönmeyi ciddi şekilde değerlendirmek gerekir. Onların rızası ve duası, kazancınızdan daha değerlidir. Mümkünse yılda birkaç kez ziyaret planı yapın ve bunu ailece bir gelenek hâline getirin.
Anne Babaya İyilik →Anne Baba İçin Dua →Yaşlı Anne Babaya Yetişip Cennete Giremeyen →
Akraba ziyaretini yapamıyorum, bu sıla-i rahimi keser mi?
Sıla-i rahim, yani akraba bağını sürdürmek yalnız yüz yüze ziyaretle olmaz. Telefon etmek, mesaj atmak, bayramlarda hatırlamak, maddi destek göndermek de sılanın parçasıdır. Mesafe sebebiyle ziyarete gidemeyen kişi bağı koparmış sayılmaz. Asıl kesme, haber almamak ve ilgisiz kalmaktır. Dargın olduğunuz bir akraba varsa ilk adımı atmak size büyük sevap kazandırır. Akrabayı arayıp sormak rızkı genişletir.
Akrabayı Kesildiğinde Bağlayan →Komşuluk ve Akraba Soruları →Mesaj Oluştur →
Gurbette çocuklarıma dinî eğitimi nasıl veririm?
Evin kendisi ilk mekteptir. Namazı çocuğun gördüğü yerde kılmak, sofrada besmele ve dua alışkanlığı kurmak, yatmadan önce kısa bir sûre okumak en etkili yoldur. Haftalık bir Kur'an saati belirleyin; ezber araçları ve sesli dinleme çocuklar için kolaylaştırıcıdır. Bulunduğunuz yerde hafta sonu kursu ya da cami dersi varsa değerlendirin. Baskı yerine sevdirerek öğretmek, uzun vadede en kalıcı olanıdır.
Eğitim ve İlim Soruları →Ezber Aracı →Kolaylaştırın Zorlaştırmayın →
Vatan hasreti ve yalnızlıkla nasıl baş ederim?
Hasret duymak kalbin canlı olduğunun işaretidir; bundan utanmak gerekmez. Bu duyguyu hafifleten üç şey vardır: düzen, bağ ve dua. Günlük bir ibadet düzeni kurmak kişiyi ayakta tutar. Bulunduğunuz yerde bir iki samimi dost edinmek yalnızlığı kırar. Sıkıntı anlarında okunan dualar kalbi ferahlatır. Hasret uzun süre çöküntüye dönüşüyor, uykunuzu ve işinizi etkiliyorsa bir uzmandan destek almak da meşrudur.
Gurbette vefat eden bir yakınımın cenazesine yetişemiyorum, ne yapabilirim?
Cenazeye yetişmek mümkün olmadığında yapılacak en güzel şey dua etmek, Kur'an okuyup bağışlamak ve onun adına sadaka vermektir. Bunlar vefat eden kişiye ulaşır. Aileyi arayıp taziye dilemek, geride kalanların yükünü hafifletir. Mümkünse bulunduğunuz yerde gıyabî cenaze namazı kılınabilir; bu konuda mezhepler arasında görüş farkı vardır, Hanefî mezhebinde belirli şartlarla caiz görülür.
Taziye ve Yas Adabı →Vefat Edenler İçin Dua →Cenaze Namazı Nasıl Kılınır →
Gurbette evlenmek isteyen biri nelere dikkat etmeli?
Öncelikle nikâhın dinî ve hukukî şartlarını birlikte tamamlamak gerekir; bulunduğunuz ülkenin resmî nikâh usulünü atlamak sonradan büyük sorunlar doğurur. Eş seçiminde dindarlık, ahlak ve karakter uyumu öne alınır. Aileleri haberdar etmek ve rızalarını almak bağların korunması için önemlidir. Nikâhın şartları, mehir ve şahitler konusunda bulunduğunuz yerdeki din görevlisine danışmanız en güvenli yoldur.
Nikâh ve Şartları →Dindar Olanı Seç →Aile ve Nikâh Soruları →
Gurbette kalmak mı dönmek mi hayırlı, nasıl karar veririm?
Bu karar kişinin şartlarına göre değişir ve tek bir doğru cevabı yoktur. Değerlendirmede şunlara bakın: ailenizin bütünlüğü, çocuklarınızın eğitimi ve dinî kimliği, geçiminizin sürdürülebilirliği, sağlık şartları ve ibadet imkânları. Aklıselimle araştırma yaptıktan sonra istişare edin ve istihareyle Allah'tan hayırlısını isteyin. Karar verince arkasına bakmayın; tevekkül, tedbiri aldıktan sonra kalbin huzura ermesidir.
Sık Sorulan Özel Durumlar
Yolculukta namazı kılmayı tamamen bırakabilir miyim?
Hayır. Yolculuk namazı düşürmez, yalnız kılınış şeklini kolaylaştırır. Dört rekâtlı farzlar iki rekâta iner, sünnetler terk edilebilir, oturarak kılma imkânı doğar; ama farz namaz kalkmaz. Bu, insanların en çok yanıldığı noktalardan biridir. Yolculuk uzun ve yorucu olsa bile en az iki rekâtlık bir süre her zaman bulunabilir. Kılamadığınız namazlar kazaya kalır ve sonradan ödenmesi gerekir.
Seferî Namaz →Kaza Namazı →Kişi ile Küfür Arasında Namazı Terk →
Yolculukta cünüp olduğumu fark ettim, namaz vakti geçiyor, ne yaparım?
İmkân varsa hemen gusül alıp namazı kılarsınız. Su yoksa ya da ciddi bir engel varsa teyemmum yapıp namazı vaktinde kılarsınız. Vakit çıkacak diye guslü atlayıp cünüp hâlde namaz kılınmaz; teyemmum tam olarak bu durum için verilmiş bir kolaylıktır. Vakit tamamen geçtiyse üzülmeyin, gusül alıp o namazı kaza edersiniz. Yolculukta yanınızda küçük bir havlu ve su bulundurmak işinizi kolaylaştırır.
Guslü Gerektiren Haller →Teyemmum Nasıl Yapılır →Gusül Nedir ve Farzları →
Kadınlar yolculukta hayız olursa ibadetlerini nasıl düzenler?
Hayız hâlinde namaz kılınmaz ve bu günlerin namazları sonradan kaza edilmez. Oruç ise tutulmaz, fakat sonradan kaza edilir. Umre ya da hac yolculuğundaysanız tavaf için temizlenmeyi beklemeniz gerekir; ihram ve diğer menâsik devam eder. Kur'an'a el ile dokunmadan dinlemek, zikir ve dua etmek her zaman yapılabilir. Yolculuk planı yaparken bu günleri hesaba katmak rahatlık sağlar.
Hayız ve Nifas Hükümleri →Kadın ve İbadet Soruları →Hac ve Umre Soruları →
Hac ve umre yolculuğunda seferîlik hükümleri geçerli mi?
Evet, hac ve umre için yola çıkan kişi de seferîdir ve namazlarını kısaltır. Mekke ve Medine'de on beş günden az kalacaksanız seferîlik devam eder. Ancak Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî'de cemaatle namaz kılarken, mukim imama uyduğunuz için namazı dört rekât tamamlarsınız. Arafat ve Müzdelife'de namazların birleştirilmesi hacca özgü bir uygulamadır. Kafile hocanızın yönlendirmesine uymanız en pratiktir.
Hac Nasıl Yapılır →Umre Nasıl Yapılır →Hac ve Umre Soruları →
Yolculukta vitir namazı kılınır mı?
Hanefî mezhebinde vitir vacip kabul edilir ve yolculukta da kılınır; kısaltılmaz, üç rekât olarak kılınır. Yatsıdan sonra, uyumadan önce kılmak uygundur. Gece kalkma alışkanlığınız varsa gecenin sonuna bırakabilirsiniz; ancak uyanamama riski varsa yatsıdan hemen sonra kılmak daha güvenlidir. Unutup uyuduysanız sabah vakti girmeden önce, girdikten sonra ise kaza olarak kılarsınız.
Göçmen ya da mülteci olarak bulunduğum ülkede seferî sayılır mıyım?
Bir yerde kalıcı olarak yerleştiyseniz, eviniz ve işiniz oradaysa artık seferî değilsiniz; orası sizin ikamet yeriniz olur ve namazlarınızı tam kılarsınız. Kalış süreniz belirsiz olsa da yerleşmiş sayılırsınız. Ancak geçici bir kampta ya da geçiş noktasında bulunuyor ve yolculuğunuz devam ediyorsa seferîlik sürer. Durumu belirsiz olanların bulundukları yerdeki bir din görevlisine danışması en doğrusudur.
Yolda bulduğum bir eşyayı ne yapmalıyım?
Bulunan mal fıkıhta emanet sayılır. Yapılması gereken, sahibini aramak ve ilan etmektir; otobüs terminali, otel ya da kayıp eşya bürosuna teslim etmek en kolay yoldur. Kıymetli bir eşyayı kendinize mal etmek kul hakkıdır. Sahibi bulunamazsa, uzun bir arayıştan sonra onun adına sadaka olarak verilmesi uygun görülür; sahibi sonradan çıkarsa durumu bildirir ve helâllik istersiniz.
Emanet →Kul Hakkı ve Helâlleşme →Bir Karış Toprağı Haksız Alan →
Seyahat sigortası yaptırmak caiz mi?
Sigorta konusunda âlimler arasında görüş farkı vardır. Bir kısmı klasik sigortayı faiz ve belirsizlik içerdiği için uygun görmez; bir kısmı ise karşılıklı yardımlaşmaya dayandığı ölçüde caiz kabul eder. Zorunlu sigortalarda, kanunen mecbur olduğunuz için ruhsat bulunduğu söylenir. Katılım esaslı, tekâfül türü sigorta imkânı varsa onu tercih etmek daha güvenlidir. Kendi durumunuz için müftülüğe danışmanız en doğrusudur.
Yolculukla ilgili kişisel sorumu kime sorabilirim?
Kendi durumunuza özel sorular için en doğru adres bağlı bulunduğunuz il veya ilçe müftülüğüdür. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Alo 190 Dinî Sorular Hattı'nı arayarak da soru sorabilirsiniz. Yurt dışındaysanız bulunduğunuz ülkedeki din hizmetleri müşavirliğine ya da ataşeliğine başvurabilirsiniz. Bu sayfadaki cevaplar genel bilgi niteliğindedir ve fetva yerine geçmez. Sitemizdeki asistan da yol gösterebilir.